Smritisaroddhara 1.p228

1.p228

ttakaṃ putrajanmādyaniyatanimittakam agnyādhānanimittakaṃ ceti| tatra vivāhādinimittaṃ prātaḥ kāryam | yadāha śātāpaḥ | mātarvṛddhinimittakamiti | prātaśabdotra sārddhayāmaparaḥ | tadāha gārgyaḥ | 'lalāṭasaṃmite bhānau prathamaḥ praharaḥ smṛtaḥ | sa eva sārddhasaṃyuktaḥ prātarityabhidhīyate' | agnyādhānanimittaṃ tvaparāhne | tadāha gālavaḥ | 'pārvaṇaṃ cāparāhṇe tu vṛddhiśrāddhaṃ tathāgnikam' | agnikamagnyādhānanimittam vṛddhiśrāddhamaparāhṇe kuryādityarthaḥ | putrajanmādinimittasyāniyatatvāt tannimittaṃ vṛddhiśrāddhaṃ tadanantarameva kuryāt | etacca mātṛpūrve kuryāt | taduktam | 'mātṛśrāddhaṃ tu pūrve syātpitṝṇāṃ tadanantaram | tato mātāmahānāṃ syādevaṃ nāndīmukhaṃ bhavet' | nāndīmukhamabhyudayikam | ābhyudayikanimittānyāha kārṣṇājiniḥ | 'kanyāputravivāheṣu praveśe navasadmanaḥ | nāmakarmmaṇi bālānāṃ cūḍākarmmādike tathā | sīmantonnayane caiva putrādisukhadarśane | nāndīmukhānpitṛgaṇān pūjayetprayato gṛhī' | putrādītyādiśabdātpautrādeḥ saṃgrahaḥ | gārgyaḥ | 'putrotpattipratiṣṭhāsu tanmauñjītyāgabandhane | cūḍāyāṃ ca vivāheṣu vṛddhiśrāddhaṃ vidhīyate' | vṛddhagārgyaḥ 'agnyādhānābhiṣekādāviṣṭāpūrttau striyā ṛtau | vṛddhiśrāddhaṃ prakurvīta āśramagrahaṇe tathā | ṛtāvādye | mātsye | 'utsavānandasantānayajñodvāhādimaṅgale | mātaraḥ prathamaṃ pūjyāḥ pitarastadanantaram | tato mātāmahāḥ pūjyāḥ viśvedevāstathaiva ca' | atra viśeṣogāgryeṇoktaḥ | 'mātṛśrāddhaṃ tu pūrvvadyuḥ karmmāhani ca paitṛkam | mātāmahaṃ cottaregurvṛddhau śrāddhatrayaṃ bhavet' | aśaktau śātātapaḥ | 'pṛthagdine tvaśaktaścedekasminpūrvvāsare | śrāddhatrayaṃ prakurvīta vaiśvadevaṃ tu tāntrikam | pūrvāhṇe mātṛkaṃ śrāddhamaparāhṇe paitṛkaṃ tathā | tato mātāmahānāṃ ca vṛddhau śrāddhatrayaṃ smṛtam' | ekasmindinepi kālabhedena kuryādityarthaḥ | dadhivadarādibhiḥ piṇḍadānaṃ kulācāraprāptaṃ cetkuryyāta na cenna kuryyāta | taduktaṃ bhaviṣyottare | 'piṇḍanirvapaṇaṃ kuryyānna vā kuryyānnarādhipa | vṛddhiśrāddhe mahābāho kuladharmmamavekṣya tu' | manuḥ | 'alābhe bhinnakalpānāṃ nāndīśrāddhatrayaṃ budhaḥ | pūrvedyurve prakurvīta pūrvāhne mātṛpūrvakam' | vaiśvadevaṃ ca tāntrikamitiśātātapavacanamapyasminneva pakṣe vyavatiṣṭhate, kālabhede tantrāsambhavāt | ābhyudayikamakṛtvā vaidike karmmaṇi nādhikārī bhavati | taduktaṃ mātsye | 'nāniṣṭvā tu pitṝn śrāddhe karmma vaidikamācaret' | pāraskaraḥ | 'niṣedhakāle some ca sīmantonnayane tathā | jñeyaṃ puṃsavane śrāddhaṃ karmmāṅgaṃ vṛddhivatkṛtam' | some agnyādhāne | vaidikakarmmamātre vṛddhiśrāddhāvṛttāvapavādamāha chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥ | 'asakṛdyāni karmmāṇi kriyante karmmakāribhiḥ | pratiprayogaṃ nemāḥ syurmātaraḥ śrāddhameva ca' | yeṣu punaḥ kriyamāṇeṣu śrāddhāvṛttistāni parigītāni tenaiva | 'ādhānahomayoścaiva vaiśvadeve tathaiva ca | balikarmmaṇi darśe ca paurṇamāse tathaiva ca | navayajñe ca yadyajñā vadaṃtyevaṃ maharṣayaḥ | ekameva bhavecchrāddhameteṣu na pṛthak pṛthak' | yeṣuprathamaprayogepi na vṛddhiśrāddhaṃ tānyāha sa eva | 'nāṣṭakāsu bhavecchrāddhaṃ na śrāddhe śrāddhamiṣyate | na soṣyantījātakarmmaproṣitāgamakarmmasu' | śrāddhaṃ vṛddhiśrāddhaṃ | prasavavedanā vatyāṃ striyāṃ prasavādarvāg yadvihitaṃ karmma tatsoṣyantījātakarmmetiprasiddham | proṣitasya svagṛhāgamane yadvihitaṃ karmma tatproṣitāgamakarmma |jātakarmmaṇi vṛddhiśrāddhaniṣedhaścandogamātraviṣayaḥ | pūrvodāhṛtavacaneṣu jātakarmmaṇi vṛddhiśrāddhavidhānāt | kātyāyanaḥ | 'gaṇaśaḥ kriyamāṇeṣu mātṛbhyaḥ pūjanaṃ sakṛt | sakṛdeva bhavecchrāddhamādau na pṛthagādiṣu' | ekāsmindine caulopanayanavivāhādiṣu kriyamāṇeṣu vṛddhiśrāddhamekaṃ bhavatītyarthaḥ | iti vṛddhiśrāddhanirṇayaḥ