Tirthacintamani 3.p30
Tīrthacintāmaṇi 3.p30
- Language
- Sanskrit
3.p30.1
gaur̤āstu, - aruṇodayavelāyāṃ śuklā māghasya saptamī | prayāge yadi labhyeta sahasrārkagrahaiḥ samā || jyotiḥśāstre tu sāmānyataḥ,ayane koṭipuṇyaṃ syāt lakṣantu viṣuve phalam | ṣar̤aśītyāṃ sahasrantu tathā viṣṇupadīṣu ca || iti | anye tu, -ye kālaviśeṣopādhinā phalaviśeṣā gaṅgāyāṃ smaryyante te tatprakaraṇa eva prapañcitāḥ | te ca sātiśayāstatra draṣṭavyāḥ | yamunāyā uttarakūle kambalāśvatarasamīpe prayāgapaścime yamunāsnāneoṃ adya sarvvapāpavimuktikāmaḥ kambalāśvatarasamīpe yamunāyāṃ snānamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya snānatarpaṇe tatra kuryyāt | atraitajjalapāne'pyetadeva phalamiti | idantu snānaṃ mahādevasya sannidhau | etadgamane tu,oṃ adya daśapūrvvadaśāvarapuruṣatāraṇakāmaḥ kambalāśvataropalakṣita yamunāṭaṭarūpamahādevasthānagamanamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya tatsthānaṃ yāyāt | atha vāsukeḥ samīpe daśāśvamedhikaṃ nāma sthānaṃ, tadgamane tu,oṃ adya caturvvedādhyayanajanya satyavāditājanyāhiṃsājanyaphalasamaphalaprāptikāmo daśāśvamedhikagamanamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya tatra gacchet | tatra snāne tu,-omdaśāśvamedhajanyaphalasamaphalaprāptidhamāṅgatvarūpavattva-dakṣatva-dātṛtva-dhārmikatva-bhavanakāmo daśāśvamedhikatīrthe snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānatarpaṇe kuryyāt | tatraiva bhogavatīnadīsnāne,— śrīmadyāśvamedhajanyaphalasamaphalaprāptikāmo bhogavatyāṃ snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānatarpaṇe kuryyāt | gaṅgāpūrvvakūle pratiṣṭhānaṃ nāma nagaram | tatraiva sāmudro nāma kūpaḥ | tatra brahmacaryyavato jitakrodhasya tatphalam |
3.p30.2
viśuddhātmāśvamedhaphalasamaphalaprāptikāmo'dyādi cirātraṃ sāmudrakūpasamīpe'vasthānamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya cirātrāvasthitiṃ kuryyāt | tataḥ pratiṣṭhānāduttarasmin gaṅgāpūrvvataḥ haṃsaprapatanaṃ nāma kuṇḍaṃ tatra snāne,— śrīmadyāśvamedhaphalasamaphalaprāpti candrasūryyasamakālīnasvargādhikaraṇakamahīyamānatvakāmo haṃsaprapatane snānamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya snānatarpaṇe kuryyāt | prayāgamaṇḍalāvacchinnayamunāsnāne tu,— śrīmadya saptakulapavitrīkaraṇakāmaḥ prayāgamaṇḍalābhyantarayamunāyāṃ snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānatarpaṇe kuryyāt | etajjalapāne'pyetadeva phalam | yadā kadācinmāsavyāpini prayāgāvasthāne brahmacaryyayuktasya pitṛdevatarpaṇaśīlasya tanmajjanakaraṇe sveṣṭabahukāmalābhaḥ phalam | yadā kadācinmāsasnāne,— śrīmadya sarvvapāpavinirmukti-paramapadaprāptikāmo'dyādi māsaṃ prayāge snānamahaṃ kariṣye | māghavyāpitasnāne tu tattallokādhikaraṇakabahubhogopabhogapūrvvaka cakrilaunatvaṃ phalam | tathāca—oṃ tattallokādhikaraṇaka bahubhogopabhogapūrvvaka cakrilaunatvakāmo'dyādi māghaṃ prayāge snānamahaṃ kariṣye | iti saṅkalpya māghaṃ pratyahaṃ dvikālaṃ snāyāt | prayāgāvacchinna gaṅgāmātrasnāne tu,— omayāyubhūmyantarīkṣādhikaraṇaka sārddhatrikoṭitīrthasnānajanyaphalasamaphalaprāptikāmaḥ prayāgāvacchinnagaṅgāyāṃ snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya tatra snāyāt | atha kasminnapi māse kasminnapi dine prayāgamuṇḍanaṃ tacca prayāganagarābhyantare brahmayūpasannidhānādau kvāpi śucau deśe kāryyam | kāritagaṅgāvapanasyāpi ca tatrādhikāraḥ kāmanābhedādāvaśyakatvācca |
3.p30.3
