Pramāṇa · Search · About · API

Ashtadashasmriti 52

Aṣṭādaśasmṛti 52

Language
Sanskrit

Contents

52.1

iti hārītapraṇītaṃ dharmaśāstraṃ samāptam
samāpteyaṃ laghuhārītasmṛtiḥ
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
laghvāśvalāyanasmṛtiḥ
tatra prathamamācāraprakaraṇam
āśvalāyanamācāryaṃ natvā'pṛcchanmunīśvarāḥ | dvijadharmānvadāsmākaṃ svargaprāptikarānmune | iti tadvacanaṃ
śrutvā sa dharmānmunirabravīt

52.2

dharmānvaḥ purato vakṣye dhyātvā'haṃ bho munīśvarāḥ | lokasya ca
hitārthāya brahmamārgaratasya ca

52.3

snānaṃ saṃdhyā japo homaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā | mādhyāhnikī
kriyo pañcayajñādyatithipūjanam

52.4

dānaśiṣṭapratigrāhau poṣyavargaiḥ sahāśanam | satkathāśravaṇaṃ
sāyaṃsaṃdhyāhomādikaṃ ca hi

52.5

śayanaṃ ca yathākāle dharmapatnyā saha gṛhī | brahmacārī svadharmastho
gurusevā paro vaset

52.7

yajanaṃ yājanaṃ caiva vedasyādhyayanaṃ ca hi | adhyāpanaṃ tathā dānaṃ pratigrahamihocyate
etāni brāhmaṇaḥ kuryātṣaṭkarmāṇi dine dine | ataḥ prātaḥ samutthāya cintayedātmano hitam

52.8

nirguṇaṃ nirahaṃkāraṃ nārāyaṇamanāmayam | saguṇaṃ ca śriyā yuktaṃ devaṃ devīṃ sarasvatīm

52.6

yathāvidhi tataḥ kuryādutsargaṃ malamūtrayoḥ | brahmacārī gṛhasthaśca śaucamadbhirmṛdā''caret

52.10

ekā liṅge kare tisraḥ karayormṛdvayaṃ gude | pañca vāme daśa proktāḥ kare saptārtha hastayoḥ

52.11

etacchaucaṃ gṛhasthasya dviguṇaṃ brahmacāriṇaḥ | vānaprasthasya triguṇaṃ yateścaiva caturguṇam

52.12

svapādaṃ pāṇinā vipro vāmena kṣālayetsadā | śauce dakṣiṇapādaṃ tu paścātsavyakarāvubhau

52.14

śaucaṃ vinā sadā'nyatra savyaṃ prakṣālya dakṣiṇam | evamevā''tmanaḥ pādau parasyā''dau tu dakṣiṇam
gaṇḍūṣaiḥ śodhayedāsyamāca meddantadhāvanam | kāṣṭhaiḥ parṇaistṛṇairvā'pi kecitparṇaiḥ sadā tṛṇaiḥ

52.15

navamī dvādaśī nandā parva cārkamapoṣadham | śrāddhāhaṃ ca parityajya dantadhāvanamācaret

52.16

ācamyātha dvijaḥ snāyānnadyāṃ vā devanirmite | tīrthe sarovare caiva kūpe vā dvijannirmite

52.17

trirāplutya samācaṃmya śikhābandhaṃ samācaret | prāṇānāyamya saṃkalpya trivāraṃ majjayetpunaḥ

52.18

ācamya vāruṇaṃ jāpyaṃ japetsūktaṃ ca mārjanam | kuryādapāmro hi sūktena ṛtamityaghamarṣaṇam

52.16-2

mārjayedatha cāṅgāni gāyatryā cābhimantritam | mastake ca mukhe bāhvorhṛdaye pṛṣṭhadeśake

52.20

brahmādayaśca ye devāḥ kṛṣṇadvaipāyanādayaḥ | soma ityādayaḥ proktāḥ pitaro jalatarpaṇe

52.21

yanmayā dūṣitaṃ toyaṃ śārīramalasaṃbhavam | tasya pāpasya śuddhayarthaṃ yakṣmāṇaṃ tarpayāmyaham

