Viramitrodaya 197

197

}
śūlapāṇyādinibandhā apyevam /
kecittu svayaṃ pākenetyanvayamāhuḥ /
abhāva iti pākapātrābhāvo 'tra pākasāmagrayabhāvopalakṣakaḥ /
tadahaḥsamupoṣayet
iti mukyakālākaraṇanimittaṃ prāyaścittarūpamupoṣaṇaṃ tadahni kartavyamityarthaḥ /
śrāddhaṃ punaḥ kṛṣṇaikādaśyādau kāryam /
anyathā pūrvodāhṛtakārṣṇājinivacanavirodhāpatteḥ /
upanayanādikālātipāte 'pi prāyaścittaṃ kṛtvā upanayanādyakaraṇāpatteśca /
tasmāttadahni upoṣaṇarūpaṃ prāyaścittaṃ kṛtvā kṛṣṇaikādaśyādau punaḥ śrāddhaṃ kāryameva /
maithilāstu upoṣaṇameva śrāddhasthānīyamāhuḥ /
tasmādvyādhyādināsambhave putrādidvārā kāryam /
bhāryārajoyoge tu tadaharevātmādipavkenānnena māsikādi kāryam /
yattu--
mṛtāhani tu samprāpte yasya bhāryā rajasvalā /
śrāddhaṃ tadā na kartavyaṃ kartavyaṃ pañcame 'hani //
itihemādrimādhavādilikhitaṃ vacanaṃ, tat yasya mṛtasya śrāddhakartrī bhāryā rajasvaleti vyākhyeyam /
na tu śrāddhakarturbhāryā rajasvaleti /
hemādristu gṛhasthasya bhāryayā sahaiva śrāddhe 'dhikārādrajasvalādaśāyāṃ srayanadhi kārāt vyāsajyavṛtterbharttṛgatasyāpyadhikārasya nivṛttatvāttasyāstaddaśāpagama eva śrāddhaṃ kāryam /
etannyāyamūlakaṃ ca mṛtāhanītivacanam /
yattu--
puṣpavatsvapi dāreṣu videśastho 'pyanagnikaḥ /
annenaivobdikaṃ kuryāddhemnā vāmena na kvacit //
iti laugākṣivacanaṃ tadadhikṛtabhāryāntarasadbhāvaviṣayamityāha /
tanna /
dampatyoḥ śrāddhe sahādhikāre pramāṇābhāvāt /
na ca"pāṇigrahaṇāddhi sahatvaṃ sarvakarmasu"iti vacanaṃ mūlamitivācyam /
etasya yatra śrautasmārttāgnisādhyeṣu karmasu pramāṇāntareṇa ubhayādhikāro 'vagatastadanuvādakatvena pūrttādiṣviva śrāddhe ubhayādhikāravidhāyakatvābhāvāt /
na ca śrāddhasyāpi agnisādhyatvādubhayādhikārikatvamiti vācyam /
agnisādhyatve 'pi adhikārasya vaktumaśakyatvāt /
mṛtapitrādikasya amāvāsyādāvakaraṇapratyavāyaparihārārthe pitṛpitāmahādigatatṛptyuddhārādiphalārthe vā śrāddhe pitṛtvādyanirūpikāyāstasyā mṛtapitṛkatvābhāvena adhikārāsambhavāt /
na cādhānagatātmanepadavirodhaḥ /
ātmanepadāddhi agnisvāmigataṃ phalaṃ janayantyagnisādhyāni karmāṇi na asvāmigatamityetāvadavagamyate na tu sarvasvāmigataṃ phalaṃ janayanti iti /
{