Viramitrodaya 31
Vīramitrodaya 31
- Language
- Sanskrit
31
}
ityupavāsamātraviṣayakaparānvitāgrāhyatvapratipādakaviṣṇudharmottaravākyānarthakyaṃ syāt /
etadvacanābhāve hi--
tṛtīyaikādaśī ṣaṣṭhī tathā caivāṣṭamī tithiḥ /
vedhādadhastāddhanyustā upavāse tithīstvimāḥ //
iti nāradīyavākye tṛtīyāyā dvitīyādūṣakatvābhidhānadvārā upavāse paraviddhadvitīyāyā niṣedhāt sā upavāsātiriktadaivaviṣayaiva syāt /
viṣṇudharmottaravākyena ca upavāsa eva punaḥ parānvitāvidhāne sati vidhiniṣedhayorvirodhe sati śuklakṛṣṇavākyābhyāṃ vyavasthāpanāt /
tathācātra upavāsagrahaṇasya upalakṣaṇamātraparatayā paraviddhāyāḥ pūrvaviddhāyāśca śuklakṛṣṇapakṣavyavasthayā sarvadaivaviṣayatvaṃ siddhaṃ bhavati /
evaṃ sarvatra sāmānyato nirṇīte 'rthe viśeṣato niṣedhe punarviśeṣavidhānasya idameva prayojanaṃ draṣṭavyam /
yacca kṛṣṇadvitīyāyāḥ pūrvaviddhāyā grāhyatvamuktaṃ tat pūrvāhṇasaṃsparśe satyeva /
pratipat sammukhī kāryā yā bhavedāparāhṇikī /
paurvāhṇikī ca kartavyā dvitīyā tādṛśī vibho! //
iti skandapurāṇavacanāt /
castvarthe /
tādṛsī sammukhī pūrvaviddhetyarthaḥ /
asya ca vākyasya paurvāhṇikatvapūrvaviddhatvobhayavidhānaparatve gauravaprasaṅgāt /
yatra pūrvaviddhatvaṃ prāptaṃ tatraiva paurvahṇikatvavidhānāt kṛṣṇapakṣaviṣayatvameva /
asmiṃśca vākhye yadyapi pūrvāhṇāparāhṇaśabdadarśanāt dvedhā vibhāga eva pratibhāsate /
tathāpi sāyānhamātravyāpinyāmavidyamānasyāparāhṇikatvasya dvedhāvibhāgapakṣe 'sambhavāt pañcadhāvibhāgapakṣopādānenaivāparāhṇikatvamupapādanīyam /
tathā ca tatsāhacaryāt paurvāhṇikatvamapi pañcadhāvibhāgapakṣeṇaiva, anhaḥ pūrvo bhāgaḥ pūrvāhṇa ityevaṃ vyutpattyā prātaḥ-kālasambandhitvameva vyākhyeyam /
nanvevaṃ vyākhyāne etasyāḥ śuddhatvādeva grāhyatvaṃ prāptamiti vacanāmidamanarthakaṃ syāt /
maivam /
etadvacanābhāve hi yā pūrvedyuḥ sarvaṃ prātaḥ kālaṃ parityajya pravṛttā paredyuśca trimuhūrtā tato 'dhikā vā sā kṛṣṇapakṣagatatvena pūrvaiva grāhyā syāt /
etadvacanasattvetu tasyāḥ paurvāhṇikatvābhāvāt /
paredyuśca paraviddhāvacanānāṃ yugmāgnītyādīnāṃ pravṛtteḥ parasyā eva grāhyatvasiddhirityasya vacanasya prayojanaṃ vyatirekataḥ siddhaṃ bhavati /
nanu yugmādivākyānāṃ śuklakṛṣṇavākyābhyāṃ śuklakṛṣṇaviṣayatvena vyavasthāpitānāṃ kathaṃ kṛṣṇapakṣe pravṛttiḥ ? ucyate /
yugmādivākyānāṃ"dvitīyā pratipadyutā"ityādivacanairvirodhe khalu śuklakṛṣṇavākyayorvyavasthāpakatvam /
{
Linked texts (1)
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit