Tirthaprakasha 4.p277
Tīrthaprakāśa 4.p277
- Language
- Sanskrit
4.p277.1
oṃ sākṣiṇaḥ santu me devā brahmeśānādayastathā | mayā gayāṃ samāsādya pitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā || āgato'smi gayāṃ deva pitṛkārye gadādhara | tvameva sākṣī bhagavannṛṇo'hamṛṇatrayāt || iti prāṅmukhaḥ paṭhet| etāvatsamastaśrāddhāśaktau piṇḍadānamātramapi kāryam | tadyathā-omadhyāmuukagotraḥ pitrāditrayamātrāditrayamātāmahādīnāṃ nāmagotrāṇi krameṇoccārya punarāvṛttirahitabrahmalokāvāptikāmaḥ pretaparvate piṇḍadānamahaṃ kariṣya iti saṅkalpyāpasavyaṃ kṛtvā ‘oṃ kavyavālo'nalaḥ” ityādyārabhya “anṛṇohamṛṇatrayāt” ityantaṃ prāguktakāṇḍaṃ kuryāt | kecittu ṣaṭpuruṣāṇāṃ punarāvṛttirahitabrahmalokāvāptikāmanayā piṇḍadānaṃ kāryam | tatra vedīdvayakaraṇatadrekhākaraṇakuśāstaraṇāvanejanapiṇḍadānapratyavanejanaśvāsadhāraṇasūtradānagandhādidānānyeva svagṛhyoktavidhinā kāryāṇītyāhuḥ | miśrāstu samastaśrāddhaṃ kṛtvā tadvedidakṣiṇata upaviśyetyādinoktamakṣayyapiṇḍadānaṃ ṣoḍaśīpiṇḍadānaṃ ca kuryāt | “anṛṇo'hamṛṇatrayāt” ityantaṃ ca paṭherityāhuḥ | sākṣiśrāvaṇānantaraṃ pitṛgatapretatvavimuktisvagatapretatvābhāvakāmaḥ pretaparvate tilamiśrasaktunikṣepamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya tilamiśrasaktūn pretaparvate dakṣiṇāmukhaḥ kṣipadnena mantreṇa | oṃ ye kecit pretarūpeṇa vartante pitaro mama | te sarve tṛptimāyāntu saktubhistilamiśritaiḥ || iti | oṃ ābrahmastambaparyantaṃ yatkiñcit sacarācaram | mayā dattena toyena tṛptimāyātu sarvaśaḥ || iti mantreṇa tilatoyāñjaliṃ tatra dadyāt | tato yathāśakti brāhmaṇāya dakṣiṇāṃ dadyāt | iti pretaparvatavidhiḥ !
4.p277.2
tataḥ pretaparvatādavaruhya pretaśilāṃ gatvā "kavyavāla" ityādi "śāśvatīm" ityantaṃ pūrvavaduktvā pūrvavadeva pitrādināmagotrāmuccārya pitrādīnāṃ pretatvavimuktikāmanayā mokṣakāmanayā vā pretaśilāyāṃ śrāddhamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya sākṣiśrāvaṇāntaṃ pretaparvatavatkarma kuryāt | śrāddhāsambhave piṇḍadānamātramapi pūrvavadeva kāryam | tataḥ parvatādavaruhya prabhāsādrisaṅgatāyāṃ mahānadyāṃ rāmatīrthatvena prasiddhe prabhāsahrade odyadya sāgrajanmāntaraśatakṛtaduṣkṛtavilayakāmo'smin rāmatīrthe snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānātarpaṇe ca kuryāt | tatra snānīyaprakṛtasakalamantrapāṭhānantaramoṃ janmāntaraśataṃ sāgraṃ yatkṛtaṃ duṣkṛtaṃ mayā | tatsatraṃ vilayaṃ yātu rāmatīrthābhiṣecanāt || iti paurāṇikamantraṃ paṭhitvā majjet | odya viṣṇulokagamanakāmo rāmatīrthe śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ cāhaṃ kariṣye iti saṅkalpya pārvaṇaṃ piṇḍadānaṃ vā tatra kuryāt | idaṃ pārvaṇaṃ piṇḍadānaṃ ca svasūtrānusāreṇaiva kāryam | odya pitrādipretatvavimuktipūrvakapitṛtvaprāptikāmo rāmatīrthe pitṝṇāṃ piṇḍadānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya pretaparvatoktarītyā pitrādinavapiṇḍākṣayyapiṇḍaṣoḍaśīpiṇḍān dadyāt | aśaktau eṣāmanyatamaṃ kuryāt | tataḥ oṃ rāma rāma mahābāho devānāṃmabhayaṅkara | tvāṃ namasyeha deveśa mama naśyatu pātakam || iti paṭhitvā svagatapāpanāśakāmo rāmaṃ namaskuryāt | tataḥ oṃbhāsamānasvakartṛkaśivagamanakāmaḥ prabhāseśanamaskāramahaṃ kariṣye iti saṅkalpya prabhāseśaṃ namaskuryāt | tataḥ punarapi rāmaṃ prabhāseśaṃ ca namaskuryāditi miśrāḥ | vastutaḥ pūrvakṛtanamaskārādeva phalasiddhiḥ |