52.22

sa vipraḥ sa śuciḥ snāto hyasparśasparśanaṃ vinā| kālatraye'pi karmārhaḥ svādhyāyanirato'pi ca

52.23

aśaktaścejjalasnāne mantrasnānaṃ samācaret | āpohiṣṭhādibhirmantraistribhiścānukramaṇe tu

52.24

pacchaḥ pādaśirohṛtsu śirohṛtpatsu cārthataḥ | hṛtpādamastakeṣvevaṃ pratyṛcā mārjayedath

52.25

mastake mārjanaṃ kuryātpādaiḥ praṇavasaṃyutai bāhyaśuddhiranena syādantaḥ śuddhirathocyate

52.26

praṇavena pibettoyaṃ gāyatryā cābhimantritam | sadyastena bhavecchuddhaḥ snāto'pi hi saritsu ca

52.27

samāhitamano bhūtvā brāhmaṇaḥ sarvadā'pi hi | smarennārāyaṇaṃ śuddho dhārayedambaraṃ śuci

52.28

paridhāne sitaṃ śastaṃ vāsaḥ prāvaraṇe tathā | paṭṭakūlaṃ tathā kṣaume brāhmaṇasya vidhīyate

52.29

āvitaṃ trasaraṃ caiva paridhāne parityajet | śastaṃ prāvaraṇe proktaṃ sparśadoṣo na hi dvayoḥ

52.30

bhojanaṃ ca malotsargaṃ kurvate trasarāvṛtāḥ | prakṣālya trasaraṃ śuddhaṃ dukūlaṃ ca sadā śuci

52.31

prāvṛtya paridhāyātha prāṅāsīnaḥ samācaret | kuśapāṇirdvirācāntastīre salilasaṃnidhau

52.32

praṇavena dvirācāmeddakṣiṇena tu pāṇinā | ubhau hastau ca gaṇḍau dvāvoṣṭhau pāṇidvayaṃ spṛśet

52.34

pādadvayaṃ śiraścā''syaṃ nāsārandhre ca cakṣūṣi | śrotre nābhiṃ ca hṛddeśaṃ śiraśvāṃsau spṛśetkramāt
prāṇānāyamya saṃkalpya tataḥ saṃdhyāmupāsmahe

52.35

āpa ityādibhiḥ pādairnavabhirmārjanaṃ caret
jalaṃ yasya kṣayāyeti prakṣipet mahītale

52.36

āpo janayathānena svaṃ śiraḥ pariṣecayet | sūryaścetyanuvākena prātaḥkāle pivedapaḥ

52.37

āpaḥ punantu madhyāhne sāyamagniśca mantrataḥ | ācamyyātha
punaśvāpa ityebhirnavabhiḥ kramāt

52.38

ṛgante mārjanaṃ kuryādvidhinā'nena bahvṛcaḥ | ṛtaṃ cetyabhi
mantryāpaḥ samāghrāya kṣipedadhaḥ

52.36-2

ṛtaṃ ceti tryacaṃ vā'pi japtvā tadanavekṣitaḥ | samācamya
tatastiṣṭhediśaścābhimukho raveḥ

52.40

jalamañjalinā''dāya gāyatryā cābhimantrayet | dadyādarghyatrayaṃ
tiṣṭhaṃstriṣu kāleṣu bahvṛcaḥ

52.41

prātarmadhyāhnayorapsu kṣipetsāyaṃ mahītale| madhyāhne tu viśeṣo'yaṃ
pradadyāddhaṃsa ityṛcā

52.42

ākṛṣṇena dvitīyārghyaṃ gāyatryā ca tṛtīyakam | upatiṣṭhansamācamya tiṣṭhedabhimukho raveḥ

52.43

udutyaṃ citramityetajjapetsūktadvayaṃ ca hi | tuṣṭastena bhavetsūryaḥ sa ātmā
jagato hi vai

52.45

tenaiva sūktajāpyena harerarcanakṛdbhavet| ācamedupaviśyātha prāṇāyāmatrayaṃ caret
dhyātvā devīṃ kumārīṃ ca tattatkālānurūpiṇīm | japetpraṇavapūrvābhirvyāhṛtībhiḥ sahaiva tu

