Shraddhacandrika (Divakarabhatta) 2.p63
Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) 2.p63
- Language
- Sanskrit
2.p63.1
tvāddakṣiṇena vā savyopagṛhītena pitaridaṃ te arghyaṃ pitāmahedaṃ te arghyaṃ prapitāmahedaṃ te arghyamisapyurvaṃ tāḥ pratigrāhayiṣyansakṛtsakṛtsvadhāgharyā iti | itarasya savyasya pāṇeraṅguṣṭhāntareṇārghyaṃ prayacchedatha vā savyapāṇeḥ śiṣṭagarhitatvāddakṣiṇaṃ pāṇiṃ savyena gṛhītvā dakṣiṇenaiva pāṇinā upavītyeva arghyaṃ prayacchediti nārāyaṇavṛttikṛt | atraikasyāne kabrāhmaṇapakṣe pitrarthaṃ yāvanto brāhmaṇāstebhyaḥ sarvebhyaḥ prathamamekameva pātraṃ vibhajya sakṛdeva dadyāt tathā pitāmahārthebhyo dvitīyaṃ prapitāmahārthebhyastṛtāryaṃ sakṛdeva | ekaikapakṣe tu ekaikaṃ pātramekaikasmai dadyāt | ekapakṣe trayo'pyarghyā ekasmai krameṇa deyāḥ | arghyadānottaraṃ kṛtyamāhapracetāḥ, prathame pitṛpātre tu sarvānsambhṛtya saṃsravān | pitṛbhyaḥ sthānamityuktvā kuryādbhūmāvadhomukham || saṃsravān = arghyapātragatajalaśeṣān | uttare dve pātre prathamapātre āsiścatītyarthaḥ | tathācayamaḥ, paitṛkaṃ prathamaṃ pātraṃ tasminpaitāmahaṃ nyaset | prapitāmahaṃ tato nyasya noddharenna ca cālayet || iti | diṅniyamo mātsye, pitṛpātre nidhāyānyaṃ nyubjamuttarato nyaset | iti | ṣaḍdaivatyaśrāddhe ādyaṃ pātradvayaṃ nyubjīkarttavyamiti sampradāyavidaḥ | mātāmahānāmapyevamityatideśāt | āśvalāyanaḥnoddharetprathamaṃ pātraṃ pitṝṇāmarghyapātitam | āvṛtāstatra tiṣṭhanti pitaraḥ śaunako'bravīt || āśrāddhasamāpteritiśeṣaḥ | arghyapātrāṇyāhaprajāpatiḥ, sauvarṇaṃ rājataṃ pātraṃ khāṅgaṃ maṇimayaṃ tathā | yajñiyaṃ camasaṃ vāpi ardhyārthaṃ pūrayedbudhaḥ ||
2.p63.2
āśvalāyanaḥ-taujasāśmamayamṛnmayeṣu triṣu pātreṣvekadravyeṣu veti | anantaraṃ vidheyamāha yājñavalkyaḥ, dattvodakaṃ gandhamālyaṃ dhūpadānaṃ sadīpakam | arghyottaramudakadānapūrvakaṃ gandhādi dadyāditivaco'rthaḥ | gabhastiḥarghyaṃ piṇḍapradānaṃ ca svastyakṣayye tathaivaca | gandhapuṣpādikaṃ sarvaṃ hastenaiva tu dāpayet || gandhadānāvasare viśeṣamāha govindārṇaveśātātapaḥ, kare pavitraṃ kṛtvā tu gandhaṃ yastu vilimpati | pitṛyajñasya tacchidraṃ nirāśāḥ pitaro gatāḥ || iti | mādhavīye yamaḥ, bhikṣuko brahmacārī vā bhojanārthamupasthitaḥ | upaviṣṭeṣvanuprāptaḥ kāmaṃ tamapi bhojayet || iti | bhikṣukānāhātriḥ, brahmacārī yatiścaiva vidyārthī gurupoṣakaḥ | adhvagaḥ kṣīṇavṛttikṣa paḍete bhikṣukāḥ smṛtāḥ || iti | kūrmapurāṇe'pi-atithiryasya nāśnāti na tacchrāddhaṃ pracakṣate | atithilakṣaṇamuktaṃ viṣṇupurāṇe, ajñātakulanāmānamanyataḥ samupāgatam | pūjayedatithiṃ samyaṅkanaikagrāmanivāsinam || iti | athācchādanam| hemādrau padmapurāṇesamppūjya gandhapuṣpādyairdadyādācchādanaṃ tataḥ | adhautaṃ sadaśaṃ nūtaṃ niśchidramamalīmasam || tasyābhāve tu deyaṃ syātsavarṇaiḥ kṣālitaṃ tu yat | pradeyaṃ pitṛkāryeṣu kārudhautaṃ na jātucit || kāruḥ=rajakaḥ | prabhātakhaṇḍe-ācchādanaṃ tu yo dadyādahataṃ śrāddhakarmaṇi | āyuḥprakāmamaiśvaryyaṃ rūpaṃ ca labhate tu saḥ || ahatalakṣaṇamāhapracetāḥ, īṣaddhautaṃ navaśvetaṃ sadaśaṃ yanna dhāritam | ahataṃ tadvijānīyātsarvakarmasu pāvanam || iti | īṣaddhautamakārudhautamiti hemādriḥ | bhagavatīpurāṇe-adharottarīyārthamuddiśyaikaikamādarāt |
2.p63.3
vāsoyugaṃ pradātavyaṃ pitṛkṛtye vipaścitā || niṣkrayo vā yathāśakti vastrālābhe pradīyate | brahmavaivartte-yajñopavītaṃ dātavyaṃ vastrābhāve vijānatā | pitṝṇāṃ vastradānasya phalaṃ tenāpnute'khilam || samarthasya niṣkrayo'samarthasya yajñopavītamiti vyavasthitavikalpaḥ | viṣṇudharmottare-strīṇāṃ śrāddhe tu sindūraṃ dattuścaṇḍāttakāni ca | nimantritābhyaḥ strībhyo ye te syuḥ saubhāgyasaṃyutāḥ || caṇḍātakāni strīparidhānocitānyaṃśukānīti hemādriḥ |(1) brahmāṇḍe -nāmāpi na grahītavyaṃ nīlīraktasya vāsasaḥ | darśanātkīrttanānnīlyā nirāśāḥ pitaro gatāḥ || ityācchādananirūpaṇam | pūrvaṃ vastrapratinidhitvenopavītadānamuktamadhunā satyapi vastre gandhapuṣpādivanmukhyatayaiva yajñopavītaṃ dātavyamityucyate | hemādrāvādityapurāṇe -pitṛnsatkṛtya vāsobhirdadyādyajñopavītakam | yajñopavītadānena vinā śrāddhaṃ tu niṣphalam || tasmādyajñopavītasya dānamāvaśyakaṃ smṛtam | iti |(2) kālikāpurāṇe -nirvartya brāhmaṇādeśātkriyāmevaṃ yathāvidhi | punarbhūmiṃ ca saṃśodhya paṅkterantaramācaret || bhājanāni tato dadyāddhastaśaucaṃ punaḥ kramāt | bhūśodhanamarcanaprasaṅgātpatitagandhapuṣpadarbhāpanayanam | antaraṃ= vicchittiḥ | bhojanapātrādhobhūmau maṇḍalamāha -
Linked texts (4)
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Śrāddhakaumudī — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit