Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 109

Vīramitrodaya 109

Language
Sanskrit

109

}
atha grahaṇakālanirṇayaḥ /
tatra grahaṇasvarūpaṃ sūryasiddhānte--
chādako bhāskarasyenduradhaḥ stho ghanavadbhavet /
bhūcchāyāṃ prāṅmukhaścandro viśatyasya bhavedasau //
asyaubāskarasya /
asau = uparāgaḥ /
yadādho 'vasthita indurbhāskarasya chādako bhavettadā sūryoparāgaḥ /
yadā prācyāṃ gacchaṃścandraḥ pratyagavasthitasūryaprayuktabhūcchāyāṃ praviśati tadā candroparāga ityarthaḥ /
barāhasaṃhitāyāmapi:
bhūcchāyāṃ svagrahaṇe bhāskaramarkagrahe ca praviśatīnduḥ /
iti /
svagrahaṇe = candragrahaṇe /
bhāskaraṃ praviśati = bhāskaraṃ chādayatītyarthaḥ /
grahaṇakālamāha--
vṛddhagārgyaḥ:
pūrṇimāpratipatsandhau rāhuḥ sampūrṇamaṇḍalaḥ /
grasate candramarkaṃ ca darśapratipadantare //
iti /
kālavibhāgo brahmasiddhānte--
yāvān kālaḥ parvaṇo 'nte tāvān pratipadādimaḥ /
ravīndugrahaṇānehā supuṇyo miśraṇādbhavet //
iti /
grahaṇamardhaṃ parvāntabhāge arghaṃ pratipadādibhāge bhavati /
parvapratipatsandhau grahaṇasya madhya ityarthaḥ /
anehā = kālaḥ /
atra snānamāvaśyakam--
candrasūryagrahe snāyātsūtake mṛtake 'pi ca /
asnāyī mṛtyumāpnoti snāyī pāpaṃ na vindati //
iti laiṅgāt /
prahaṇe saṅkrame caiva na snāyādyadi mānavaḥ /
saptajanmāni kuṣṭhī syāt duḥkhabhāgī ca jāyate //
iti vṛddhavaśiṣṭhenākaraṇe doṣokteśca /
snānajalaniyamo--
mahābhārate:
gaṅgāsnānaṃ prakurvīta grahaṇe candrasūryayoḥ /
mahānadīṣu cānyāsu snānaṃ kuryādyathāvidhi //
iti /
atra yathāvidhītigrahaṇāt yat smṛtiratnāvalyāmuktametadamantrakaṃ snānamiti tat parāstam /
gaṅgāstisraḥ /
tisro nadyo mahāpuṇyā veṇī godā ca jāhnavī /
(*)gāṃ harīśāṅgataḥ prāptā gaṅgā iti hi kīrttitāḥ //
(*) kālamādhave tu gāṃ harīśāṅghikāt iti pāṭhaḥ /
hariśceśaśca harīśau /
aṅghriḥ pādaḥ kaṃ śiraḥ /
aṅghriśca kaṃ ca aṅghrikam /
hareḥ padādīśvarasya śiraso gāṃ bhūmiṃ prāptā gaṅgā /
yadyapi jāhnavyeva tādṛsī, na tu veṇīgode /
tathāpi "chatriṇo yānti' nyāyena jāhavyā sahanirdiṣṭayostayorapi gaṅgātvamaviruddhamiti vyākhyātaṃ ca /
{

Linked texts (2)