52.46

tisṛbhirbhūḥ prabhṛtibhirgāyatrīṃ brahmarūpiṇīm | brahmacārī gṛhasthaśca śatamaṣṭottaraṃ japet

52.47

kālatraye'pyaśaktaścedaṣṭāviṃśatimeva vā | tataḥ kuryādupasthānaṃ jātavedasa ityṛcā

52.48

tacchaṃyoranuvākena śāntyarthaṃ japa īritaḥ | prāgādiṃ ca diśaṃ natvā mantrasthāścaiva devatāḥ

52.46-2

stutvā natvā tataḥ saṃdhyāṃ sāṃ sāṃ saṃdhyā'bhirakṣatu | brahmāṇaṃ harimīśānaṃ tattacchaktiṃ krameṇa tu

52.50

natvā svayamathā''tmānaṃ gotro'hamabhivādayet | agneruddharaṇaṃ kuryātpūrvamevodayādraveḥ

52.51

ādityamuditaṃ paśyennatvā homantikaṃ vrajet | āditye'bhyudite caiva prātarhomo vidhīyate

52.53

āhitāgnistathaikāgniḥsvasvoktavidhinā tathā | dhyātvā samidhya cābhyarcya svasthānasthaṃ hutāśanam
saṃskuryātsāgninā homyaṃ paya ādi kuruṣva ca | mantreṇānena sūryāya svāheti juhuyādatha

52.54

dvitīyāmāhutiṃ tadvatprajāpatipadaṃ smaret | svāhāntāṃ cā''hutiṃ hutvā tathemaṃ na mamocaret | sarvatraivāgnihomo'yaṃ vidhiḥ sakṛdudāhṛtaḥ

52.55

uktvedaṃ pariviñcāmi tamagniṃ pariṣecayet | jalenaivā''
jyahome tu yatra caitadudīritam

52.56

sūryo na iti sūktena kuryāttrānurupāsanam | upāsanaṃ ca sūryasya
prajāpatirataḥ param

52.57

agne tvaṃ cāgnaāyuṃ ṣi sāyamnerupāsanam | kuryāttiṣṭhannupasthānaṃ
pūrvavacca prajāpateḥ

52.58

prātaḥ sāyaṃ japenmantrau ca me svara ityatha | abhivādya japeddevī vibhūtiṃ caiva
dhārayet

52.60

vibhūtidhāraṇe mā nastoke'yaṃ mantra ucyate| bṛhatsāmetivā home naityake ca mahāmakhe
karmakāle tu sarvatra smaredviṣṇuṃ havirbhujam | tena syātkarma sampūrṇa tasmai sarvaṃ nivedayet

52.61

agnisaṃrakṣaṇe śaktiryasya caiva na vartate | tadā'raṇyāmajasrāgniṃ sthāpayedvidhipūrvakam

52.62

samitratapane'yaṃ te yonirmantra udīritaḥ | yā te agne bhavenmantraḥ pāśyārope smṛto budhaiḥ

52.63

homakālaḥ prapadyeta punaścaivaṃ vidhīyate | mantreṇānvāhine vahnāvajasrāgniṃ kṣipedatha

52.64

upasthānādikaṃ caiva sarvaṃ pūrvavadācaret

52.65

kāladvaye yadā homaṃ dvijaḥ kartuṃ na śakyate | sāyamājyāhutiṃ caiva juhuyātprātarāhutim

52.66

sāyaṃkāle samastaṃ syādājyāhuticatuṣṭayam | hutvā kuryādupasthānaṃ samasyetyagnisūryayoḥ

52.67

homaśvetpurataḥ kāle prātaḥ syātkāla uttaraḥ | hutvā vyāhṛtimiścā''jyaṃ kuryāddhomadvayaṃ ca hi

52.68

vicchinnavahisaṃdhānamaparāhṇe vidhīyate | sāyamaupāsanaṃ kuryādastodupari bhāskaraḥ

52.66-2

naiva gacchedvinā bhāryāṃ sīmāmullaṅghya yo'gnitmān | yatra tiṣṭhati vai bhāryā tatra homo vidhīyate

52.70

gatvā bhāryā vinā homaṃ sīmāmullaṅghya yo dvijaḥ | kurute tatra cenmohādhutaṃ tasya vṛthā bhavet

