Viramitrodaya 95
Vīramitrodaya 95
- Language
- Sanskrit
95
}
dhaniṣṭhāsaṃyutaṃ kuryāt śrāvaṇaṃ karma yadbhavet /
tatkarma saphalaṃ vidyādupākaraṇasaṃjñitam //
iti /
idaṃ ca karmakālabyāptyasambhave audayikaśāstram /
atra ca parvaudayikatvavidhiḥ sarvayajuḥśākhiviṣayaḥ /
pūrvoktairdhaniṣṭhāpratipadyuktamityādivakyairyajuḥ śākhimātraṃ prati audayikaparvaṇa uktatvāt /
na ca--
parvaṇyaudayike kuryuḥ śrāvaṇīṃ taittirīyakāḥ /
bahvṛcāḥ śravaṇe kuryurgrahasaṅkrāntivarjite //
ityanena bahvṛcapariśiṣṭavākyena taittirīyāṇāmevoktatvāttaittirīyamātraparatvamiti vācyam /
atra taittirīyagrahaṇasya upalakṣaṇārthatvāt /
kathamanyathātulyakakṣatayā bahvṛcānāmupādānaṃ kriyeta tulyakakṣāṇāmeva hi samabhivyāhāro yujyate /
na hi sambhavati brāhmaṇairidaṃ kartavyaṃ kṣatriyairidaṃ kaṭhairidamiti yujyate ca vaiśyairidaṃ karttabyamiti /
evaṃ ca bahvṛcaiḥ śravaṇa iti samabhivyāhāro yujyate yājuṣaiḥ parvaṇīti /
kiṃ ca bahvṛcagṛhyapariśiṣṭakāro bahvṛcānāmeva karmasambandhidharmavidhānārthaṃ pravṛtto na tu taittirīyāṇām /
evaṃ ca yat tatra taittirīyasambandhitatkālādikaṃ śrūyate tadaṃśe 'nuvāda eva /
anuvādaśca yathāprāptasyaiva prāptiśca prakṛte parvaudayikatvavidhāyakakālikāpurāṇādivākyāt /
kālikāpurāṇamapi svasvagṛhyaprāptaparvaṇyevaudayikatvaṃ vidadhāti /
parvaprāptiścāviśeṣeṇa sarvayājuṣāṇāmeveti /
evaṃ ca teṣāmevānuvādo yujyate /
yadapi--
śrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśanī /
pūrvaviddhaiva kartavyā śivarātrirbalerdinam //
iti /
tadapi na taittirīyātiriktānāṃ pūrvaviddhāvidhāyakaṃ kintu upākarmātiriktaviṣayam /
athavā chandogakarttṛkopākarmaviṣayam /
api cātra parvagataviśeṣasyaivaudayikasya vidhānaṃ yuktam apekṣitatvāt samabhivyāhārācca /
na ca yadaudayike parvaṇyupākuryuḥ taittarīyakā eveti vacanavyaktirastviti vācyam /
evaṃ hi viśiṣṭānuvāde vākyabhedaḥ syāt /
na ca yadaudayike taittirīyakā ityeva vacanavyaktiḥ parvaudayikatvaṃ ca sannidhilabhyamiti vācyam /
upākarmaṇaḥ sannihitatve 'pi parvaṇaḥ
sannidhilabyatvāsambhavāt /
tathā sati sannidhita eva śravaṇopasthityā tatrāpyaudayikatvalābhe uttarārddhaṃ nirarthakaṃ syāt /
na ca tavāpi parvauṃdayikatvagrahaṇasaṅkrāntirahitvarūpaviśeṣaṇadvayavidhāne vākyabhedāpattiritivācyam /
ekahāyanītvapiṅgākṣitvayordvayorapi yaugikatvena dravyavacanayorviśiṣṭadravyavidhivadatrāpi yaugikābhyāmanyataḥ prasiddhārthābhyāṃ padābhyāṃ viśiṣṭaṃ parvaiva vidhīyate iti na kiñcidanupapannam /
{
Linked texts (4)
- Daśanirṇaya — Veṅkaṭanātha Vaidikasārvabhauma, Sanskrit
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit
- Kṛtyamahārṇava — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) — Mādhava, Sanskrit