Shraddhadipa 8.462
Śrāddhadīpa 8.462
- Language
- Sanskrit
8.462
saṃkhyamannatvenāmatvena ca paribhāṣitatvāt pūrvasūtre annāmapadābhyāṃ tathaiva pratīteḥ
ataeva śūdrādibhiḥ śrāddhe āmānnaṃ pradīyate “āmaṃ śūdrasya pakvānnaṃ pakvamucchiṣṭamucyate ||” iti vacanāt | viṣṇuvacane vārtākīpadaṃ śvetavārtākīparaṃ” kuvindāṃ
śvetavārtākīṃ kuṣmāṇḍañca na bhakṣayediti devalavacanaikavākyatvāt | dvikhinnañca tadeva
yat sūpakāraśāstroktāpekṣitapākaniṣpattyanantaraṃ śaityādinivṛttaye punaḥ pacyate
natvardhapākānantaraṃ tacchāstroktasambhāraṇārūpapākāntarasiddhaṃ dvidalavyañjanādi
svinnamityatrātītārthaka niṣṭhāpratyayena tathaiva pratīteḥ | ataevārdhasiddhaṃ dvi Look at dvi Look at dvi Look at dvi Look at dvidalādi
sambhāraṇāpracanānantaraṃ punaḥ pacyate tilādibhṛṣṭamanantaraṃ gur̤ādipakvamodakādiśiṣṭai rdīyate bhujyate ca | anyathā dviḥ svinnasya tasya bhojyatvaṃ na syāt | ataeva ca
taṇḍulaṃ kathamapi dviḥsvinnaṃ na vyavahriyate | ‘paryuṣitaṃ punaḥ siddhamabhojyamanyatra
hiraṇyodakasparśāditi sumantūkteḥ | paryuṣitaṃ dināntarapakvamiti “yātayāmaṃ ( vyatītapraharaṃ ) gatarasaṃ ( niṣpīr̤itasāraṃ śuṣkamityarthaḥ ) pūti ( durgandhayuktaṃ ) paryuṣitaṃ
dināntarapakvam ) ca yat | ucchiṣṭaṃ ( anyabhoktāvaśiṣṭaṃ ) cāmedhyaṃ ( kalañjādikaṃ )
bhojanaṃ tāmasapriyam || ( gītā 14|10) ślokaṭīkāyāṃ śrīdharasvāmivacanāt
śrāddhe'pi tāmasaṃ bhojyaṃ na deyamiti bhāvaḥ | “tilaiḥ śrāddhaṃ puṣṭikāmaḥ kuryāt
pūpairṛddhikāmo ghṛtagur̤atai laistejaskāmaḥ saubhāgyakāma ārogyakāmo vā paramānnakṛṣara-māṃsa-dadhi-yavāgūbhiḥ sarvakāma” iti hārītena phalakathanādeteṣāṃ kāmyābhilāpaṃ
vināpi pitṛtṛptyatiśayajanakaśrāddhasampādakatvena phalaviśeṣajanakatvaṃ bodhyam
eteṣāṃ tilādīnāṃ guṇaphalatvena utpattividhisamabhivyāhṛtaniyatanimittatvābhāvānnābhilāpavākye samullekhaḥ | “ghṛtasambhave (ghṛtaṃ deyaṃ ) tadasambhave tailapākamityāpastambena
tailapākavidhānāt | tailañca tilodbhavaṃ grāhyam | “tailaṃ pratinidhiṃ kuryād
yajñārthe yājñiko yadi | prakṛtyaiva tadā hotā brūyād ghṛtavatīmiti” tithitattvadhṛtayajñapārśvavacanadarśanāt tilodbhavatailasyaiva prāśastyam | adhunā sārṣapāditailadānamapi naikāntato viruddham “paṭolaṃ sarṣapaṃ tatheti” vacane tadvidhānāt
“rājikā” rāisariṣā iti tu niṣiddhameva | ataeva kūrmapurāṇa ‘kandu pakvāni
tailena pāyasaṃ dadhisaktavaḥ | dvijairetāni bhojyāni śūdragehakṛtānyapi’’| kandupakvaṃ
jalopasekaṃ vinā kevalapātre yadvahninā pakvaṃ bhṛṣṭataṇḍalādi | pākasaṃskṛtaṃ dugdhaṃ
na tu taṇḍulamiśritaṃ | paramānnaṃ tu pāyasa ityamarasiṃhena paṃliṅganirdeśāt | atra tu
paramānnamiti klīvena nirdeśaḥ | ataeva ca “gokule kanduśālāyāṃ tailayantrekṣuyantrayoḥ | abhīmāṃsyāni śaucāni strīṣu bālātureṣu ce”ti śātātapavacane
darbhairmantraistilairhemnā rajatena vinā jalam
dattaṃ haranti rakṣāṃsi tasmād dadyānna kevalam