Viramitrodaya 187

187

}
māsapakṣatithispṛṣṭe yo yasmin mriyate 'hani /
pratyakṣaṃ tu tathābhūtaṃ kṣayāhaṃ tasya taṃ viduḥ //
iti vyāsavacanāt /
atra ca ahaḥpadam ahorātraparam /
atra ca--
mṛte 'hani pituryastu na kuryāt śrāddhamādarāt /
mātuśca khagaśārdūla! vatsarānte mṛtāhani //
iti bhaviṣyapurāṇe vatsarāntagrahaṇānna maraṇāghikaraṇakatitheḥ śrāddhādhikaraṇatvaṃ kintu vatsarāntatithisajātīyatvanirūpakatvameva /
tena yatkena ciducyate pratisaṃvatsaramityaviśeṣaśravaṇādvarṣe bhavaṃ vārṣikamitivyutpannasamākhyābalācca maraṇādhikaraṇakatitherapi śrāddhādhikaraṇātvam ataśca sāṃvatsarikaṃ maraṇādhikaraṇatithāvapi prāptam /
"ādyamekādaśe 'hani"itivacanādekādaśāhe kartavyamiti, tannirastaṃ veditavyam /
uktavākye vatsarāntagrahaṇena maraṇatithau śrāddhaprāpterabhāvāt /
"ādyamekādaśe 'hani"itivacanaṃ tu māsikaviṣayam /
tasya hi--
mṛte 'hani tu kartavyaṃ pratimāsaṃ tu vatsaram /
itivacanāttattanmāsādyabhūtāyāṃ mṛtatithāveva kartavyatvāt /
sarvādyamaraṇādhikaraṇakatithāvapi prāptasya yuktam"ādyemekādaśe 'hani"ityanenotkarṣavidhānam /
ata eva tatraiva māse bhavaṃ māsikamityeva samākhyāvyutpattiḥ /
sāṃvatsarike tu uktavākye vatsarāntagrahamādvarṣānte bhavaṃ vārṣikamityeva samākhyāvyutpattiḥ /
atra ca"vatsarānte mṛtāhani"ityatra savatsarānte jāte mṛtāhanītyartho bodhyaḥ /
tathāhi /
atra hi na saṃvatsarasya grahaṇaṃ tithivṛddhihra /
sābhyāṃ mṛtāhakālatvānupapatteḥ /
kintu cāndratya /
ata eva--
ābdike pitṛkārye ca māsaścāndramasaḥ smṛtaḥ /
itivyāsavacanam /
ataśca cāndrasaṃvatsarasya pūrvatithyantatvena dvitayivatsarādyabhūtāyā mṛtatitheḥ pūrvavatsarāntatvābhāvānna vatsarānte mṛtāhanītisāmānādhikaraṇyaṃ kintu vatsarānte jāte mṛtāhanītyeva vacanārthaḥ /
tena dvitīyavatsarādyamṛtatithau śrāddhaṃ kāryam iti dākṣiṇātyasammato 'rthaḥ /
śūlapāṇistu māse bhavaṃ varṣe bhavamityeva samākhyāvyutpattiḥ na caivaṃ sarvādyamṛtatithau māsikasāṃvatsarikādikaraṇāpattiḥ /
mṛtatithermṛtatithiṃ yāvaccāndrasya māsasaṃvatsarādervivakṣitatvāt /
mṛtatitheriti cāvadhau pañcamī darśāddarśaścāndra itivat /
{