Pramāṇa · Search · About · API

Subodhinipaddhati 46.2-3

Subodhinīpaddhati 46.2-3

Language
Sanskrit

Contents

46.2-3

vāstoṣpatedhruvā | sthūṇā3 | ā234 | satra5so | myānām | drapsaḥ purānbhettāśaśvatā23yinām | ā234indrāḥ | munī
3 | no234 vā | sā234khā

46.2-3.p1.1

vāstoṣpate dhruvā sthūṇā5 satraṃ somyānām | drapsaḥ purāṃ
bhettā śaśvatīnāmindro munīnāṃ sakhā
tato maṇike samanyāyantītyṛcā kumbhadvayaṃ āsiñcet
pratikumbhaṃ mantrāvṛttiḥ | samanyāyantītyasya atharvā triṣṭubāpaḥ
āseke vini0
samaṃ nyāyantyupayantyanyāḥ samānamūrvanadyaḥ pṛṇanti | tamūśuci ^ śucayo dīdivā ^ samapāmnapātamupayantyāpaḥ
evaṃ maṇikaṃ saṃsthāpya, vaiśvadevādi vidhāya, vratāśanam
tataḥ sāyaṃhomādarvāgyathāvidhinā balidānam | tadante saktuśoṣaprakṣepaḥ praṇīte'gnau | namaḥ pṛthivyā iti mantrajapo na bhavati
tato homādi vaiśvadevānte payasi sthālīpākaḥ kāryaḥ | tatra deśakālādi saṅkīrtya "āgrahāyaṇīkarmāhaṃ kariṣye" iti saṅkalpaḥ
"āgrahāyaṇyai tvā juṣṭaṃ nirvapāmīti" nirvapaḥ | ājyabhāgau hutvā,
prathamā havyuvāsaseti pradhānahomaḥ | prathamā havyuvāsaseti prajāpatiranuṣṭubāgrahāyaṇī home vi0
oṃ prathamā havyuvāsasā dhenurabhavadyame | sā naḥ payasvatī duhā
uttarāmuttarāḥ samāṃ svāhā| idamāgrahāyaṇyai na mama
tataḥ prāyaścittahomādi yajñavāstvantaṃ kṛtvā, paścādagnerbhūmau
nyañcau pāṇī kṛtvā, pratikṣetreti mantraṃ japet | pratikṣetreti prajāpatistriṣṭubagniḥ jape viniyogaḥ
pratikṣetre pratitiṣṭhāmi rāṣṭre pratyaśveṣu pratitiṣṭhāmi goṣu | pratiprāṇe pratitiṣṭhāmi puṣṭau pratyaṅgeṣu pratitiṣṭhāmyātmani | pratidyāvāpṛthivyoḥ pratitiṣṭhāmi yajñe || tato vāmadevyaṃ gītvā'gniṃ praṇamet
ityāgrahāyaṇīkarmaprayogaḥ
atha svastarārohaṇaprayogaḥ

46.2-3.p1.2

udagayanānantaraṃ prāgvasantācchuklapakṣe śubhe'hni prathamārembhe vṛddhiśrāddhaṃ vidhāya, pūrvāhne sāyaṃhomānantaraṃ vā paścādagneḥ kuśairudagagrairudakpravaṇaṃ svastaramāstīryya, tasyopari kārpāsamahatamudagdiśamupayogaparyāptamāstīryya, prakṣālitapāṇipāda ācāntastadupari
dakṣiṇabhāge gṛhapatirupaviśet | sarveṣāmupaveśanaṃ prāṅmukhenaiva | tatastaduttarato avyavahitāḥ gṛhapaterbhrātrādayo yathājyeṣṭhamanujñātāḥ
samupaviśeyuḥ | tatastaduttarato'vyavahitāstriyo gṛhapatiprabhṛtīnāṃ
svasāpatyāni svasyottarataḥ samupaveśya yathājyeṣṭhamupaviśeyuḥ | evamupaviṣṭeṣu gṛhapatirdeśakālau saṅkīrtya "mama strīputrādisahitasya
sarpādiduṣṭasattvopadravanivṛttidvārā śrīparameśvaraprītaye nityavidhirūpaṃ
svastarārohaṇamahaṃ kariṣye" iti saṅkalpya, svastare nyañcau pāṇī
kṛtvā “syonā pṛthivi no” iti mantraṃ japet | syonā pṛthivīti
medhātithiḥ parauṣṇik pṛthivī jape vi0
syonā pṛthivi no bhavānṛkṣarā niveśanī | yacchā naḥ śarma
sapratho devānmā bhayāditi
tato gṛhapatiprabhṛtīnāmupaveśanakrameṇa dakṣiṇapārśve prākśirasāṃ saṃveśanam | tato gṛhapatikrameṇaivotthānam | evaṃ svāpotthāne
triḥ | tato'gneḥ paścātprāṅmukhāḥ sarve samupaviśya, apratirathādīni ( 19 pṛṣṭhe ) svastyayanāni yathājñānaṃ paṭheyuḥ | tata udakaṃ
spṛṣṭvā, vāmadevyaṃ gītvā, yathāsukhaṃ svapeyuḥ sarve | sadyaḥpakṣe
gṛhapatiścedanyaṃ pakṣamāśrayettadā uktapakṣāṇāmanyatamaṃ pakṣamāśritya,
svastare śayīyāt | iti svastarā rohaṇaprayogaḥ
tatra sarvāṣṭakāsu vṛddhiśrāddhābhāvaḥ | tatrādāvapūpāṣṭakāprayogaḥ

46.2-3.p1.3

mārgaśīrṣapaurṇamāsyānantaraṃ kṛṣṇāṣṭamīmvapūpāṣṭakā | pūrvāhṇe eva prakṛtivadāsādanāni | tatra viśeṣaḥ-carusthālyanantaraṃ aṣṭau kapālāni
tataḥ prokṣaṇāntaṃ kṛtvā, deśakālau saṅkīrtya, “ātmasaṃskārārthaṃ śrīparameśvaraprītaye nityavidhirūpamapūpāṣṭakākhyaṃ karmāhaṃ kariṣye” iti
saṅkalpya, “aṣṭakāyai tvā juṣṭaṃ nirvapāmīti” tandulāgnirūpya, kaṇḍanādiprakṣālanānte kṛte taṇḍulānaddharśvavarthaṃ vibhajyāvaśiṣṭāṃśchalāyāṃ
piṣṭvā, tasyāṣṭāvapūpāna kuryāt | tataścarusthānāduttarato'ṣṭau kapālānyudaksaṃsthānyekaikaśaḥ saṃnyasya carumadhiśritya, kapāleṣvapūpānadhiśrityāparivarttayan śrapayet | śṛteṣvādau carumabhighārya adhiśrayaṇadharmeṇāpūpānabhighārya, śṛtānāntu pūrveṇodvāsitānāntu pṛṣṭhata ityevaṃ
caroścāpūpānāṃ udvāsanam | tataḥ pratyabhighārādyājyabhāgāntaṃ kṛtvā,
srucyupastīrya, caroścā'pūpānāñca pratyekaṃ madhyātpūrvāddharvādavadāya,
sahaiva sruci kṛtvā, punarabhighārya, sarvatra kṣatānyabhyañjya “aṣṭakāyai svāheti” juhuyāt | idaṃ aṣṭakāyai na mameti tyāgaḥ | tataḥ
prāyaścittaṃ hutvā, carorapūpānāñcaikaṃ pratyekaṃ avadāya, yathāvidhinā sviṣṭakṛdhutvā, vyāhṛtihomādi karmasamāptyantaṃ prakṛtivat
pūrṇapātraṃ dakṣiṇā | apūpairbrāhmaṇānbhojayet | ityapūpāṣṭakāprayogaḥ
pauṣapaurṇamāsyūrddhakṛṣṇāṣṭamī māṃsāṣṭakā | pāribhāṣika evātra
pūrvāhnaḥ kālaḥ | prātarhomānantaraṃ gomayodakābhyāṃ kuṇḍamupalipya,
prakṣālitapāṇipāda ācānto'gneḥ paścādupaviśya, deśakālau
saṅkīrtya “mamātmasaṃskārārthaṃ śrīparameśvaraprītaye nityavidhirūpaṃ

46.2-3.p1.4

māṃsāṣṭakākhyaṃ karmāhaṃ kariṣye” iti saṅkalpya, samiddhoma-bhūpaparisamūhana-brahmopaveśanāni kṛtvā, āsādanaṃ kuryāt | śuddhodakapātram, prokṣaṇārthaṃ sayavodakapātram, carusthālyau, kuśāḥ, ulūkhalamusale, nirvāpārthaṃ kāṃsyapātram, taṇḍulāḥ, śūrpadvayam, pavitre, mekṣaṇadvayam, barhiḥ, viṃśatikāṣṭha idhmaḥ, ghṛtam, ājyasthālī, samidvayam,
plakṣaśākhāyutaḥ kuśamuṣṭiḥ, kāṃsyapātratrayam, samma call margin/smudge: mārgakuśāḥ, sruksruvau, gopratinidhidravyam, evamāsādya, gāyatryābhimantritodakenāsādanakrameṇa samprokṣya, paścādagneḥ prāgagrān darbhānāstīrya, tatrolūkhalamusalakaṃsapātrasahaviḥśūrpādīṃnyāsādya, kaṃsenāṣṭakāyai tvā
juṣṭaṃ nirvapāmīti nirupya, dvistūṣṇīmityādi triḥprakṣālanāntaṃ
prākṛtam | athāvaśeṣitāṃstaṇḍulān dvitīyaśūrpe kṛtvā'gneḥ purastātsannyasyāsāditaṃ yavodakapātraṃ samādāyottānahastena “aṣṭakāyai tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti” tābhiradbhiḥ samprokṣya, āvasathyā'jjvaladaṅgāraṃ hastenāspṛśan kāṣṭhādinā samādāya, parivājapatiriti mantrānte paryagnikaraṇaṃ kuryāt | tataḥ śūrpasthāṃstaṇḍulānulūkhale kṛtvā, kaṇḍanādi triḥprakṣālanāntaṃ kṛtvā, pūrvaprakṣālitāṃstaṇḍulānpavitrāntarhitāyāṃ sthālyāmopya, dvitīyānapi sadugdhāyāṃ sthālyāṃ sapavitrāyāṃ āvapet | taddakṣiṇataḥ pūrvasyādhiśrayaṇam | uttarato'parasya | tataḥ pṛthagmekṣaṇābhyāṃ pradakṣiṇamavaghaṭṭanaṃ
krameṇa | tataḥ kāṃsyapātre pāyasacarorāstrāvaṇaṃ grāhyam | tataḥ krameṇobhayatra śṛtābhighāraḥ | krameṇodagudvāsanaṃ pratyabhighāraśca | tato'gneḥ
staraṇam | pāyasacaroragneḥ paścādāsādanavyatiriktaṃ vairūpākṣāntaṃ