4.p277.3
tataḥ āpastvamasi deveśa jyotiṣāṃ patireva ca | pāpaṃ nāśaya me deva manovākkāyakarmajam || iti paurāṇikamantraṃ paṭhitvā manovākkāyakarmajapāpakṣayakāmanayā oṃ yamāyaipa balirnama iti kuśatrayajalena devarītyā pitṛrītyā vā bhaktādirūpaṃ valiṃ dadyāt | prabhāsādridakṣiṇadigavasthitapretaśilājaghanasthe naganāmni parvate oṃśvānau dvau śyāvaśavalau vaivasvatakulodbhavau | tābhyāṃ piṇḍaṃ prayacchāmi syātāmetāvahiṃsakau || iti paṭhitvā oṃ yamarājabhramarājābhyāmeṣa balirnama iti yāmyabalivat tayormilitayorodanādyanyatamavaliṃ dadyāt | idaṃ ca balidānaṃ nityam | akaraṇe'niṣṭaśruteḥ | anyattu sarvaṃ kāmyaṃ svatantraṃ ca yāvadiṣyate tāvadeva kāryam | atha tṛtīyadine pañcatīrthīkṛtyam | phalgutīrthe yathāvidhi snātvā devārcanāntaṃ karma kṛtvā pavitropagrahapāṇirācamya vāriṇā śiro'bhyukṣya uttaramānasaṃ gatvā omadya pāpakṣayakāma uttaramānase snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānīyamantrān paṭhitvā oṃ uttare mānase snānaṃ karomyātmaviśuddhaye | sūryyalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye || iti pāṭhitvā majjanaṃ kāryam | tatastarpaṇam | tatra ca pitrādyañjaliṣu svadhodīraṇānantaraṃ pitaraṃ prīṇayāmīti prayojyam| tatastarpaṇaśeṣe devavidhinā oṃ ābrahmastambaparyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ || ityādimantraṃ paṭhitvā eko'ñjalirdeyaḥ | tataḥ pitrāditrayamātrāditrayamātāmahāditrayāṇāṃ śāśvatabrahmalokaprāptikāmo muktikāmo vā śrāddhaṃ kuryāt |
4.p277.4
tata uttaramānase dakṣiṇādigyupaviśya samūlān dakṣiṇāgrān kuśānāstīrya oṃ kavyavālo'nalaḥ somo yamaścaivāryamā tathā | agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pitṛdevatāḥ || āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhī rakṣitāstviha | madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ || teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato'smi gayāmimām | te sarve tṛptimāyāntu śrāddhenānena śāśvatīm || iti paṭhitvā sakṛttilodakāñjalidānarūpamāvāhanaṃ kṛtvā etāni pādyādīni oṃ pitrādibhyo nama iti pañcopacāreṇa pitrādīn sampūjya oṃ ābrahmastambaparyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ || atītakulakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām | ābrahmabhuvanām̐llokānidamastu tilodakam || iti paṭhitvā sakṛttilodakāñjalidānarūpamāvāhanaṃ punaḥkṛtvā | oṃ pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ | mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī || mātāmahastatpitā ca pramātāmahakādayaḥ | teṣāṃ piṇḍo mayā datto hyakṣayyamupatiṣṭhatām || iti paurāṇikamantramuccārya tilaghṛtadadhimadhujalayutaṃ muṣṭimitasaktukṛtaṃ piṇḍamekaṃ militebhyaḥ pitrādibhyo dadyāt | tata oṃ pitṛsūryalokagamanakāmanayā uttarārkasya natimahaṃ kariṣye | pūjāyāmapyayameva saṅkalpaḥ | tataḥ oṃ namo bhānave bhartre somabhaumaṅgarūpiṇe | jīvabhārgavaśanaiścararāhuketusvarūpiṇe || itimantreṇa natiḥ pūjā ca kāryā |
