Shraddhapradipa (Rudradhara) 2.p34
Śrāddhapradīpa (Rudradhara) 2.p34
- Language
- Sanskrit
2.p34
prati nimittāntaramevoktam | pāraskaraḥ- "śraddhānvitaḥ śrāddhaṃ kurvīta, śākenāpi nāparapakṣamavikābhet" etatpakṣīyaśrāddhasyākṣayaphalatvamapi | tasminpakṣe kalpacatuṣṭaye prathamapakṣādyupakrameṇa śrāddhārambhe kṛte tatra vighne vṛtte'grimakalpo nānusaraṇīya iti, matamanādeyam | nityatve kalpāntare bādhakanyāyānavatārāditi | etasminpakṣe śrāddhakaraṇābhāve kārtikāmāvāsyāyāmito'pyāvaśyakaṃ śrāddham | yāyaṃ dīpanvitā rājankhyātā pañcadaśī bhuvi | tasyāṃ deyaṃ na ceddattaṃ pitṛṇāṃ tu mahālaye || iti vākyāt | mahālaye pitṛṇāmutsavāśraye'parapakṣe ityarthaḥ | śātātapaḥsarvasvenāpi karttavyaṃ śrāddhaṃ vai rāhudarśane | akurvāṇastu tacchrāddhaṃ paṅke gauriva sīdati || rāhudarśanadattaṃ hi śrāddhamācandratārakam | iti | navodake navānne ca gṛhapracchādane tathā | pitaraḥ spṛhayantyannamaṣṭakāsu maghāsu ca || tasmāddyātsadā yukto vidvatsu brāhmaṇepu ca | 'navodake' iti varṣopakrame jalasaṃbhave ityarthaḥ | sadācārādārdrānakṣatrāvasthitasūryāvacchinnasamaya ityarthaḥ | 'navānne' iti śaradi vasante ca iti prāñcaḥ | 'gṛhapracchādane' iti gṛhopari tṛṇenācchādanam | etatpārvaṇaśrāddhanimittam | gṛhapraveśastvābhyudāyakaśrāddhanimittaṃ 'praveśe navaveśmana' iti vākyena vihitam | tīrthanimittakaṃ pūrvaṃ kathitam | atra navānnabhakṣaṇanimittatvaṃ ca pārvaṇaśrāddhasya jyotiṣa pratipāditam | tatra ca 'pitṛdevebhyo'dattvā navānnabhakṣaṇaṃ niṣiddham' iti navānnabhakṣaṇapūrvakāle āvaśyakaṃ śrāddham | yadyapi navāni nānāvidhānyannāni bhavanti tathāpi gṛhe navānnaprāśananimittakanavānnaprāśanakarmakathane gṛhyabhāṣye "gṛhamedhī vrīhiyavābhyāṃ śaradvasantayoryajeta śyāmākairvane varṣāsu" iti likhanena vākyena ṣaṣṭikayava़śyāmākarūpānnasaṃbhavakāla eva niyamitaḥ | tatra śyāmākotpattirvānaprasthānāṃ śrāddhakālaḥ | gṛhasthānāṃ yavavrīhiprāśanaparaśśrāddhakālaḥ | yadyapi navānnaprāśanakarmaṇi iṣṭervidhānaṃ tathāpyākāṅkṣā tulyatayā śrāddhe'pi tadubhayameva nimittamiti | tatra ṣaṣṭikavrīhibhakṣaṇanimittakaṃ śaradi, yavānnabhakṣaṇanimittakaṃ vasante | hemante haimantikanavānnabhakṣaṇanimittam | jyotiṣānusārāt | tathāhi jyotiṣe bhojarājaḥ— vṛścike pūrvabhāge tu navānnaṃ śasyate budhaiḥ| uttare kriyamāṇaṃ tu dhanuṣyeva kṛtaṃ bhavet || dhanurmāse kṛtaṃ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate | pūrvabhāgo'tra vṛścikatrayodaśāṃśakarūpam | ācārāt | dhanurmāsi kṛtaṃ śrāddhaṃ haimantīṣu niśāsu ca | pitarastanna gṛhṇanti navānnāmiṣakāṅkṣiṇaḥ || śukle pakṣe navaṃ dhānyaṃ pakvaṃ jñātvā suśobhanam | sutithau sumuhūrte ca navānnaphalabhakṣaṇam || trijanmasu trayodaśyāṃ nandāyāṃ pitṛbhe'pi vā | śrāddhaṃ śukradine naiva kāryaṃ santatimicchatā || caitre pauṣe kṛṣṇapakṣe navānnaṃ varjayetsadā | bhavejjanmāntare rogī pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate
Linked texts (4)
- Śrāddhakaumudī — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Kālasāra — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- Kālasāra — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- Gūḍhārthadīpikā — Vāmadeva, Sanskrit