52.71

tathā jājo'gnimānviprastannivāsājñaye sadā | tasyā evānucāreṇa homastatra vidhīyate

52.72

dharmānucāriṇī bhāryā savarṇā yatra tiṣṭhati | kuryāttatrāgnihotrādi pravadanti maharṣayaḥ

52.73

tataścaivābhyasedvedaṃ śiṣyānadhyāpayedatha | poṣyavargārthamannādi yāceyeta yathocitam

52.74

mātā pitā gururbhāryā putraḥ śiṣyastathaiva ca | abhyāśrito'tithiścaiva poṣyavarga itismṛtaḥ

52.75

madhyāhna ca punaḥ snāyāddhotaśuklāmbarāvṛtaḥ| śrutyuktavidhinā'' camya prāḍāsīnaḥ kuśāsane

52.76

gāyatryā'paśvatasṝṇāṃ parade vyāhṛtayaḥ | smṛtāḥ sasa mantraśiromantrāḥ ṣaḍbhirācamanaṃ smṛtam

52.77

gāyatryāśca pibetpādairāpo hi navabhiḥ spṛśet | vyāhṛtibhiḥ śiromantrairaṅgāni brahmayajñake

52.78

pāṇigaṇḍapakāvoṣṭhau pāṇipādau śiro mukham | nāsāvile'kṣiṇī śrotre nābhimanmastake'sakau

52.76-2

ādyantau praṇavau mantrau purataḥ pṛṣṭhato hyamau | brahmako madhyato mantro gāyatryā śirasaḥ smṛtaḥ

52.80

kambale vā' jine pīṭhe kuśāsanavinā'ne | na kuryādupaviṣṭo vai brahmayajñaṃ dvijārttanam

52.81

na kuryāttarpaṇaṃ śrāddhaṃ dhṛtvā bhāle'nulepanam | kadācitkurute mohānnarakaṃ pratipadyate

52.82

dakṣiṇaṃ copaviśyoruṃ vāmagulphopari nyaset | vāmorau dakṣiṇaṃ gulphaṃ taccopasthamudīritam

52.83

prāṇānāyamya saṃkalpya kuśapāṇidharaḥ karam | kṛtvā tu savyamuttānaṃ nyasedupari dakṣiṇam

52.84

savyasya pāṇeraṅguṣṭhapradeśinyostu madhyataḥ | dakṣiṇasyāṅgulīnyasya catasro'ṅguṣṭhavarjitāḥ

52.85

tathā savyakarāṅguṣṭhaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhaveṣṭitam | saṃvaddhamevaṃ kurvīta nyaseddakṣiṇasakthini

52.86

prāgagre dve pavitre tu dhṛtvā'ntaḥ saṃpuṭau karau | saṃnyaseddakṣiṇe jānau brahmayajñaṃ samācaret

52.87

oṃ pūrvā vyāhṛtīstisraḥ svarataḥ sakṛduccaret | gāyatrīmuccaretsamyakpādamardhamṛcaṃ kramāt

52.88

ṛṣidaivatacchandāṃsi praṇavaṃ brahmayajñake | mantrādau noccarecchāddhe yāgakāle'pi caiva hi

52.89

agnimīḷa iṣe tvādi vedāṃścaiva svaśaktitaḥ | adhyāyamanuvākaṃ vā paṭhetsūktamṛcaṃ ca vā

52.60-2

upavītaṃ tathā yasminbadhvā karmaṇi vaidike | brahmacārī gṛhasthaśca tadvadvāso'pi dhārayet

52.61-2

savyamāṃse ca sthite sūtre tatsavyaṃ cātha dakṣiṇe | apasavyaṃ bhavetkaṇṭhe lambe sūtre nivītakam

52.62-2

nyagjānu dakṣiṇaṃ kṛtvā devānsaṃtarpayedṛṣīn | tadvajjānudvayaṃ cātha jānūrdhvaṃ dakṣiṇaṃ pitṝn

52.63-2

savyena tarpayeddevānṛṣīṃścaiva nivītinā | pitṝṃścaivāpasavyena vidhireṣa udāhṛtaḥ

52.64-2

tarpayedvidhinā'nena devāṃścaivāṅgulāgrataḥ | ṛṣīṃśca vāmabhāgena pitṝndakṣiṇabhāgataḥ

52.65-2

ekaikaṃ cātha dvau dvau vai trīṃstrīnekaikamañjalīn | arhantyete kramāścaiva devarṣipitarastrayaḥ

52.66-3

pratyañjali samuccārya mantraṃ dadyādayāñjalim | devarṣipitṝnāmāni proktā mantrā maharṣibhiḥ

52.67-2

pitrādayastrayaścā''dau tisro mātrādayastataḥ | sāpatnajananī mātāmahādayastrayastathā

52.68-2

mātāmahyādayastisraḥ strīsutabhrātarastathā | pitṛvyo mātulaścaiva duhitā bhaginī tathā

52.69

dauhitro bhāgineyaśca piturmātuśca vai svasā | śvaśuro guravaścaiva mitraṃ caiveti kecana

52.100

putrādayaḥ sapatnīkāḥ striyaścaivāha kevalāḥ | tarpaṇe'bhihitāstīrthe gayāyāṃ ca mahālaye

52.101

uktvā pitrādisaṃbandhaṃ nāmagotraṃ svadhānamaḥ | bahvṛcastukameṇaiva tarpayāmīti tarpayet

52.102

saṃbandhaṃ nāmagotraṃ ca svadhāmūccārayettataḥ | śrāddhe'pi vidhireṣa syādāśvalāyanaśākhinām

52.103

savyahastāṅgulagnena dakṣiṇena tu pāṇinā | kuryāddvihastva evaṃ tu devarṣipitṛtarpaṇam

52.104

bahvṛcastarpaṇaṃ kuryājjale vā'pyatha barhiṣi | tarpayeddevatādīṃśca barhiṣyeva tu yājuṣaḥ

52.105

smṛtyuktavidhinā''camya brahmayajñaṃ samācaret | saṃtarpya devatādīṃśca bahvṛcastata ācamet

52.106

madhyāhne brahmayajño vai nānubandhavaśādbhavet | prātaropāsanādūrdhvaṃ kuryādastamayāvadhi

52.107

naityakaṃ tarpaṇaṃ kuryādbrahmayajñapuraḥ saram | taccaiva devatādīnāṃ yadā vā snānapūrvakam

52.108

snānaṃ vāruṇikaṃ caiva kvacitkartuṃ na śakyate | tatrā''dau brahmayajñārthaṃ mantrasnānaṃ vidhīyate

52.106-2

puṇyakālanimittaṃ yattarpaṇaṃ kriyate yadi | pitṝṇāṃ kevalaṃ taddhi pravadanti maharṣayaḥ

52.110

nimittaṃ coparoṃgāde rātrāvapi tathaiva ca | tīrthāntare'pi taddhastasyādekaḥhe'pyasakṛdbhavet

52.111

naityakaṃ tarpaṇaṃ kuryādahanyeva tu bahvṛcaḥ | tarpaṇaṃ ca tathā sauraṃ naiva rātrau kadācana

52.112

śrāddhāṅgaṃ tarpaṇaṃ yāme prathame madhuvadbhavet | payo nīraṃ ca rudhiraṃ kramādyāmeṣu ca triṣu

52.113

na kuryādbrahmayajñaṃ ca śrāddhānnūrvaṃ mṛte'hani | pitroḥ śrāddhaṃ vidhāyātha vaiśvadevaṃ ca tarpaṇam

52.114

brahmayajñaṃ ca vai kuryātsaṃdhyāṃ madhyaṃdinasya ca | upasthānaṃ ca sūryasya pūrvoktamiha tadbhavet

52.115

kṛtvā''dau tarpaṇaṃ saṃdhyāṃ kuryādvahvṛca eva hi | āvartane pare saṃdhyāṃ kṛtvā kuryācca tarpaṇam

52.116

śuddhyarthaṃ cā''tmano'nnasya vaiśvadevaṃ samācaret | siddhānnena ca gṛhyāgnāvanyasminnanale'pi ca

52.117

ekapākāśinaḥ putrāḥ saṃsṛṣṭā bhrātaro'pi ca | vaiśvadevaṃ na te kuryuārekaṃ kuryātpiteva hi

