Shraddhadipa 5.306

5.306

tīrthasnānadānaśrāddharūpakarmāṅgaṃ kartavyam| yātrākāle tīrthayātrāyāmiti pratyāgamane
ca tīrthapratyāgamanottarasvagṛhapraveśe iti śrāddhavākye vaktavyam
tīrthaṃ prāpya ca “gatvāaiva tīrthaṃ kartavyaṃ śrāddhaṃ tatprāptihetukam| pūrvāhne'pyathavā
prātardeśe syātpūrvadakṣiṇe|| iti halāyudhavacanāt “akāle'pyathavā kāle tīrthaśrāddhaṃ
tathā naraiḥ| prāptaireva sadā kāryaṃ kartavyaṃ pitṛtarpaṇaṃ| piṇḍadānaṃ tu tacchastaṃ
pitṝṇāñcātidurlabham| vilambo naiva kartavyo naiva vighnaṃ samācaret| śrāddhaṃ tatra
ca kartavyamarghyāvāhanavarjitam|| iti devīpurāṇavacanācca| akāle paryudastetarāpraśastakāle, kāle praśastāparāhnādikāle vā śrāddhaṃ kartavyam| tathāca śuceḥ
prāptyuttaravihitakāle prathamadina eva śrāddhaṃ tena pūrvadine rākṣasīvelādāvāgamane'pi
“āsurī rātriranyatra tasmāt tāṃ parivarjayet” iti vacanāt paradine śrāddhamaviruddham
tacca pūrvadakṣiṇe agnikoṇe| kṣetratīrthādiṣu parakīyatvābhāvāt tatra yatra kutrāpi
śrāddhakaraṇe na doṣaḥ| “aṭavyaḥ parvatāḥ puṇyā nadyastīrthāni yāni ca| sarvāṇyasvāmikānyāhurna hi teṣu parigrahaḥ”|| iti yamokteḥ| teṣu parigrahaḥ prabhutvaṃ na kasyacidapītyarthaḥ| tīrthe śrāddhatarpaṇayorna kālāpekṣā 'akāle'pyathavā kāla' iti pūrvoktadevīpurāṇokteḥ| tīrthadravyopapattau ca na kālamavadhārayediti hārītokteśca
tīrthaśrāddhe jīvatpitṛkasyāpyadhikāraḥ| “mahānadīṣu sarvāsu tīrtheṣu ca gayāmṛte
jīvatpitāpi kurvīta śrāddhaṃ pārvaṇadharmavaditi maitreyagṛhyapariśiṣṭokteḥ| parārthatīrthayāne
prasaṅgāt tīrthaprāptau cāpi phalaṃ labhate| “ṣoḍaśāṃśaṃ sa labhate yaḥ parārthena gacchati
ardhaṃ tīrthaphalaṃ tasya yaḥ prasaṅgena gacchati| iti paiṭhīnasivacanāt| svayaṃ gamanāsamarthasya pratinidhidvārā snāne'pi phalam| “pratikṛtiṃ kuśamayīṃ tīrthavāriṇi majjayet
majjayet tu yamuddiśya aṣṭabhāgaṃ labheta saḥ|| iti ca paiṭhīnasyukteḥ| tatra mantro
yathā—kuśo'si tvaṃ pavitro'si brahmaṇā nirmitaḥ purā| tvayi snāte sa ca snāyāt
yasyārthe granthibandhanam| iti susaṃyatasya tīrthaphalaprāptiḥ| “yasya pādau ca hastau
ca manaścaiva susaṃyatam| vidyā tapaśca kīrtiśca satīrthaphalamaśnute|| pratigrahādapāvṛttaḥ santuṣṭo yena kenacit| ahaṅkāravimuktaśca satīrthaphalamaśnute|| akalkako
(dambharahitaḥ) nirārambho (arthārjanādivyāpārarahitaḥ) laghvāhāro jitendriyaḥ
vimuktaḥ sarvasaṅgairyaḥ (āsaktirahitaiḥ) sa tīrthaphalamaśnute|| “sarvaṃ tīrthaphalaṃ
tasya yadi bhāvaḥ sunirmalaḥ”| ityādikamanusandheyaṃ mahābhāratādau
māghe māsi sitāṣṭamyāṃ salilaṃ bhīṣmavarmaṇe
śrāddhaṃ ca ye sadā kuryuste syuḥ santatibhāginaḥ