Shraddhacandrika (Divakarabhatta) 2.p216

2.p216

patnīrajogdarśanarūpe śrāddhavighne | tatrāha pārāśarīye uśanā-apatnīkaḥ pravāsī ca yasya bhāryā rajasvalā | siddhānnena na kurvīta āmaṃ tasya vidhīyate || iti | kātyāyano'pi-āpadyagnau tīrye ca pravāse putrajanmani | āmaśrāddhaṃ prakurvīta yasya bhāryā rajasvalā || iti | vyāghrapādo'pi-ārttave deśākālāṃnāṃ viplave samupasthite | āmaśrāddhaṃ dvijaiḥ kāryaṃ śudraḥ kuryātsadaivahi | iti | kālādarśa tu patnīrajogdarśane darśaśrāddhaṃ pañcamadine kāryamiti pakṣāntaramuktam | tatra niyatapadagrahaṇāt gauṇakālavidhāyakavacanābhāvāditibhāvaḥ | ābdikaṃ hi patnyāṃ rajasvalāyāṃ satyāmapi taddina eva kāryam | puṣpavatsvapi dāreṣu videśastho'pyanāgnikaḥ | annenaivābdikaṃ kuryāddhemnā vāmena na kacit || iti pārāśarīye laugākṣyukteḥ | marīcirapi-anāgnikaḥ pravāsī ca yasya bhāryā rajasvalā | āmaśrāddhaṃ dvijaḥ kuryānna tatkuryānmṛte'hani || iti | rajodoṣe satyapi tadāmaśrāddhaṃ mṛte'hani na kuryātkintu pakvānnenaiva kuryādityarthaḥ | tathāca-tithicchedo na kartavyo vinā śaucaṃ yadṛcchayā | piṇḍaśrāddhaṃ ca dātavyaṃ vicchittiṃ naiva kārayet || iti ṛṣyaśṛṅgavaco'pi mañjulaṃ saṅgacchate | yattu hemādryādiparidhṛtaṃ vacanam-mṛte'hani tu samprāpte yasya bhāryā rajasvalā | śrāddhaṃ tatra na kartavyaṃ kartavyaṃ pañcame'hani || iti | tadaputrastrīkartṛkaśrāddhaviṣayam | tathāca yasya bhāryā rajasvaletyasyāyamarthaḥ | yasya śrāddhakartrī bhāryā rajasvaleti | tathāca-ślokagautamaḥ, aputrā tu yadā bhāryā samprāpte bharturābdike | rajasvalā bhavetsā tu kuryāttatpañcame'hani || iti | pārāśarīye prabhāsakhaṇḍe'pi-śuddhā syāttu caturthe'hni snānnānnārī rajasvalā | daive karmaṇi pitrye ca pañcame'hani śudhyati || iti | asāveva pakṣaḥ kālādarśaparāśaramādhavaprayogapārijātavivecanakārasindhukā rādīnāṃ sammataḥ | hemādristu "pāṇigrahaṇāddhi sahatvaṃ sarvakarmasu" iti vacanena bhāryāyā api śrāddhe sahādhikārāttasyāṃ rajasvalāyāmaśucitvenānadhikāre vyāprauṣvṛtterbhartṛgatasyādhikārasya vighātātpañcamadine eva śrāddhaṃ yuktam | tadarthaṃ yasya śrāddhakarturityevārtho mṛte'hanīti vacanasya | "puṣpavatsvapi dāreṣu" ityādīni vacanāni sahādhikṛtabhāryāntaraviṣayāṇītyāha | tanmandam | "jāyāpatī agnimādadhīyātām" ityādinā ādhāne sahādhikārādādhānasiddhāgnisādhyakarmasvapi sahādhikārasiddheḥ "pāṇigrahaṇāddhi" itivacanapraṇītasya sahādhikārasyobhayasaṃyogenotpannaśrautasmārtāgnisādhyakarmasveva nyāyyatvāt | śrāddhakarmaṇi niragnīnāmapyadhikārācchrāddhakarmaṇaḥ patnīsādhyakarmāghaṭitatvācca | tasmādekabhāryaḥ sāgniko'pi tasyāṃ rajovatyāmannena mṛtāha evābdikamāsikaśrāddhe kuryāt | śrāddhakartrī strī cedrajasvalā tadābdikaṃ māsikaṃ ca pañcamadinādau kuryāt amāvāsyānimittaṃ tu tasyā lupyata eveti | śrīmātāmahaguravastu hemādyanusāreṇa mṛtāhanītivacanātkarturbhāryāyāṃ rajasvalāyāṃ satyāṃ pañcamadine eva 15 śrā0 caṃ0 kṣayāhaśrāddhaṃ kāryaṃ “puṣpavatsvapi dāreṣu” ityādīni vacanāni tatparāṇyevetyāhuḥ | matadvayaṃ pramāṇatvāllokairādriyate'dhunā | vistarastutra nirdiṣṭo nāsmābhirgranthagauravāt