oṃ gayāpiṇḍadānajanyaphalasamaphala kāśīmaraṇajanyaphalasamaphala kurukṣetradānajanyaphalasamaphalaprāptikāmaḥ prayāge vapanamahaṃ kārayiṣye | iti saṅkalpya sthala eva kārayitavyam | kecittu nedamācaranti | tathā ca mātsye,— tatra dānaṃ pradātavyaṃ yathāvibhavavistaram | tena tīrthaphalañcaiva varddhate nātra saṃśayaḥ | svarge tiṣṭhati rājendra yāvadāhūtasaṃplavam || tathā mātsye,— gaṅgāyamunayormadhye yastu gāṃ vai prayacchati | suvarṇaṃ maṇimuktāṃ vā yadi vānyaṃ pratigraham || tathā tatraiva,— kapilāṃ pāṭalavarṇāṃ yastatraiva prayacchati | svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ cetnakaṇṭhīṃ payasvinīm || prayāge śrotriyaṃ sādhuṃ grāhayitvā yathāvidhi | śuklāmbaradharaṃ śāntaṃ dharmajñaṃ vedapāragam || sā ca gaustasya dātavyā gaṅgāyāmunasaṅgame | vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca || yāvanti romakūpāṇi tasyā gorvatsakasya ca | tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate || yatrāsau labhate janma sā gaustatrābhijāyate | na ca paśyanti narakaṃ dātārastena karmaṇā || uttarāṃśca kurūn prāpya modate kālamakṣayam | gavāṃ śatasahasrebhyo dadyādekāṃ payasvinīm || putrān dārāṃstathā bhṛtyān gaurekā pratikārayet | tasmāt sarvveṣu dāneṣu godānantu viśiṣyate || durgame viṣame ghore mahāpātakasaṃkrame | gaureva rakṣāṃ kurute tasmāddeyā dvijottame || tadayamatra prayogaḥ,— oṃ sopakaraṇa-savatsa-kapilagavyai namaḥ | oṃ brāhmaṇāya namaḥ |
3.p30.4
oomadyāmukanimitte gaṅgādyamunasaṅgame dātavyagovatsobhayaromakūpasamaṃsaṅkhya bahuvarṣasahasrāvacchinna svargalokamahitatva narakādarśanottarakuruprāptipūrvvakākṣayakālaharṣa bahuputradārabhṛtyaprāptipūrvvakaviṣamaghoramahāpātakasaṃkramaparihārakāma imāṃ kapilāṃ suvarṇaśṭaṅgīṃ raupyakhurāṃ celakaṇṭhīṃ payasvinīṃ savatsāṃ mahārhabahvastravividhabahnaratnānvitāṃ gāṃ rudradevatāṃ amukagotrāyāmukadevaśarmaṇe brāhmaṇāya tubhyamahaṃ sampradade | iti dadyāt | tataḥ svastīti prativacanam | tataḥ,- oṃ adya kṛtaitat sopakaraṇasavatsakapilagavīdānapratiṣṭhārthamidaṃ suvarṇamagnidaivataṃ amukagotrāyāmukadevaśarmaṇe brāhmaṇāya tubhyaṃ dakṣiṇāmahaṃ sampradade | tataḥ svastītyuktvā pratigrahītā pucchaṃ gṛhītvā yathāśākhaṃ kāmastutiṃ kuryyāt | tadyathā ṛgvede,ka idaṃ kasmā adāt kāmaḥ kāmāyādāt kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā kāmaḥ samudramāviśat kāmena tvā pratigṛhṇāmi kāmaitatte sṛṣṭirasi dyaustvā dadātu pṛthivī tvā pratigṛhṇātu | yajurvede, - dyaustvā̍ dadātu pṛthi̱vī tvā prati̍igṛhṇātu ityanena pratigṛhya, - ko'dāt kasmā adāt kāmaḥ kāmāyādāt kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā kāmaitatte | sāmavede - ka idaṃ kasmā adāt kāmaḥ kāmāyādāt kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā kāmaḥ samudramāviśat kāmena tvāṃ pratigṛhṇāmi kāmaitatte | atharvvavede,— ka idaṃ kasmā adāt kāmaḥ kāmāyādāt kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā kāmaḥ samudramāviśat kāmena tvāṃ pratigṛhṇāmi kāmaitatte bhūmittvā pratigṛhṇātu antaraukṣamaidaṃ mahat māhatyāgena | dānāntareṣu tīrthaphalavṛddhiyāvadāhṛtasaṃplavasvargasthitiśca phalam |
3.p30.5
tathā mātsye,— gaṅgāyamunayormadhye yastu gāṃ pratipadyate | suvarṇamaṇimuktāṃ vā yadi vānyat pratigraham || svakāryye pitṛkāryye vā devatābhyarccane'pi vā | viphalantasya tattīrthaṃ yāvattaddhanamaśnute || tīrthe na pratigṛhṇīyāt puṇyeṣvvāyataneṣu vā | nimitteṣu ca sarvveṣu na pramatto bhavennaraḥ || nimitteṣu ca saṃkrāntyādiṣu na pramattaḥ pramādaśūnyaḥ samāhita iti yāvat | tathāca tīrthapratigrahe tattīrthapratigṛhītadhanasthitiparyyantaṃ tattīrthasnānādau pratigrahītuḥ svargaphalajanakaṃ na bhavati iti tīrthamātrapratigrahe sādhāraṇo doṣaḥ | gaṅgādau tvasādhāraṇo doṣo'pi sa gaṅgāprakaraṇe vakṣyate | tīrthaṃ gaṅgādi āyatanaṃ puruṣottamādi | tathā kaurme,— gaṅgāyamunayormadhye yastu kanyāṃ prayacchati | na sa paśyati ghorantu narakaṃ tena karmmaṇā || uttarāṃśca kurūn gatvā modate kālamakṣayam | putradārāṃśca labhate dhārmikāṃn rūpasaṃyutān || evañca kanyādānavākyaṃ—imāṃ kanyāṃ prajāpatidevatāmityantaṃ paṭhitvā ghoranarakādarśanottarakurugamanānantarākṣayakālaharṣa-dhārmmikarūpasaṃyuktabahraputradāraprāptikāmaḥ patnītvenāhaṃ sampradade dūti prayoktavyam
Linked texts (5)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Tīrthaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit