Viramitrodaya 189

189

}
atra ca yadyapi mṛtāhasyaivājñānamuktaṃ tathāpi pakṣajñāne vakṣyamāṇarītyā tattyāgasyānunitatvāt śuklapakṣagataikādaśyāmeva sāṃvatsarikaśrāddhaprāpteḥ pakṣājñāne 'pyetasya
nirṇāyakatvādatra mṛtāhagrahaṇaṃ pakṣasyāpyupalakṣaṇārtham /
proṣita iti mṛtati thyajñānakāraṇopalakṣaṇam /
ata eva--
bhaviṣyapurāṇe:
pravāsamantareṇāpi syātāṃ tau vismṛtau yadā /
ityādi /
atra ca sāmānyavacanātpitṛvyādīnāmapi mṛtāhādyajñāne ayameva nirṇaya ucitatvāt /
evañca--
na jānāti dinaṃ yastu māsaṃ vātha narādhipa! /
mṛtayostu mahāprājña! pitrostu sa kathaṃ naraḥ //
iti bhaviṣyapurāṇīyapraśnavākye pitṛpadamupalakṣaṇārthaṃ draṣṭavyam /
kālāntaramāha--
marīciḥ:
śrāddhavighne samutpanne avijñāte mṛtāhani /
ekādaśyāṃ tu kartavyaṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ //
atra viśeṣata itiśravaṇāt śuklaikādaśyāmapi śrāddhaṃ bhavatīti gacchuklapakṣaikādaśyā eva mukhyatvam /
yadi tu sa na jñāyate tadā kṛṣṇapakṣasya pitrye praśastatvena viśeṣata ityuktyā ca kṛṣṇaikādaśyeva mukhyaḥ kālaḥ /
tadabhāve tu śuklaikādaśyāḥ kālatvamiti vivekaḥ /
hemādrādisakaladākṣiṇātyamaithilasvaraso 'pyevam /
smārttabhaṭṭastu prāgudāhṛtabṛhaspativacanoktāmāvātyāpekṣayā kṛṣṇaikādaśyā mukhyatvamabhipretya viśeṣata ityuktam /
na caivaṃ"śrāddhavighne" "viśeṣata"ityasyānupapattistatrāmāvāsyāyā /
avihi tatvāt iti vācyam /
śrāddhavighne samutpanne tvantarā mṛtasūtake /
amāvāsyāṃ prakurvīta śuddhe caike manīṣiṇaḥ //
itivyāsavacanena tatrāmāvāsyāyā vihitatvādityāha /
yadā tu maraṇamāso na jñāyate dinaṃ tu jñāyate tadā--
bhaviṣyapurāṇe:
dinameva tu jānāti māsaṃ naiva tu yo naraḥ /
mārgaśīrṣe 'tha vā bhādre māghe 'vātha samācaret //
bṛhaspatismṛtāvapi:
tadā hyāṣāḍhake māsi māghe vā taddinaṃ bhavet /
{