Tirthacintamani 13.p11
Tīrthacintāmaṇi 13.p11
- Language
- Sanskrit
13.p11.1
kavyavāla ityādimantraṃ paṭhitvā dakṣiṇamānasāt phalgutīrthaṃ gantavyam | atra daśāśvamedhaphalaprāptikāmanayā snānam tatra phalgutīrthe ityādimantraḥ | tatra snātvā tarpaṇaṃ kāryyaṃ tatra ca svadhodīraṇānantaraṃ pitaraṃ prīṇayāmītyādi prayoktyaṃ tataḥ pitṛmuktikāmanayā tatra śrāddhaṃ kāryyamiti varttulārthaḥ | nameddyetyanantaraṃ—madhussravādakṣiṇakūlasthaṃ pitāmaham—namaḥ śivāyaityādi paṭhitvā namet pūjayeccetyarthaḥ | tataḥ punargadādharaprācyāṃ phalgutīrthaṃ pitrādisahitātmavaiṣṇavapadanayanakāmanayā tatra snātvā gadādharaṃ paśyet | gadādharaśca—pratimārūpo'pi tadadhikaraṇībhūtamūṇḍapṛṣṭhādrirapi | taduktaṃ vāyupurāṇe— avyaktarūpī yo devo muṇḍapṛṣṭhādrirūpataḥ | phalgutīrthādirūpeṇa namāmyādigadādharam || iti | śilāparvvataphalgvādirūpeṇa vyaktamāsthitaḥ | śilāpādādirūpeṇa vyaktāvyaktatayā sthitaḥ | gadādharādirūpeṇa vyakta ādigadādharaḥ || darśanānantaram— oṃ namo vāsudevāyetyādinā tannamaskāra-pūje kṛtvā pitṛbrahmalokagamanakāma ityādi saṅkalpavākyaṃ kṛtvā pavitropagrahapāṇirācamya vāriṇā śiro'bhyukṣya uttaramānasodīcī-kanakhala dakṣiṇamānasaphalgutīrtheṣu yathākramaṃ savidhisrānatarpaṇe pratyekaṃ kṛtvā tato dugdhadadhighṛtamadhukhaṇḍātmakena pañcāmṛtenāṣṭottaraśatapalamitena srāpayitvā vastrapuṣpālaṅkārairarcayedityarthaḥ | athaitadanuṣṭhānakramaḥ— gayāprāptidvitīyadine phalgutīrthe snānādi-devārśvanāntaṃ kṛtvā pavitropagrahapāṇirācamya vāriṇā'bhyukṣya tatrottaramānasaṃ gatvā— oṃ adya pāpakṣayakāma uttaramānase snānamahaṃ kariṣye |
13.p11.2
iti saṅkalpya snānīyamantrān paṭhitvā— oṃ uttare mānase snānaṃ karomyātmaviśuddhaye | sūryyalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye || iti paṭhitvā majjanaṃ kāryyam | tatastarpaṇam—tatra ca pitrādyañjaliṣu svadhodīraṇānantaraṃ pitaraṃ prīṇayāmīti prayojyam | tatastarpaṇaśeṣe—devavidhinā— oṃ ābrahmastambaparyyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarvve mātṛmātāmahādayaḥ || iti paṭhitvā eko'ñjalirdeyaḥ | tataḥ oṃ adyāmukagotrāṇāṃ pitṛ-pitāmaha-prapitāmahānāmamukāmukaśarmmaṇāmamukagotrāṇāṃ mātṛ-pitāmahī-prapitāmahīnāmamukāmukadevīnāmamukagotrāṇāṃ mātāmaha-pramātāmaha-vṛddhapramātāmahānāmamukāmukaśarmmaṇāmamukagotrāṇāṃ mātāmahī-pramātāmahī-vṛddhapramātāmahīnāmamukāmukadevīnāṃ śāśvatabrahmaprāptikāmo'kṣayyatṛptikāmo vā śrāddhamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya dvādaśadaivataṃ śrāddhamācaret | mātāmahādivikavarjjamiti hemādriḥ | gayāyāṃ sarvvatraiva ṣaṭpuruṣaśrāddhamiti prāñcaḥ | tathāca-tatraitadanyatamaṃ śrāddhaṃ kṛtvā dakṣiṇadiśi upaviśya samūlān dakṣiṇāgrān kuśānāstīryyaoṃ kavyavālo'nalaḥ somo yamaścaivāryyamā tathā| agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pitṛdevatāḥ || āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhīracitāsviha | madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ || teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato'smi gayāmimām || te sarvve tṛptimāyāntu śrāddhenānena śāśvatīm || iti paṭhitvā sakṛttilodakāñjalidānarūpamāvāhanaṃ kṛtvā etāni pādyādīni ‘oṃ pitrādibhyo namaḥ’ iti pañcopacāreṇa pitrādīn sampūjyaoṃ ābrahmastambaparyyantaṃ devarṣi-pitṛ-mānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarvve mātṛ-mātāmahādayaḥ ||
13.p11.3
atītakulakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām | ābrahmabhuvanāllokādidamastu tilodakam || iti paṭhitvā sakṛttilodakāñjalidānarūpamāvāhanaṃ punaḥ kṛtvā-oṃ-pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ | mātāmahastatpitā ca pramātāmahakādayaḥ || mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī | teṣāṃ piṇḍo mayā datto'kṣayyamupatiṣṭhatām || iti paurāṇikaṃ mantramuccāryya tila-dadhi-madhu-ghṛta-jalayutaṃ muṣṭimitaśaktukṛtamekaṃ piṇḍaṃ militebhyo dadyāt | iti | tata oṃ pitṛsūryyalokanayanakāmanayā uttarārkasya natimahaṃ kariṣye | pūjāyāmayameva saṅkalpaḥ | tata—oṃ namo bhānave bhartre soma-bhauma-jñarūpiṇe | jīva-bhārgava-saureya-rāhu-ketusvarūpiṇe || iti mantreṇa natiḥ pūjā ca kāryyā | tato dakṣiṇamānasaṃ gatvā tatrodīcyām—oṃ adya pitṛmuktikāma udīcītīrthe snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya pūrvvavat snāna-tarpaṇe 'kṛtvā pūrvvavadeva dvādaśadaivataṃ ṣaḍdaivataṃ vā pārvvaṇaṃ kṛtvā madhya maṃ kanakhalatīrthaṃ gacchet | tatrāpi— oṃ adya pitṛmuktikāmaḥ kanakhalatīrthe snānamahaṃ kariṣye, iti saṅkalpya,—snānatarpaṇe pitṛmuktikāmanayā tatra śrāddhañca kṛtvā—tata oṃ adya pitṛmuktikāmo dakṣiṇamānase snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānīyasarvvamantrānte— oṃ dakṣiṇe mānase snānaṃ karomyātmaviśuddhaye | sūryyalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye | divākara karomīha snānaṃ dakṣiṇamānase || iti paṭhitvā majjet | tataḥ pūrvvavattarpaṇaṃ kṛtvā pitṛmuktikāmanayā tatra śrāddhañca kṛtvā— oṃ namāmi sūryyaṃ tṛptyarthaṃ pitṝṇāṃ tāraṇāya ca | putrapautradhanaiśvaryyāyāyurārogyavṛddhaye ||
13.p11.4
iti mantreṇa dakṣiṇārkasya darśanaṃ pūjā ca maunenaiva 'karttavyā | yataḥ sa maunārkanāmā