Ashtadashasmriti 52
Aṣṭādaśasmṛti 52
- Language
- Sanskrit
Contents
- 52.189 — 1 part
52.1
iti hārītapraṇītaṃ dharmaśāstraṃ samāptam
samāpteyaṃ laghuhārītasmṛtiḥ
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
laghvāśvalāyanasmṛtiḥ
tatra prathamamācāraprakaraṇam
āśvalāyanamācāryaṃ natvā'pṛcchanmunīśvarāḥ | dvijadharmānvadāsmākaṃ svargaprāptikarānmune | iti tadvacanaṃ
śrutvā sa dharmānmunirabravīt
52.2
dharmānvaḥ purato vakṣye dhyātvā'haṃ bho munīśvarāḥ | lokasya ca
hitārthāya brahmamārgaratasya ca
52.3
snānaṃ saṃdhyā japo homaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā | mādhyāhnikī
kriyo pañcayajñādyatithipūjanam
52.4
dānaśiṣṭapratigrāhau poṣyavargaiḥ sahāśanam | satkathāśravaṇaṃ
sāyaṃsaṃdhyāhomādikaṃ ca hi
52.5
śayanaṃ ca yathākāle dharmapatnyā saha gṛhī | brahmacārī svadharmastho
gurusevā paro vaset
52.7
yajanaṃ yājanaṃ caiva vedasyādhyayanaṃ ca hi | adhyāpanaṃ tathā dānaṃ pratigrahamihocyate
etāni brāhmaṇaḥ kuryātṣaṭkarmāṇi dine dine | ataḥ prātaḥ samutthāya cintayedātmano hitam
52.8
nirguṇaṃ nirahaṃkāraṃ nārāyaṇamanāmayam | saguṇaṃ ca śriyā yuktaṃ devaṃ devīṃ sarasvatīm
52.6
yathāvidhi tataḥ kuryādutsargaṃ malamūtrayoḥ | brahmacārī gṛhasthaśca śaucamadbhirmṛdā''caret
52.10
ekā liṅge kare tisraḥ karayormṛdvayaṃ gude | pañca vāme daśa proktāḥ kare saptārtha hastayoḥ
52.11
etacchaucaṃ gṛhasthasya dviguṇaṃ brahmacāriṇaḥ | vānaprasthasya triguṇaṃ yateścaiva caturguṇam
52.12
svapādaṃ pāṇinā vipro vāmena kṣālayetsadā | śauce dakṣiṇapādaṃ tu paścātsavyakarāvubhau
52.14
śaucaṃ vinā sadā'nyatra savyaṃ prakṣālya dakṣiṇam | evamevā''tmanaḥ pādau parasyā''dau tu dakṣiṇam
gaṇḍūṣaiḥ śodhayedāsyamāca meddantadhāvanam | kāṣṭhaiḥ parṇaistṛṇairvā'pi kecitparṇaiḥ sadā tṛṇaiḥ
52.15
navamī dvādaśī nandā parva cārkamapoṣadham | śrāddhāhaṃ ca parityajya dantadhāvanamācaret
52.16
ācamyātha dvijaḥ snāyānnadyāṃ vā devanirmite | tīrthe sarovare caiva kūpe vā dvijannirmite
52.17
trirāplutya samācaṃmya śikhābandhaṃ samācaret | prāṇānāyamya saṃkalpya trivāraṃ majjayetpunaḥ
52.18
ācamya vāruṇaṃ jāpyaṃ japetsūktaṃ ca mārjanam | kuryādapāmro hi sūktena ṛtamityaghamarṣaṇam
52.16-2
mārjayedatha cāṅgāni gāyatryā cābhimantritam | mastake ca mukhe bāhvorhṛdaye pṛṣṭhadeśake
52.20
brahmādayaśca ye devāḥ kṛṣṇadvaipāyanādayaḥ | soma ityādayaḥ proktāḥ pitaro jalatarpaṇe
52.21
yanmayā dūṣitaṃ toyaṃ śārīramalasaṃbhavam | tasya pāpasya śuddhayarthaṃ yakṣmāṇaṃ tarpayāmyaham
52.22
sa vipraḥ sa śuciḥ snāto hyasparśasparśanaṃ vinā| kālatraye'pi karmārhaḥ svādhyāyanirato'pi ca
52.23
aśaktaścejjalasnāne mantrasnānaṃ samācaret | āpohiṣṭhādibhirmantraistribhiścānukramaṇe tu
52.24
pacchaḥ pādaśirohṛtsu śirohṛtpatsu cārthataḥ | hṛtpādamastakeṣvevaṃ pratyṛcā mārjayedath
52.25
mastake mārjanaṃ kuryātpādaiḥ praṇavasaṃyutai bāhyaśuddhiranena syādantaḥ śuddhirathocyate
52.26
praṇavena pibettoyaṃ gāyatryā cābhimantritam | sadyastena bhavecchuddhaḥ snāto'pi hi saritsu ca
52.27
samāhitamano bhūtvā brāhmaṇaḥ sarvadā'pi hi | smarennārāyaṇaṃ śuddho dhārayedambaraṃ śuci
52.28
paridhāne sitaṃ śastaṃ vāsaḥ prāvaraṇe tathā | paṭṭakūlaṃ tathā kṣaume brāhmaṇasya vidhīyate
52.29
āvitaṃ trasaraṃ caiva paridhāne parityajet | śastaṃ prāvaraṇe proktaṃ sparśadoṣo na hi dvayoḥ
52.30
bhojanaṃ ca malotsargaṃ kurvate trasarāvṛtāḥ | prakṣālya trasaraṃ śuddhaṃ dukūlaṃ ca sadā śuci
52.31
prāvṛtya paridhāyātha prāṅāsīnaḥ samācaret | kuśapāṇirdvirācāntastīre salilasaṃnidhau
52.32
praṇavena dvirācāmeddakṣiṇena tu pāṇinā | ubhau hastau ca gaṇḍau dvāvoṣṭhau pāṇidvayaṃ spṛśet
52.34
pādadvayaṃ śiraścā''syaṃ nāsārandhre ca cakṣūṣi | śrotre nābhiṃ ca hṛddeśaṃ śiraśvāṃsau spṛśetkramāt
prāṇānāyamya saṃkalpya tataḥ saṃdhyāmupāsmahe
52.35
āpa ityādibhiḥ pādairnavabhirmārjanaṃ caret
jalaṃ yasya kṣayāyeti prakṣipet mahītale
52.36
āpo janayathānena svaṃ śiraḥ pariṣecayet | sūryaścetyanuvākena prātaḥkāle pivedapaḥ
52.37
āpaḥ punantu madhyāhne sāyamagniśca mantrataḥ | ācamyyātha
punaśvāpa ityebhirnavabhiḥ kramāt
52.38
ṛgante mārjanaṃ kuryādvidhinā'nena bahvṛcaḥ | ṛtaṃ cetyabhi
mantryāpaḥ samāghrāya kṣipedadhaḥ
52.36-2
ṛtaṃ ceti tryacaṃ vā'pi japtvā tadanavekṣitaḥ | samācamya
tatastiṣṭhediśaścābhimukho raveḥ
52.40
jalamañjalinā''dāya gāyatryā cābhimantrayet | dadyādarghyatrayaṃ
tiṣṭhaṃstriṣu kāleṣu bahvṛcaḥ
52.41
prātarmadhyāhnayorapsu kṣipetsāyaṃ mahītale| madhyāhne tu viśeṣo'yaṃ
pradadyāddhaṃsa ityṛcā
52.42
ākṛṣṇena dvitīyārghyaṃ gāyatryā ca tṛtīyakam | upatiṣṭhansamācamya tiṣṭhedabhimukho raveḥ
52.43
udutyaṃ citramityetajjapetsūktadvayaṃ ca hi | tuṣṭastena bhavetsūryaḥ sa ātmā
jagato hi vai
52.45
tenaiva sūktajāpyena harerarcanakṛdbhavet| ācamedupaviśyātha prāṇāyāmatrayaṃ caret
dhyātvā devīṃ kumārīṃ ca tattatkālānurūpiṇīm | japetpraṇavapūrvābhirvyāhṛtībhiḥ sahaiva tu
52.46
tisṛbhirbhūḥ prabhṛtibhirgāyatrīṃ brahmarūpiṇīm | brahmacārī gṛhasthaśca śatamaṣṭottaraṃ japet
52.47
kālatraye'pyaśaktaścedaṣṭāviṃśatimeva vā | tataḥ kuryādupasthānaṃ jātavedasa ityṛcā
52.48
tacchaṃyoranuvākena śāntyarthaṃ japa īritaḥ | prāgādiṃ ca diśaṃ natvā mantrasthāścaiva devatāḥ
52.46-2
stutvā natvā tataḥ saṃdhyāṃ sāṃ sāṃ saṃdhyā'bhirakṣatu | brahmāṇaṃ harimīśānaṃ tattacchaktiṃ krameṇa tu
52.50
natvā svayamathā''tmānaṃ gotro'hamabhivādayet | agneruddharaṇaṃ kuryātpūrvamevodayādraveḥ
52.51
ādityamuditaṃ paśyennatvā homantikaṃ vrajet | āditye'bhyudite caiva prātarhomo vidhīyate
52.53
āhitāgnistathaikāgniḥsvasvoktavidhinā tathā | dhyātvā samidhya cābhyarcya svasthānasthaṃ hutāśanam
saṃskuryātsāgninā homyaṃ paya ādi kuruṣva ca | mantreṇānena sūryāya svāheti juhuyādatha
52.54
dvitīyāmāhutiṃ tadvatprajāpatipadaṃ smaret | svāhāntāṃ cā''hutiṃ hutvā tathemaṃ na mamocaret | sarvatraivāgnihomo'yaṃ vidhiḥ sakṛdudāhṛtaḥ
52.55
uktvedaṃ pariviñcāmi tamagniṃ pariṣecayet | jalenaivā''
jyahome tu yatra caitadudīritam
52.56
sūryo na iti sūktena kuryāttrānurupāsanam | upāsanaṃ ca sūryasya
prajāpatirataḥ param
52.57
agne tvaṃ cāgnaāyuṃ ṣi sāyamnerupāsanam | kuryāttiṣṭhannupasthānaṃ
pūrvavacca prajāpateḥ
52.58
prātaḥ sāyaṃ japenmantrau ca me svara ityatha | abhivādya japeddevī vibhūtiṃ caiva
dhārayet
52.60
vibhūtidhāraṇe mā nastoke'yaṃ mantra ucyate| bṛhatsāmetivā home naityake ca mahāmakhe
karmakāle tu sarvatra smaredviṣṇuṃ havirbhujam | tena syātkarma sampūrṇa tasmai sarvaṃ nivedayet
52.61
agnisaṃrakṣaṇe śaktiryasya caiva na vartate | tadā'raṇyāmajasrāgniṃ sthāpayedvidhipūrvakam
52.62
samitratapane'yaṃ te yonirmantra udīritaḥ | yā te agne bhavenmantraḥ pāśyārope smṛto budhaiḥ
52.63
homakālaḥ prapadyeta punaścaivaṃ vidhīyate | mantreṇānvāhine vahnāvajasrāgniṃ kṣipedatha
52.64
upasthānādikaṃ caiva sarvaṃ pūrvavadācaret
52.65
kāladvaye yadā homaṃ dvijaḥ kartuṃ na śakyate | sāyamājyāhutiṃ caiva juhuyātprātarāhutim
52.66
sāyaṃkāle samastaṃ syādājyāhuticatuṣṭayam | hutvā kuryādupasthānaṃ samasyetyagnisūryayoḥ
52.67
homaśvetpurataḥ kāle prātaḥ syātkāla uttaraḥ | hutvā vyāhṛtimiścā''jyaṃ kuryāddhomadvayaṃ ca hi
52.68
vicchinnavahisaṃdhānamaparāhṇe vidhīyate | sāyamaupāsanaṃ kuryādastodupari bhāskaraḥ
52.66-2
naiva gacchedvinā bhāryāṃ sīmāmullaṅghya yo'gnitmān | yatra tiṣṭhati vai bhāryā tatra homo vidhīyate
52.70
gatvā bhāryā vinā homaṃ sīmāmullaṅghya yo dvijaḥ | kurute tatra cenmohādhutaṃ tasya vṛthā bhavet
52.71
tathā jājo'gnimānviprastannivāsājñaye sadā | tasyā evānucāreṇa homastatra vidhīyate
52.72
dharmānucāriṇī bhāryā savarṇā yatra tiṣṭhati | kuryāttatrāgnihotrādi pravadanti maharṣayaḥ