4.p277.5
tato maunena dakṣiṇamānasaṃ gatvā tatrodīcyām adya pitṛmuktikāma udīcītīrthe snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya pūrvavat snānatarpaṇe kṛtvā pūrvavadeva navadaivataṃ ṣaḍdaivataṃ vā pārvaṇaṃ kṛtvā madhyamaṃ kanakhalatīrthaṃ gatvā tatrāpi omadya pitṛmuktikāmaḥ kanakhalatīrthe snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya tataḥ pitṛmuktikāmanayā tatra snānaṃ kṛtvā tataḥ pitṛmuktikāmastatra śrāddhaṃ kuryyāt | tata oṃ madya pitṛmuktikāmo dakṣiṇamānase snānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya snānīyasarvamantrānte oṃ dakṣiṇe namānase snānaṃ karomyātmaviśuddhaye | sūryalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye || brahmahatyādipāpaughaghātanāya vimuktaye | divākara karomīha snānaṃ dakṣiṇamānase || iti paṭhitvā majjet | tataḥ pūrvavattarpaṇaṃ kṛtvā pitṛmuktikāmanayā tatra śrāddhaṃ kṛtvā oṃ namāmi sūryyaṃ tṛptyarthe pitṝṇāṃ tāraṇāya ca | putrapautradhanaiśvaryya āyurārogyavṛddhaye || iti mantreṇa dakṣiṇārkadarśanaṃ pūjā ca ! tasya tu karma maunena karttavyam | ataḥ sa maunārkanāmā | tataḥ “oṃ kavyavālo'nalaḥ somo yamaḥ” ityādi “gayāmimām” ityantaṃ dakṣiṇamānase paṭhitvā gadādharapūrvadeśasthamatipraśastaṃ phalgutīrthaṃ gacchet | tatra ca omadhāśvamedhajanyaphalavilakṣaṇaphalaprāptikāmaḥ pitṝṇāṃ viṣṇulokaprāptikāmo vā phalgutīrthasnānamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya prakṛtasnānīyamantrānte oṃ phalgutīrthe puṇyajale karomi snānamādṛtaḥ | pitṝṇāṃ viṣṇulokāya bhuktimuktiprasiddhaye || iti paṭhan majjet | tataḥ pūrvavattarpaṇaṃ kṛtvā pitṛmuktikāmanayā navadaivataṃ ṣaḍdaivataṃ vā śrāddhaṃ kuryyāt |
4.p277.6
tato madhusravādakṣiṇadigavasthitaṃ pitāmahamoṃ namaḥ śivāya devāya īśānapuruṣāya ca | aghoravāmadevāya sadyojātāya śambhave || iti paṭhitvā praṇamet pūjayecca | tataḥ punaḥ phalgutīrthamāgatya omadya pitrādisahitātmavaiṣṇavapadanayanakāmaḥ phalgutīrthe snātvā gadādharadarśanamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya tatra savidhi snānaṃ kāryyam | tato gadādharaṃ dṛṣṭvā oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca | pradyumnāyāniruddhāya śrīdharāya ca viṣṇave || iti paṭhitvā gadādharaṃ praṇamet | pañcāmṛtādinā snāpayet | puṣpavastrālaṅkārairgadādharapūjanamāvaśyakam | anyatkāmyaṃ yathecchaṃ kāryyam | iti tṛtīyadinakṛtyam | punaḥ pitṛbrahmalokanayanakāmanayā pañcatīrthyāṃ snānaṃ kṛtvā gadādharapūjā kāryyetimiśrāḥ | atha caturthadinakṛtyam | snātvā devārcanāntaṃ karma kṛtvā adya brahmalokagamanakāmo dharmāraṇyagamanamahaṃ kariṣye iti saṅkalpa dharmāraṇyaṃ gacchet iti
Linked texts (3)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit