Shraddhacandrika (Divakarabhatta) 2.p241

2.p241

antareṇaiva yo vṛddhiṃ pretaśrāddhāni karṣati | sa śrāddhī narake ghore pitṛbhiḥ saha majjati || iti śātyāyaniramaraṇāt | vighnavaśena sarveṣvapyuktakāleṣu na jātaṃ cetsapiṇḍanaṃ tadā kālāntaramāha - ṛṣyaśṛṅgaḥ, sapiṇḍīkaraṇaśrāddhamuktakāle na cetkṛtam | raudre haste ca rohiṇyāṃ maitrabhe vā samācaret || iti | tatra putre sati sa eva cirakālādapi kuryāt na sannihito'pi bhrātṛtputrādiryathākālamapi | śrāddhāni ṣoḍaśādattvā na tu kuryātsapiṇḍanam | proṣitāvasite putraḥ kālādapi cirādapi || iti vāyupurāṇavākyāt | tatrāpi jyeṣṭhasyaivādhikāraḥ | tadāha - pracetāḥ, ekādaśādyāḥ kramaśo jyeṣṭhasya vidhivatkriyāḥ | kuryurnaikaikaśaḥ śrāddhamābdikaṃ tu pṛthak pṛthak || nanvevamekādaśādyā iti pracetovākyādekādaśāhamāsikeṣvapi sapiṇḍīkaraṇavajjyeṣṭhamātrakartukatāprasaṅga iti cet, maivam | pūrvāḥ kriyā madhyamāśca tathā caivottarāḥ kriyāḥ | triprakārāḥ kriyā hyetāstāsāṃ bhedaṃ śṛṇuṣva me || ādyāhāddvādaśāhācca madhye yāḥ syuḥ kriyā matāḥ | tāḥ pūrvā madhyamā māsi māsyekoddiṣṭasaṃjñitāḥ || prete pitṛtvamāpanne sapiṇḍīkaraṇādanu | kriyante yāḥ kriyāḥ pitryāḥ procyante tā nṛpottarāḥ || pitṛmātṛsapiṇḍaistu samānasalilaistathā | tatsaṃṅghātagataiścaiva rājñā vā dhanahāriṇā || pūrvāḥ kriyā madhyamāśca putrādyaireva cottarāḥ | dauhitrairvā naraśreṣṭha ! kāryāstattanayaistathā || iti viṣṇupurāṇe parāśaravākyāt | atra hi māsimāsītyasyāvivakṣitatvādekādaśāhrādeḥ sapiṇḍīkaraṇaprākkālīnekoddiṣṭamātre'sya madhyamakriyātvena sapiṇḍādīnāṃ nṛpatyantānāṃ tatra kartṛtvoktyā jyeṣṭhakartṛkatvaniyamasya tatrāpavāde kṛte taduttare sapiṇḍīkaraṇa eva jyeṣṭhakartṛkatvaniyamo'vatiṣṭhate | sapiṇḍīkaraṇottarakṣayāhāmāvāsyā mahālayādirūpottarakriyāsu yadyapi putrābhāve “putrādyaireva cottarā” ityanena putraḥ pautraḥ prapautro vā bhrātā vā bhrātṛsantatiḥ | itinirdiṣṭānāṃ bhrātṛsantatyantānāṃ dauhitradauhitratanayānāṃ kartṛtvamuktaṃ, tathāpi tatsapiṇḍādīnāmavanīpatyantānāṃ nivṛtyarthaṃ na tu jyeṣṭhe satītareṣāṃ kartṛtvāya | “ābdikaṃ tu pṛthak pṛthak” iti pracetovākyaśeṣastu vibhaktaviṣayaḥ | jyeṣṭhe'sannihite kaniṣṭha āhitāgniḥ kuryādeva | anyathā pitṛyajñāsiddheḥ | evamāvaśyakavṛddhiśrāddhe'pi kaniṣṭho'nyaḥ sapiṇḍo vā kuryāt | bhrātā vā bhrātṛputro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā | sahapiṇḍakriyāṃ kṛtvā kuryādabhyudayaṃ tataḥ || iti laghuhārītavacanāt | nanvatra vacane ktvāpratyayena samānakartṛkatvāvagamāt kathaṃ mṛtasya putrāderanya eva sapiṇḍaḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ karotyanyaśca sapiṇḍa ābhyudāyikamiticet, maivam | pretakarmāpyanirvartya carennābhyudayakriyām | ācaturthaṃ tataḥ puṃsi pañcame śubhadaṃ bhavet || iti medhātithiparidhṛtavacanānmūlapuruṣāccaturthapuruṣamabhivyāpya yasya kasyāpi sapiṇḍasya mṛtasya māsikasapiṇḍīkaraṇaṃ vinā''bhyudāyikakarturābhyudayike yogyatāsiddhyabhāvena ktvoktasya samānakartṛkatvasyāvivakṣitatvāt | atra bhrātrādayo mṛtasya bodhyāḥ | kenāpi nimittena kaniṣṭhena sapiṇḍīkaraṇe kṛte'sannihitajyeṣṭhaputro'pi punaḥ pretaśabdamantarā tatkuryāt | yavīyasā kṛtaṃ karma pretaśabdaṃ vihāya tu | tajjyāyasāpi karttavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ punaḥ