Pramāṇa · Search · About · API

Shraddhadipa 5.282

Śrāddhadīpa 5.282

Language
Sanskrit

5.282

iti
devatāniveśakramaḥ, viśve devāḥ pitaro mātaro mātāmahā iti | “mātāmahāṃnāṃ yaḥ kṛtvā
mātṛṇāṃ yaḥ prayacchati | tarpaṇaṃ piṇḍadānaṃ ca narakaṃ sa tu gacchatīti vacanāt | kṣayāhe
kevalāḥ proktā vṛddhau mukhyāstu mātaraḥ | anvaṣṭakāsu madhyasthā gayāyāṃ cāvasānikā
iti vacanāntarācca | mukhe agre bhavā mukhyāḥ prathamaṃ sthāpya ityarthaḥ | avasānikā
ante sthāpyāḥ | idamanvaṣṭakāśrāddhaṃ mātṛmūlakamaṃtaeva jīvanmātṛkasya nādhikāraḥ
etayornityatvāt tridhāvibhaktena dinena vyavasthā | tadaṣṭamyāparāhnadvayasambandhe
paredyuḥ śrāddhaṃ tatparedyuraparāhne navamīlābhaścedanyathā pūrvedyureva ‘śvastato'nvaṣṭakā’ iti
vacanāt | evameva paṇḍitasarvvasvakārāḥ | tathā ca tithidvaidhe yadine'ṣṭakāśrāddhaṃ
tatparadine'nvaṣṭakā na tu navamī tithiniyatatā | ataeva śvapadamṛpāttaṃ | na tu navamī
tasmānnavamyanurodhena paradinaṃ vihāya tacchrarāddhaṃ sarvathā na kartavyam. na vakadine śrāddhadvayamitisiddham | api ca “mārgaśīrṣe ca māghe ca pauṣe pauṣṭhe ca phālgune | kṛṣṇapakṣeṣu
pūrvedyuranvaṣṭakyaṃ tathāṣṭamo” iti kālādarśe yadaṣṭakāpañcakamuktaṃ taccaturthīvihitāṣṭakāvadanityam
vastutastiti | purāṇasmṛtyapekṣayā gṛhyasūtrasya balavattādaṣṭakāti svi pradarśitaṃ tanna
samīcīnam | tathā ca yajñavadityekasūtraṃ, strībhyaścetyekam upacenaṃ surayā
tarpaṇena tvāñjanenānulepanaṃ srajaścetyekam | sūtratrayasyāmarthaḥ-tatra prathamasyārthaḥanvaṣṭakāsu sarvāsāmaṣṭakānāṃ karma bhavatīti śeṣaḥ | kena dravyeṇetyākāṅkṣāyāṃ
pārśvasakkthisavyābhyāmiti | paśusambandhisavya (vāma) pārśvorubhyāmityarthaḥ
parivṛte sarvataḥ prācchradite āvasathyāgnisadane | iti kartavyatāpekṣāyāmāha piṇḍapitṛyajñavadaparāhṇe piṇḍapitṛyajñavidhinā | dvitīyasūtrārthaḥ-piṇḍapitṛyajñavadityanena
pitrāditrayasya piṇḍadānaṃ prāptam | tato'dhikamucyate strībhyaśceti | mātṛpitāmahīṃprapitāmahībhyaḥ piṇḍān dadātīti śeṣaḥ | cakāraḥ samuccaye | atra sāmānye'pi
strīśabdaḥ pitrādisānnidhyānmātrādiparaḥ | atha tṛtīyasyārthaḥ-na kevalaṃ strībhyaḥ
piṇḍān dadyāt kintu upasecanaṃ kuryyāt | kayetyākāṅkṣāyāṃ—surayā madyena
kutretyākāṅkṣāyāṃ karṣūṣ khyāteṣu sapiṇḍīkaraṇeṣu | na kevalaṃ surayā kintu
tarpayatyanena tarpaṇasādhanaṃ sakthyādinā | añjaṃ vorāñjanaṃ tadabhāve laukikāñjanam
anulepanaṃ sugandhidravyaṃ candanādi | srajaḥ atiprasiddhasurabhipuṣpamālāḥ dadyāditi śeṣaḥ
cakārasamuccitānyetāni dadyādityarthaḥ | tathāca idamāvasathyāgnisadane karmāntaraṃ na
tvaṣṭakāśrāddhaviṣayam | nātvaṣṭakākarmaṇi ! ityāstāmatiprapañce neti dik
tasmāt pūrvokta devatā niveśakramaḥ sādhoyān
anvaṣṭakāsu kramaśo mātūrvvaṃ tadiṣyate
mātāmahānāṃ yaḥ kṛtvā mātṝṇāṃ saṃprayacchati
tarpaṇaṃ piṇḍadānaṃ ca narakaṃ caiva gacchati

Linked texts (3)