52.118

vaiśvadevaṃ kvacitkartuṃ na śaknoti piteva hi | piturevā''jñayā kuryātputro bhrātā paro'pi hi

52.119

ekānnāśiṣu putreṣu bhrātṛṣvekatra satsu ca | tatraiko vaiśvadevaḥ syādbahvṛcānāmayaṃ vidhiḥ

52.120

putraḥ svarjitamekāśī syāccetpitari jīvati | vaiśvadevaṃ pṛthakkuryādyatra kutrāpi vā vasan

52.121

vaiśvadevaṃ dvijaḥ kuryātsadā kāladvaye'pi ca | ārambho vaiśvadevasya divā caiva vidhīyate

52.122

anaṃkṛtyannanaṃ cānamagniśrityanale caret | siddhamādāya sūryāya ghṛtāktaṃ juhuyāddhaviḥ

52.123

prajāpataya ityuktvā somāyetyāditaḥ kramāt | hutvā daśā''hutiḥsāyaṃkāle cāgnaya āditaḥ

52.124

pariśicyānanaṃ caiva juhuyānvyāhṛtīratha | etābhyo devatābhyo'gneḥ pṛthagdyāddhalīnruci

52.126

prāksaṃsthānantarānaṃ syādvṛdvaya ityādiḥ kramāt | etā deyāstathaiva syuḥ sūtroktā devatā iha
prāgādiṣvāhuti dve dve indrāyetyāditaḥ kramāt | prāksaṃsthevā'pyudaksaṃsthe caturdikṣu yathākramam

52.127

agrabhāge'ntarālasya dakṣiṇe mūla uttare | digdevatāhutināṃ ca samamāyatanaṃ smṛtam

52.128

brahmādayo'ntarālasya madhye śiṣṭāśca devatāḥ| prāksaṃsthāścāpi vai tāḥ syu rakṣāṃsya iti cottare

52.129

svadhā pitṛbhya ityanaṃ dadyānmantreṇa bhūtale | dakṣiṇe cāpasavyaṃ ca pitṛbhyo'tha svadhā namaḥ

52.130

vaivasvatakulotpannau mahāvīro surottamau | śunau dvau śyāmaśabalau pitṛbhāgārthinau sadā

52.131

tābhyāṃ cāpi baliṃdadya dyāmthe codakpṛthakpṛthak | savyenānena mantreṇa śyāmāya śabalāya ca

52.132

havikṣa juhuyādagnāvud śatyāgapūrvakam | svāhānte caiva sarvatra homakarmāṇi cātra tu

52.133

svāhā syādbhūtayajñe'hi pitṛyajñe svadhā smṛtā | yajñe mānuṣake caiva hantakāro vidhīyate

52.134

ato manuṣyayajñārthaṃ dadyādviprāya vā'nale | sanakādibhya ityuktvā hantakāreṇa vai haviḥ

52.135

kṛtvā manuṣyayajñāntamupasthāyoṃca me svaraḥ | havirbhujaṃ namaskṛtya gotranāmapuraḥ saram

52.136

japtvā caiva tu gāyatrīṃ dhārayeddhomamasma ca | smṛtvā yajñapatiṃ devaṃ hutaṃ tasmai nivedayet

52.137

evaṃ cāpi divā kṛtvā sāyaṃ cāpi tathaiva hi | divācāribhya ityatra naktaṃcāribhya iṣyate

52.138

uktaṃ karma yathākāle yadi kartuṃ na śakyate | akāle vā'pi tatkuryādullaṅghya vā'pakṛṣya ca

52.139

vaiśvadeve tathā brahmayajñe caiva vidhiḥ smṛtaḥ | saṃdhyayorubhayoścaiva vā'pakarṣāmiṣyate

52.140

devādvipiṭayajñāntaṃ sāyaṃ cāpi yathākramam
bhūtebhyo'pi valiṃ rātrau dadyātpātreṇa vai śuci

52.141

dvārādidevatābhyo'nnaṃ dadyātpitāmahāditaḥ
hutaśeṣaṃ ca bhūtebhyo ye bhūtā iti mantrataḥ

52.142

prakṣālya pāṇipādaṃ ca samācamya tathāvidhi
śāntā pṛthivīti mantreṇa gṛhaṃ saṃprokṣayejjalaiḥ

52.143

kuryātpañca mahāyajñānnityaśaḥ sūtakaṃ vinā
arghyāntā sūtake saṃdhyā snānaṃ syādapi kiṃcana

52.144

vaiśvadevaṃ purā kṛtvā nitye cābhyudaye tathā
svābhīṣṭadevatādibhyo naivedyaṃ vinivedayet

52.145

akṛtvā devayajñaṃ ca naivedyaṃ yo nivedayet
tadannaṃ naiva gṛhṇanti devatāścāpi sarvathā

52.146

pādaprakṣālanaṃ kuryāddviprāṇāṃ devarūpiṇām
svayaṃ cāpi samācamya viprāṃstānupaveśayet

52.147

madhuparkaṃ vinā rātrau dvijapādābhiṣecanam
na kuryātpūjayedviprāngandhapuṣpokṣatādibhiḥ

52.148

tato viprānsamabhyarcya tathāvibhavasārataḥ
dadyādannaṃ yathāśakti bhikṣā'tithibhya eva ca

52.149

annamāmaṃ ca vai bhikṣāṃ dadyādaharahardvijaḥ
sa sarvayajñahutaḥ pākādannādyapi ca yadbhavet

52.150

nityaṃ dadāti yaḥ sādhuranaṃ vedavido mukhe
muktaḥ syādduritātpāpādbrahmasāyujyamaśnute

52.151

parānnatyāgināmeva dadyādāmaṃ viśeṣataḥ
annāddaśaguṇaṃ puṇyaṃ labhedvadātā na saṃśayaḥ

52.152

bhikṣāṃ dadāti viprāya yataye brahmacāriṇe
sa sarvvāllabhate kāmāṃstato yāti parāṃ gatim

52.153

dattaṃ naiva punardyādapakvaṃ pakvameva vā
punaśca dīyate mohānnarakaṃ pratipadyate

52.154

poṣyavargasamopeto bhuñjīyānsaha bandhubhiḥ
bhojane pariviṣṭānnaṃ gāyatryā cābhimantrayet

52.155

satyaṃ tvartena mantreṇa jalena pariṣecayet
tato balitrayaṃ kuryānmantreṇāpaḥ pibedatha

52.156

yamāyātha ca citrāya bhūtebhyo nama uccaret
dattvā'mṛtopastaraṇamasītyuktvā pibedapaḥ

52.157

gṛhṇīyādāhutīḥ pañca sapatritreṇa pāṇinā
tyaktvā pavitramaśanīyāddhṛttvā tatpunarācamet

52.158

putravānpitṛmāṃścaiva bhuktvā śrāddhīyabhojanam
na kuryādbhojane maunaṃ pañca prāṇāhutīrvinā

52.159

paṅktibhedena yo bhuṅkte grāsamātramapi dvijaḥ
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte hataśrīrjāyate dhruvam

52.160

uttarācamanaṃ pītvā mukhaṃ prakṣālayecchuciḥ
bhuñjītabhyastato dadyāttāmbūlaṃ mukhaśuddhaye

52.161

bhuktvā caiva svayaṃ vipraḥ kuryāttāmbūlacarvaṇam
tato nayedahaḥ śeṣaṃ śrutyādiśravaṇādibhiḥ

52.162

spṛśedūcchiṣṭamucchiṣṭaḥ śvānaṃ śūdramathāpi ca
upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyaṃ pibecchuciḥ

52.163

śvānaṃ śūdraṃ tathocchiṣṭamanucchiṣṭo na saṃspṛśet
mohādvipraḥ spṛśedyastu snānaṃ tasya vidhīyate

52.164

ucchiṣṭasparśane snāyādbrāhmaṇo vidhivarjitam
brahmaviddrojanocchiṣṭapātracālaṃ vinaiva tu

52.165

vipraścaiva svayaṃ kuryād dvijabhuktapātra cālanam
prakṣālya pāṇipādaṃ ca dvirādhāntaḥ śucirbhavet

52.167

pātrāṇi cālayecchādde svayaṃ śiṣyo'tha vā sutaḥ
asaṃskṛto na ca strī ca na cānyakṣālayetkvacit
parapākarucirna syāda nanyāmantraṇādṛte
kadācitsyādyāpadi tu naiva nityaṃ kadācana

52.168

ucchiṣṭasparśane caiva bhuñjānaśca bhavedyadi
pātrasthaṃ cāpi vā'śnīyādannaṃ pātrasthitaṃ ca yat

52.166

gāyatryā saṃskṛtaṃ cānnaṃ na tyajedabhimantritam
gṛhītaṃ cetpunaścādyādgāyatrīṃ ca śataṃ japet

52.170

annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃcitam | asnehā api godhūmā yavagorasavikriyāḥ

52.171

apūpasaktavo dhānāstakraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu| etatpakvayeṣu bhoktavyaṃ bhāṇḍalepo na cedbhavat

52.172

aktāktabhājanasthāni dūṣyante tāni caiva hi| śuddhabhāṇḍasthitānīha grāhyāṇyāhurmanīṣiṇaḥ

52.173

grāhyaṃ kṣārātrikāraṃ syātsarvaṃ caivekṣusaṃbhavam | tailakṣīrājyapakkaṃ ca jalasaṃmiśritaṃ na hi

52.174

parānnaṃ naiva bhuñjīyātsvakīyaṃ cānyapācitam | saṃskārarahitaṃ caiva nāśnīyādbrāhmaṇaḥ kvacit

52.175

brāhmaṇo naiva bhuñjīyādduhitrannaṃ kadācana | ajñānādyadi bhuñjīta rauravaṃ narakaṃ vrajet

52.176

patnī snuṣā svayaṃ putraḥ śiṣyo'tha vā guruḥ sutaḥ| ācāryo vā pacedannaṃ bhuñjīyāttanna duṣyati

52.177

śākapākādikaṃ nindyaṃ yo'nnamadyātsvakīyam| kvacicchiṣṭānamaśnīyādvatsarābhyantare dvijaḥ

52.178

yadya katra pacedāmamātmanaścāparasya ca| yastadannaṃ dvijo bhuṅkte prājāpatyena śudhyati

52.179

na caikatra pacedāmaṃ bahūnāmatha vā dvayoḥ| niṣedho'yaṃ pareṣāṃ tu putrādīnāṃ na hi kvacit

52.180

evaṃ bhuktvā dvijaścaiva śrutvā śrāddhasya vai kathām | śrutismṛtipurāṇoktamitihāsaṃ purātanam

52.181

ghaṭikaikāvaśiṣṭā syādraverastamitasya ca| prakṣālya pāṇipādaṃ ca dvirācāntaḥ śucirbhavet

52.182

prāṅāsīnaḥ samācamya prāṇāyāmapuraḥsaram| pūrvoktavidhinā caiva sāyaṃsandhyāṃ samācaret

52.183

āditye'stamite yāvannakṣatrāṇāmadarśanaṃ na hi| sāyaṃ homaṃ tadā kuryānno cetsyūrnava nāḍikāḥ

52.184

vaiśvadevaṃ punaḥ sāyaṃ kuryādyajñatrayaṃ ca hi| daivaṃ bhūtaṃ tathā pitryaṃ bhuktvā svādhyāyamabhyaset

52.185

tataḥ svapedyathākāmaṃ na kadācidudakśirāḥ| etāvannaityakaṃ karma pravadanti manīṣiṇaḥ

52.186

anena vidhinā yastu naityakaṃ kurute dvijaḥ| sa yāti paramaṃ sthānaṃ punarāvṛttidurlabham

52.187

pratyahaṃ karmaṇo yogaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā| manaḥsvasthatayā yogaḥ sa evā''tmaprakāśakaḥ

52.188

tyaktvendriyasukhaṃ loke yastiṣṭhedyatra kutracit | sa eva yogī muktaḥ syātsarvasaṅgavivarjitaḥ

52.189

yaḥ kvacinmānavo loke vārāṇasyāṃ tyajedvapuḥ| sacāyyeko bhavenmukto nānyathā manuyo viduḥ

52.189.p1

ityāśvalāyanadharmaśāstre brahmamārgācārādhyāyaḥ || 1

Linked texts (5)