46.2-3.p1.5

karma kṛtvā, paścādagnerudaksaṃsthaṃ saplakṣāśvatthaprastaraṇaṃ, tasya dakṣiṇataḥ pāyasaṃ caruṃ āsādya, pātrāntare samuddhṛtya, tasya dvādaśa
piṇḍānkṛtvā, samāstṛtaprastare tānpiṇḍānudaksaṃsthānsthāpayet
tato'nyatkāṃsyapātraṃ piṇḍānāṃ pūrvabhāge saṃsthāpyājyenopastīrya
pratipiṇḍaṃ madhyātpūrvāddharddhādavadya, tasminpātre kuryāt | tataḥ pratipiṇḍaṃ kṣatābhyaṅgaḥ | tataḥ pūrvacarostasya mekṣaṇena bilvamātramavadānadvayamādāya, tasminneva kāṃsyapātraikadeśe sthāpayet | caroḥ kṣatābhyaṅgaṃ kṛtvā, sakṛtpratyupastaraṇaṃ kāryam | dvitīyakāṃsyapātre'pi
sakṛdupastīrya, pratipiṇḍamīśānabhāgādekaikamavadānaṃ mekṣaṇenāvadāya, pātre kṛtvā, carorapi tata evāvadāya, tasminnevaikadeśe
sthāpayet | tataḥ pratyupastāradvayam | tata āsrāvitaṃ yūṣaṃ pātradvaye
samāsicya, grahaṇakrameṇa carudvayasya miśraṇaṃ kāryam | tataḥ pātrasammārgādyājyabhāgāṃntaṃ kṛtvā, caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā'gnāvagniriti juhoti | agnāvagniriti prajāpatistriṣṭubagniḥ home vi0
oṃ agnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṃ putro adhirāja eṣaḥ
sa na syonaḥ suyajā yajā ca yathā devānāṃ janimāni veda svāhā
idamagnaye na mameti tyāgaḥ
tataḥ prathamapātrasannītātṛtīyamaṃśaṃ hastenādāya, sruci kṛtvā
aulūkhalāḥ sampravadanti, iḍāyāspadamiti dvābhyāmṛgbhyāmuttarasyāmṛcyante svāhākāraṃ prayujya juhuyāt | aulūkhalā iḍāyā
iti mantradvayasya prajāpatistriṣṭubaṣṭakā homo vi0
oṃ aulūkhalāḥ sampravadanti grāvāṇo haviṣkṛṇvantaḥ parivatsarīṇām | ekāṣṭake suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihṛto vayaṃ

46.2-3.p1.6

te || dṛḍhāyāspadaṃ ghṛtavattsarīsṛpaṃ jātavedaḥ pratihavyā gṛbhāya | ye
grāmyāḥ paśavo viśvarūpāsteṣāṃ saptānāṃ mayi rantirastu svāhā | idamaṣṭakāyai na mama | nātra prakṛtivadavadānagrahaṇaṃ sakṛdgrahaṇopadeśāt
punastasmādeva pātrāddvitīyabhāgaṃ hastenādāya, sruci kṛtvā, eṣaiva
sā yā pūrvā, eṣaiva sā yā prathameti dvābhyāṃ uttarasyāṃ svāhākāraṃ
prayujya juhuyāt | eṣaiveti dvayoḥ prajāpatistriṣṭubaṣṭakā home vi0
oṃ eṣaiva sā yā pūrvā vyaucchatseyamapsvantaracarati praviṣṭā| vasūrjigāya prathamā janitrī viśve hyasyāṃ mahimāno antaḥ || eṣaiva
sā yā prathamā vyaucchatsā dhenurbhavadviśvarūpā | saṃvatsarasya yā
patnī sā no astu sumaṅgalī svāhā | idamaṣṭakāyai na mama
tatastatpātrāttṛtīyāṃśamādāya, niḥśeṣamādāya, sruci kṛtvā,
yāṃ devāḥ prati paśyanti saṃvantsarasya pratimāmiti ṛgdvayena svāhāntena juhuyāt | yāṃ devāḥ saṃvatsarasyeti dvayoḥ prajāpatiranuṣṭubaṣṭakā home vi0
oṃ yāṃ devāḥ pratipaśyanti rātrīṃ dhenumivāyatīm | sā naḥ
payasvatī duhā uttarāmuttarāᳪ samām || samvatsarasya pratimāṃ yāṃ
tvā rātri yajāmahe | prajāmūrjayaṃ niḥkuru rāyaspoṣeṇa saᳪsṛja
idamaṣṭakāyai na mama
tataḥ prāyaścittaṃ hutvā, sviṣṭakṛtpātrānniḥśeṣamādāya, sruci
kṛtvā, anvimantra iti svāhāntenottarapūrvārddhe juhuyāt | anvimanna
iti prajāpatiranuṣṭubagniḥ home vi0
oṃ anvimanno anumatīryajñaṃ deveṣu manyatām | agniśca havyavāhanaḥ sa no'dāddāśuṣe mayaḥ svāhā | idamagnaye havyavāhanāya sviṣṭakṛte na mama | tato vyāhṛtitrayahomāditantrasamāptiḥ| gaurdakṣiṇā

46.2-3.p2

iti māṃsāṣṭakāsthālīpākaprayogaḥ || athānukalpaḥ

Linked texts (10)