Viramitrodaya 232
Vīramitrodaya 232
- Language
- Sanskrit
232
}
śambaro vijayaścaiva bhedāḥ pañcadaśa smṛtāḥ //
iti /
aṣṭadhā vibhāgādayastu tādṛśavyavahārābhāvānna nirūpitāḥ /
athaiṣāmaharbhāgānāṃ parimāṇāni nirupyante /
tatra prātaḥsaṅgavayostrimuhūrtaparimitatvameva pūrvāhṇastu dvidhāvibhāge sārdhasaptamuhūrtaparimitaḥ, tridhā vibhāge pañcamuhūrtaparimitaḥ, caturdhāvibhāge sārdhapraharaparimitaḥ /
evaṃ trividhaḥ pūrvāhṇaḥ /
madhyāhno 'pi tridhāvibhāge pañcamuhūrtaparimitaścaturdhāvibhāge praharapa rimitaḥ pañcadhāvibhāge trimuhūrtapāramita iti trividhaḥ /
aparāhṇo 'pi dvidhāvibhāge sārdhasaptamuhūrtaparimitaḥ, tridhāvibhāge pañcamuhūtaparimitaḥ, caturdhāvibhāge praharārdhaparimitaḥ, pañcadhāvibhāge trimuhūrtaparimita iti caturvidho 'parāhṇaḥ /
sāyāhnaśca caturdhāvibhāge praharaparimitaḥ, pañcadhāvibhāge trimuhūrtaparimita iti dvividhaḥ sāyāhnaḥ /
ete ca pūrvāhṇādayastu tattatkarmasu yathāviniyojakaṃ yathālābhaṃ grāhyā yavabrīhyādivat /
yadvā"āvartanāttu pūrvāhṇa"ityādivākyaissārdhaspatamuhūrtātmakasya kālasya pūrvāhṇatve bodhite tadantargatasārdhapraharādyātmakasyālpaparimāṇasya tadantargatatvātpūrvāhvatvaprāptau"pūrvāhṇaḥ praharaṃ sārdham"ityādivacanānāṃ vaiyarthyāpatteradhikādhikaparimāṇapūrvāhṇādyapekṣayālpālpaparimāṇapūrvāhṇādestaratamabhāvaḥ kalpanīya iti hemādriḥ /
atha kutapakālaḥ /
skandavāyupurāṇayoḥ:
kuṃ yatra gopatirgobhiḥ kārtsnyena tapati kṣaṇe /
sa kālaḥ kutapo jñeyastatra dattaṃ mahāphalam //
kuṃ = pṛthivīm /
gopatiḥ = sūryaḥ /
gobhiḥ = kiraṇaiḥ /
sarvapṛthivītāpakatvaṃ khamadhyagatasya sūryasya bhavatīti tadupalakṣitaḥ kālaḥ kutapaśabdenocyata ityarthaḥ /
sa cāhno 'ṣṭamo muhūrtaḥ /
taduktam--
vāyupurāṇe:
muhūrtātsaptamādūrdhvaṃ muhūrtānnavamādadhaḥ /
sa kālaḥ kutapo jñeyaḥ pitṝṇāṃ dattamakṣayam //
kālikāpurāṇe--
brāhmaṇaḥ kambalo gāvo rūpyāgnyatithayo 'pi ca /
tilā darbhāśca madhyāhno navaite kupāḥ smṛtāḥ //
{