52.73
tataścaivābhyasedvedaṃ śiṣyānadhyāpayedatha | poṣyavargārthamannādi yāceyeta yathocitam
52.74
mātā pitā gururbhāryā putraḥ śiṣyastathaiva ca | abhyāśrito'tithiścaiva poṣyavarga itismṛtaḥ
52.75
madhyāhna ca punaḥ snāyāddhotaśuklāmbarāvṛtaḥ| śrutyuktavidhinā'' camya prāḍāsīnaḥ kuśāsane
52.76
gāyatryā'paśvatasṝṇāṃ parade vyāhṛtayaḥ | smṛtāḥ sasa mantraśiromantrāḥ ṣaḍbhirācamanaṃ smṛtam
52.77
gāyatryāśca pibetpādairāpo hi navabhiḥ spṛśet | vyāhṛtibhiḥ śiromantrairaṅgāni brahmayajñake
52.78
pāṇigaṇḍapakāvoṣṭhau pāṇipādau śiro mukham | nāsāvile'kṣiṇī śrotre nābhimanmastake'sakau
52.76-2
ādyantau praṇavau mantrau purataḥ pṛṣṭhato hyamau | brahmako madhyato mantro gāyatryā śirasaḥ smṛtaḥ
52.80
kambale vā' jine pīṭhe kuśāsanavinā'ne | na kuryādupaviṣṭo vai brahmayajñaṃ dvijārttanam
52.81
na kuryāttarpaṇaṃ śrāddhaṃ dhṛtvā bhāle'nulepanam | kadācitkurute mohānnarakaṃ pratipadyate
52.82
dakṣiṇaṃ copaviśyoruṃ vāmagulphopari nyaset | vāmorau dakṣiṇaṃ gulphaṃ taccopasthamudīritam
52.83
prāṇānāyamya saṃkalpya kuśapāṇidharaḥ karam | kṛtvā tu savyamuttānaṃ nyasedupari dakṣiṇam
52.84
savyasya pāṇeraṅguṣṭhapradeśinyostu madhyataḥ | dakṣiṇasyāṅgulīnyasya catasro'ṅguṣṭhavarjitāḥ
52.85
tathā savyakarāṅguṣṭhaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhaveṣṭitam | saṃvaddhamevaṃ kurvīta nyaseddakṣiṇasakthini
52.86
prāgagre dve pavitre tu dhṛtvā'ntaḥ saṃpuṭau karau | saṃnyaseddakṣiṇe jānau brahmayajñaṃ samācaret
52.87
oṃ pūrvā vyāhṛtīstisraḥ svarataḥ sakṛduccaret | gāyatrīmuccaretsamyakpādamardhamṛcaṃ kramāt
52.88
ṛṣidaivatacchandāṃsi praṇavaṃ brahmayajñake | mantrādau noccarecchāddhe yāgakāle'pi caiva hi
52.89
agnimīḷa iṣe tvādi vedāṃścaiva svaśaktitaḥ | adhyāyamanuvākaṃ vā paṭhetsūktamṛcaṃ ca vā
52.60-2
upavītaṃ tathā yasminbadhvā karmaṇi vaidike | brahmacārī gṛhasthaśca tadvadvāso'pi dhārayet
52.61-2
savyamāṃse ca sthite sūtre tatsavyaṃ cātha dakṣiṇe | apasavyaṃ bhavetkaṇṭhe lambe sūtre nivītakam
52.62-2
nyagjānu dakṣiṇaṃ kṛtvā devānsaṃtarpayedṛṣīn | tadvajjānudvayaṃ cātha jānūrdhvaṃ dakṣiṇaṃ pitṝn
52.63-2
savyena tarpayeddevānṛṣīṃścaiva nivītinā | pitṝṃścaivāpasavyena vidhireṣa udāhṛtaḥ
52.64-2
tarpayedvidhinā'nena devāṃścaivāṅgulāgrataḥ | ṛṣīṃśca vāmabhāgena pitṝndakṣiṇabhāgataḥ
52.65-2
ekaikaṃ cātha dvau dvau vai trīṃstrīnekaikamañjalīn | arhantyete kramāścaiva devarṣipitarastrayaḥ
52.66-3
pratyañjali samuccārya mantraṃ dadyādayāñjalim | devarṣipitṝnāmāni proktā mantrā maharṣibhiḥ
52.67-2
pitrādayastrayaścā''dau tisro mātrādayastataḥ | sāpatnajananī mātāmahādayastrayastathā
52.68-2
mātāmahyādayastisraḥ strīsutabhrātarastathā | pitṛvyo mātulaścaiva duhitā bhaginī tathā
52.69
dauhitro bhāgineyaśca piturmātuśca vai svasā | śvaśuro guravaścaiva mitraṃ caiveti kecana
52.100
putrādayaḥ sapatnīkāḥ striyaścaivāha kevalāḥ | tarpaṇe'bhihitāstīrthe gayāyāṃ ca mahālaye
52.101
uktvā pitrādisaṃbandhaṃ nāmagotraṃ svadhānamaḥ | bahvṛcastukameṇaiva tarpayāmīti tarpayet
52.102
saṃbandhaṃ nāmagotraṃ ca svadhāmūccārayettataḥ | śrāddhe'pi vidhireṣa syādāśvalāyanaśākhinām
52.103
savyahastāṅgulagnena dakṣiṇena tu pāṇinā | kuryāddvihastva evaṃ tu devarṣipitṛtarpaṇam
52.104
bahvṛcastarpaṇaṃ kuryājjale vā'pyatha barhiṣi | tarpayeddevatādīṃśca barhiṣyeva tu yājuṣaḥ
52.105
smṛtyuktavidhinā''camya brahmayajñaṃ samācaret | saṃtarpya devatādīṃśca bahvṛcastata ācamet
52.106
madhyāhne brahmayajño vai nānubandhavaśādbhavet | prātaropāsanādūrdhvaṃ kuryādastamayāvadhi
52.107
naityakaṃ tarpaṇaṃ kuryādbrahmayajñapuraḥ saram | taccaiva devatādīnāṃ yadā vā snānapūrvakam
52.108
snānaṃ vāruṇikaṃ caiva kvacitkartuṃ na śakyate | tatrā''dau brahmayajñārthaṃ mantrasnānaṃ vidhīyate
52.106-2
puṇyakālanimittaṃ yattarpaṇaṃ kriyate yadi | pitṝṇāṃ kevalaṃ taddhi pravadanti maharṣayaḥ
52.110
nimittaṃ coparoṃgāde rātrāvapi tathaiva ca | tīrthāntare'pi taddhastasyādekaḥhe'pyasakṛdbhavet
52.111
naityakaṃ tarpaṇaṃ kuryādahanyeva tu bahvṛcaḥ | tarpaṇaṃ ca tathā sauraṃ naiva rātrau kadācana
52.112
śrāddhāṅgaṃ tarpaṇaṃ yāme prathame madhuvadbhavet | payo nīraṃ ca rudhiraṃ kramādyāmeṣu ca triṣu
52.113
na kuryādbrahmayajñaṃ ca śrāddhānnūrvaṃ mṛte'hani | pitroḥ śrāddhaṃ vidhāyātha vaiśvadevaṃ ca tarpaṇam
52.114
brahmayajñaṃ ca vai kuryātsaṃdhyāṃ madhyaṃdinasya ca | upasthānaṃ ca sūryasya pūrvoktamiha tadbhavet
52.115
kṛtvā''dau tarpaṇaṃ saṃdhyāṃ kuryādvahvṛca eva hi | āvartane pare saṃdhyāṃ kṛtvā kuryācca tarpaṇam
52.116
śuddhyarthaṃ cā''tmano'nnasya vaiśvadevaṃ samācaret | siddhānnena ca gṛhyāgnāvanyasminnanale'pi ca
52.117
ekapākāśinaḥ putrāḥ saṃsṛṣṭā bhrātaro'pi ca | vaiśvadevaṃ na te kuryuārekaṃ kuryātpiteva hi
52.118
vaiśvadevaṃ kvacitkartuṃ na śaknoti piteva hi | piturevā''jñayā kuryātputro bhrātā paro'pi hi
52.119
ekānnāśiṣu putreṣu bhrātṛṣvekatra satsu ca | tatraiko vaiśvadevaḥ syādbahvṛcānāmayaṃ vidhiḥ
52.120
putraḥ svarjitamekāśī syāccetpitari jīvati | vaiśvadevaṃ pṛthakkuryādyatra kutrāpi vā vasan
52.121
vaiśvadevaṃ dvijaḥ kuryātsadā kāladvaye'pi ca | ārambho vaiśvadevasya divā caiva vidhīyate
52.122
anaṃkṛtyannanaṃ cānamagniśrityanale caret | siddhamādāya sūryāya ghṛtāktaṃ juhuyāddhaviḥ
52.123
prajāpataya ityuktvā somāyetyāditaḥ kramāt | hutvā daśā''hutiḥsāyaṃkāle cāgnaya āditaḥ
52.124
pariśicyānanaṃ caiva juhuyānvyāhṛtīratha | etābhyo devatābhyo'gneḥ pṛthagdyāddhalīnruci
52.126
prāksaṃsthānantarānaṃ syādvṛdvaya ityādiḥ kramāt | etā deyāstathaiva syuḥ sūtroktā devatā iha
prāgādiṣvāhuti dve dve indrāyetyāditaḥ kramāt | prāksaṃsthevā'pyudaksaṃsthe caturdikṣu yathākramam
52.127
agrabhāge'ntarālasya dakṣiṇe mūla uttare | digdevatāhutināṃ ca samamāyatanaṃ smṛtam
52.128
brahmādayo'ntarālasya madhye śiṣṭāśca devatāḥ| prāksaṃsthāścāpi vai tāḥ syu rakṣāṃsya iti cottare
52.129
svadhā pitṛbhya ityanaṃ dadyānmantreṇa bhūtale | dakṣiṇe cāpasavyaṃ ca pitṛbhyo'tha svadhā namaḥ
52.130
vaivasvatakulotpannau mahāvīro surottamau | śunau dvau śyāmaśabalau pitṛbhāgārthinau sadā
52.131
tābhyāṃ cāpi baliṃdadya dyāmthe codakpṛthakpṛthak | savyenānena mantreṇa śyāmāya śabalāya ca
52.132
havikṣa juhuyādagnāvud śatyāgapūrvakam | svāhānte caiva sarvatra homakarmāṇi cātra tu
52.133
svāhā syādbhūtayajñe'hi pitṛyajñe svadhā smṛtā | yajñe mānuṣake caiva hantakāro vidhīyate
52.134
ato manuṣyayajñārthaṃ dadyādviprāya vā'nale | sanakādibhya ityuktvā hantakāreṇa vai haviḥ
52.135
kṛtvā manuṣyayajñāntamupasthāyoṃca me svaraḥ | havirbhujaṃ namaskṛtya gotranāmapuraḥ saram
52.136
japtvā caiva tu gāyatrīṃ dhārayeddhomamasma ca | smṛtvā yajñapatiṃ devaṃ hutaṃ tasmai nivedayet
52.137
evaṃ cāpi divā kṛtvā sāyaṃ cāpi tathaiva hi | divācāribhya ityatra naktaṃcāribhya iṣyate
52.138
uktaṃ karma yathākāle yadi kartuṃ na śakyate | akāle vā'pi tatkuryādullaṅghya vā'pakṛṣya ca
52.139
vaiśvadeve tathā brahmayajñe caiva vidhiḥ smṛtaḥ | saṃdhyayorubhayoścaiva vā'pakarṣāmiṣyate
52.140
devādvipiṭayajñāntaṃ sāyaṃ cāpi yathākramam
bhūtebhyo'pi valiṃ rātrau dadyātpātreṇa vai śuci
52.141
dvārādidevatābhyo'nnaṃ dadyātpitāmahāditaḥ
hutaśeṣaṃ ca bhūtebhyo ye bhūtā iti mantrataḥ
52.142
prakṣālya pāṇipādaṃ ca samācamya tathāvidhi
śāntā pṛthivīti mantreṇa gṛhaṃ saṃprokṣayejjalaiḥ
52.143
kuryātpañca mahāyajñānnityaśaḥ sūtakaṃ vinā
arghyāntā sūtake saṃdhyā snānaṃ syādapi kiṃcana
52.144
vaiśvadevaṃ purā kṛtvā nitye cābhyudaye tathā
svābhīṣṭadevatādibhyo naivedyaṃ vinivedayet
52.145
akṛtvā devayajñaṃ ca naivedyaṃ yo nivedayet
tadannaṃ naiva gṛhṇanti devatāścāpi sarvathā
52.146
pādaprakṣālanaṃ kuryāddviprāṇāṃ devarūpiṇām
svayaṃ cāpi samācamya viprāṃstānupaveśayet
52.147
madhuparkaṃ vinā rātrau dvijapādābhiṣecanam
na kuryātpūjayedviprāngandhapuṣpokṣatādibhiḥ
52.148
tato viprānsamabhyarcya tathāvibhavasārataḥ
dadyādannaṃ yathāśakti bhikṣā'tithibhya eva ca
52.149
annamāmaṃ ca vai bhikṣāṃ dadyādaharahardvijaḥ
sa sarvayajñahutaḥ pākādannādyapi ca yadbhavet
52.150
nityaṃ dadāti yaḥ sādhuranaṃ vedavido mukhe
muktaḥ syādduritātpāpādbrahmasāyujyamaśnute
52.151
parānnatyāgināmeva dadyādāmaṃ viśeṣataḥ
annāddaśaguṇaṃ puṇyaṃ labhedvadātā na saṃśayaḥ
52.152
bhikṣāṃ dadāti viprāya yataye brahmacāriṇe
sa sarvvāllabhate kāmāṃstato yāti parāṃ gatim
52.153
dattaṃ naiva punardyādapakvaṃ pakvameva vā
punaśca dīyate mohānnarakaṃ pratipadyate
52.154
poṣyavargasamopeto bhuñjīyānsaha bandhubhiḥ
bhojane pariviṣṭānnaṃ gāyatryā cābhimantrayet
52.155
satyaṃ tvartena mantreṇa jalena pariṣecayet
tato balitrayaṃ kuryānmantreṇāpaḥ pibedatha
52.156
yamāyātha ca citrāya bhūtebhyo nama uccaret
dattvā'mṛtopastaraṇamasītyuktvā pibedapaḥ
52.157
gṛhṇīyādāhutīḥ pañca sapatritreṇa pāṇinā
tyaktvā pavitramaśanīyāddhṛttvā tatpunarācamet
52.158
putravānpitṛmāṃścaiva bhuktvā śrāddhīyabhojanam
na kuryādbhojane maunaṃ pañca prāṇāhutīrvinā
52.159
paṅktibhedena yo bhuṅkte grāsamātramapi dvijaḥ
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte hataśrīrjāyate dhruvam
52.160
uttarācamanaṃ pītvā mukhaṃ prakṣālayecchuciḥ
bhuñjītabhyastato dadyāttāmbūlaṃ mukhaśuddhaye
52.161
bhuktvā caiva svayaṃ vipraḥ kuryāttāmbūlacarvaṇam
tato nayedahaḥ śeṣaṃ śrutyādiśravaṇādibhiḥ
52.162
spṛśedūcchiṣṭamucchiṣṭaḥ śvānaṃ śūdramathāpi ca
upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyaṃ pibecchuciḥ
52.163
śvānaṃ śūdraṃ tathocchiṣṭamanucchiṣṭo na saṃspṛśet
mohādvipraḥ spṛśedyastu snānaṃ tasya vidhīyate
52.164
ucchiṣṭasparśane snāyādbrāhmaṇo vidhivarjitam
brahmaviddrojanocchiṣṭapātracālaṃ vinaiva tu
52.165
vipraścaiva svayaṃ kuryād dvijabhuktapātra cālanam
prakṣālya pāṇipādaṃ ca dvirādhāntaḥ śucirbhavet
52.167
pātrāṇi cālayecchādde svayaṃ śiṣyo'tha vā sutaḥ
asaṃskṛto na ca strī ca na cānyakṣālayetkvacit
parapākarucirna syāda nanyāmantraṇādṛte
kadācitsyādyāpadi tu naiva nityaṃ kadācana
52.168
ucchiṣṭasparśane caiva bhuñjānaśca bhavedyadi
pātrasthaṃ cāpi vā'śnīyādannaṃ pātrasthitaṃ ca yat
52.166
gāyatryā saṃskṛtaṃ cānnaṃ na tyajedabhimantritam
gṛhītaṃ cetpunaścādyādgāyatrīṃ ca śataṃ japet
52.170
annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃcitam | asnehā api godhūmā yavagorasavikriyāḥ
52.171
apūpasaktavo dhānāstakraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu| etatpakvayeṣu bhoktavyaṃ bhāṇḍalepo na cedbhavat
52.172
aktāktabhājanasthāni dūṣyante tāni caiva hi| śuddhabhāṇḍasthitānīha grāhyāṇyāhurmanīṣiṇaḥ
52.173
grāhyaṃ kṣārātrikāraṃ syātsarvaṃ caivekṣusaṃbhavam | tailakṣīrājyapakkaṃ ca jalasaṃmiśritaṃ na hi
52.174
parānnaṃ naiva bhuñjīyātsvakīyaṃ cānyapācitam | saṃskārarahitaṃ caiva nāśnīyādbrāhmaṇaḥ kvacit
52.175
brāhmaṇo naiva bhuñjīyādduhitrannaṃ kadācana | ajñānādyadi bhuñjīta rauravaṃ narakaṃ vrajet
52.176
patnī snuṣā svayaṃ putraḥ śiṣyo'tha vā guruḥ sutaḥ| ācāryo vā pacedannaṃ bhuñjīyāttanna duṣyati
52.177
śākapākādikaṃ nindyaṃ yo'nnamadyātsvakīyam| kvacicchiṣṭānamaśnīyādvatsarābhyantare dvijaḥ
52.178
yadya katra pacedāmamātmanaścāparasya ca| yastadannaṃ dvijo bhuṅkte prājāpatyena śudhyati
52.179
na caikatra pacedāmaṃ bahūnāmatha vā dvayoḥ| niṣedho'yaṃ pareṣāṃ tu putrādīnāṃ na hi kvacit
52.180
evaṃ bhuktvā dvijaścaiva śrutvā śrāddhasya vai kathām | śrutismṛtipurāṇoktamitihāsaṃ purātanam
52.181
ghaṭikaikāvaśiṣṭā syādraverastamitasya ca| prakṣālya pāṇipādaṃ ca dvirācāntaḥ śucirbhavet
52.182
prāṅāsīnaḥ samācamya prāṇāyāmapuraḥsaram| pūrvoktavidhinā caiva sāyaṃsandhyāṃ samācaret
52.183
āditye'stamite yāvannakṣatrāṇāmadarśanaṃ na hi| sāyaṃ homaṃ tadā kuryānno cetsyūrnava nāḍikāḥ
52.184
vaiśvadevaṃ punaḥ sāyaṃ kuryādyajñatrayaṃ ca hi| daivaṃ bhūtaṃ tathā pitryaṃ bhuktvā svādhyāyamabhyaset
52.185
tataḥ svapedyathākāmaṃ na kadācidudakśirāḥ| etāvannaityakaṃ karma pravadanti manīṣiṇaḥ
52.186
anena vidhinā yastu naityakaṃ kurute dvijaḥ| sa yāti paramaṃ sthānaṃ punarāvṛttidurlabham
52.187
pratyahaṃ karmaṇo yogaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā| manaḥsvasthatayā yogaḥ sa evā''tmaprakāśakaḥ
52.188
tyaktvendriyasukhaṃ loke yastiṣṭhedyatra kutracit | sa eva yogī muktaḥ syātsarvasaṅgavivarjitaḥ
52.189
yaḥ kvacinmānavo loke vārāṇasyāṃ tyajedvapuḥ| sacāyyeko bhavenmukto nānyathā manuyo viduḥ
52.189.p1
ityāśvalāyanadharmaśāstre brahmamārgācārādhyāyaḥ || 1
Linked texts (5)
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Laghvāśvalāyanasmṛti — Sanskrit
- Laghuāśvalāyanasmṛti — Sanskrit
- Smṛtyarthasāgara — Chalāri Nṛsiṃha, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit