Virasimhavalokana p1.3

p1.3

tataḥ karmabhiṣakpaścājjñānapūrvaṃsamācaret tathācasuśrutā cāryaḥ yasturāgaviśeṣajñaḥkarmabhaiṣajyakovidaḥ deśakālapramāṇajñastasyasiddhirasaṃśayaḥ ādāvaṃtaurujāṃ jñāneprayatetacikitsakaḥ sādhyāsādhyavibhāgajñaḥ tataḥkuryāccikitsitaṃ nāstirogovinādoṣaiḥyasmātta smādvicakṣaṇaḥ anuktamapidoṣāṇāṃliṃgairvyādhimupā caret vikāranāmākuśalonaivanhīyātkadācana nahi sarvavikārāṇāṃnāmatostidhruvāsthitiḥ darśanasparśana praśnairvyādherjñānaṃvidhā mataṃ āyurādidṛśāsparśācchī tādipraśvatoparaṃ kṛchopāyaḥ sukhopāyastrividhaḥsādhya ucyate asādhyodvividhojñeyauyāpyoyaścāpratikriyaḥ yāpyāḥkṛcitsakṛtyaivasādhyāyāpyāupekṣitāḥ svabhā vādyādhayosādhyāḥkecitkecidupekṣitāḥ sādhyā yāpyatvamāyāṃtiyāpyāścāsādhyatāṃtathā ghraṃtiprāṇā nasādhyāścanarāṇāmakriyāvatāṃ jātamātracikitsya stunopekṣyolpatayāgadaḥ vahniśatruviṣaistulyaḥsvalpo pibikarotyasau nivṛttopipunarvyādhiḥsvalpenāyātihetunā doṣairmārgīkṛtedeherakheṣusūkṣmaivānalaḥ vyādhestatvaparijñānaṃvedanāyāścanigrahaḥ etadvaidyasyavaidyatvaṃ navaidyaḥprabhurāyuṣaḥ yābhiḥkriyābhirjāyaṃteśarīredhātavaḥ samāḥ sācikitsāvikārāṇāṃkarmatadbhiṣajāṃmataṃ usya dyatehisāvasthādeśakālabalaṃprati yasyāṃkāryamakāryasyātkarmakāryavivarjitaṃ yathāhṛtīsadācāryaḥ yadrūpayaḥ śikhisamīraviyadvirebhirbhūtairguṇairapicasatvarajasta mobhiḥ tvagdoṣadhātumalamarmaśirādibhiścavyāptaṃvapu stanubhṛtāmidamatrarogāḥ vaivānapittakaphajāstrivi dhādṛḍhāścakāyemanasyapicasaṃtyaparenarāṇāṃ sādhyāścatekvacidapiprabhavaṃtiyāpyāḥ kecitkacitpunaramādhyatamāḥpradiṣṭāḥ ekaikadoṣajanitānirupadravāścadīptānalasyavasadāmavataścajaṃtoḥ vittānvitasyaca rujaḥ sadupakrameṇasādhyābhavaṃtibhiṣajāmacirādgatāśca yeyāvadevabhiṣajāyagadaprayogāstāvatpraśāṃtimupa yāṃtyagadairvināye prādurbhavaṃticapunaḥsahasāhidoṣāstā hṛgvidhāsyuriniyāpyatamāgadāste yekarmajāḥsahabha vaṃtiśarīriṇāṃyeyecatridoṣajanitāścirakālajāyai sopadravāśccutadhanasyacategatāgnerudvāgadāgadavatā magadairnagamyāḥ karmaprakopeṇakadācidekedoṣaprakopeṇabhavaṃti cānye tathāpareprāṇiṣukarmadoṣaprakopa jāḥkāyamanovikārāḥ grahaṇījaṭharagudajonmādāpasmṛtyasṛgurūśrutipaṃgutāśrutivikalatāvāgvaikalyapra mehabhagaṃdarāḥ pradarapavanavyādhiśvitrakṣayakṣaṇadoṃdhatā timiravadanaghrāṇārśāṃsiśvayathuvipacīvraṇā valmīka kaṇakaśaṃkhapuṃḍarīkaraktārbudavraṇavisarpvavapuprakaṃpaḥ pakṣābhighātagalagaṃḍagalagrahāścadaṃḍāpatānakasamīra ṇaśoṇitādyāḥ daṃtāmayāḥsyuraparadraviṇāpahāragurvaganāgamanavipravadhādibhirye duṣkarmabhistanubhṛtāmi hakarmajāstenopakrameṇabhiṣajāmupayāṃtisiddhi dānai rdayābhirapicadvijadevatāgo gurvarcanāpraṇatibhiścaja paistapobhiḥ ityuktapuṇyanicayairapacīyamānāḥprāk pāpajāyadirujaḥpraśamaṃprayāṃti sahetuduṣṭairanilādidoṣairupastutaiḥraveṣupārassvalādbhiḥ bhavaṃtiyeprāṇabhṛ tāṃvikārāstedoṣajābheṣajasiddhisodhyāḥ dānādibhiḥkarmabhirauṣadhībhiḥkarmakṣayedoṣaparikṣayeca sidhyaṃ tiyeyatnavatāṃkathaṃcittekammadoṣaprabhavāvikārāḥ doṣā pradeśavalakālavikārasavasātmyauṣadhānalavayaḥpra kṛtīḥparīkṣya nānāprakārapavanādigadāturāṇāmuktaṃ cikitsitamidaṃtanukarmajānāṃ vātādayaḥpūrvamudāha tāyedoṣāśarīreṣuśarīriṇāhi vātastvadhastāddhṛpuṣaścamadhyepittaṃkaphaścorddhūmitisthitārate rasaścaraktaṃ piśitaṃcamedastvasthīnimajjātathaśukramete syurddhā tavaḥsaptamalāstathaivaviṇmūtramukhyāmunibhiḥpradiṣṭāḥ doṣeṣudhātuṣu maleṣusameṣusatsusātmyaṃbhavedihanṛṇā masamaiṣvasātmyaṃ yasmādataḥsamatayāprayatnenateṣāmeta ccikitsitarahasyamudāharaṃti nābheradhaḥprasṛtayodaśa yāṃsyadhastādūrdhvagatāḥ prasṛtayodaśatahṛdeva dvedveśire pravitate prasṛtecatiryagyuktācaturbhiritiviṃśatiratrakāye dvādaśabhirdviguṇābhiramūbhirvyāptamidaṃnṛśarī ramaśeṣaṃ ābhiramīkaphapittasamīrāḥ svairvapuṣiprasa rpaṃtiśirābhiḥ āsāṃcasūkṣmasuṣirāṇiśatānisa ptayuktānitairasakṛdannarasaivahadbhiḥ āpyāyatevapuridaṃhinṛṇāmamīṣāmaṃbhasravadbhirivasiṃdhuśataiḥsaṃ mudraḥ āpādataḥprabhṛtigātramaśeṣameṣāmānastakādapicanābhibhuvastanena etanmṛdaṃgaivacarmacayenanaddhaṃsamyaṅnṛṇāmitiśirāśatasaptakena tenānuga myavapuraitadanenadoṣāḥkurvaṃtikāyakupitāḥpavanādayomī rogānaśeṣavapuṣitathavāīkāye śākhāsucā rkavidthāvapavāṃtareṣu bhūtānikarmāṇivadoṣadhātumalāstathāsaptaśirāśatāni proktānikarmāṇivahṛ hudaṃcanābhisthitinnīpyaparaiḥ kimuktaiḥ guṇatrayaṃsaṃtvarajastamāṃsi hṛdisthitānyatramanovikārāḥ nābhi pradeśāccaśirāḥpravṛttāgudepradhānāṃtramamūtravahvaṃ ataḥ pradhānāvibhavaṃtyamūnihṛnnābhiptāptāni nṛṇāmamīṣāṃ etanmayaṃ proktamidaṃśarīramitiprakāśīkṛtamalpamātraṃ vātasyapittasyakaphasyavāpivikāriṇāṃkāyavatāṃ hikāye prakopahaṃtuḥ kupitasyaliṃgaṃcikitsitaṃvetini rūpaṇīyaṃ rūkṣaistiktaiḥ kaṣāyaiḥ kaṭubhiranaśanai rvegasaṃdhāra ṇaiścavyāyāmaiścavyavāyaiḥ prataraṇabalavadvigrahairjāgaraiśca śyāmāṃnīvārakaṃguprabhṛtibhiraśanairullasadbhiḥpayodai rantejīrṇecajaṃtorabhibhavatitanau mārutasyaprakopaḥ kaṭva mloṣṇavidāhitīkṣaṇalavaṇakrodhopavāsātaparustrīsaṃparka tilātasīdadhisurāśuktāranālādibhiḥ bhuktejīryyatibhojanecaśaradigrīṣmesatiprāṇināṃ madhyānhecatathārddharā trisamayepittaprakopobhavet||