Budhasmriti (Budhasmṛti)
बुधस्मृति
Defines dharma; summarises rules on upanayana, vivāha, garbhādhāna, saṃskāras, mahāyajñas, duties of varṇas, rājadharma.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 0–1800 CE
- Author
- Budha
- Extent
- 7 passages, 215 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Smriti Sandarbha Part 4 - Gurumandal Series 1953; ed. Brahma Dutt Shastri; Gurumandal Series; Mansukhrai Mor;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
p1
śrī gaṇeśāya namaḥ
p2
atha
p3
budhasmṛtiḥ
p4
athāto budha-dharmaśāstraṃ vyākhyāsyāmaḥ—
p5
cāturvarṇyadharma varṇanam
p6
śre yo'bhyudayasādhano dharmaḥ | garbhāṣṭame brāhmaṇo vasaṃta ātmānamupanayet | ekādaśe kṣatriyo grīṣme | dvādaśe vaiśyo varṣāsu | mekhalājinadaṃḍakamaṇḍalūṃpavītāni dhārayet | vedānadhītya guruśuśrū ṣāṃ kurvan dṛṣṭārthaṃ stu(ta)nuyāt | sāvitrī vedavratikopaniṣadgodānatrisuparṇikavratāni caret | guruṇānujñātaḥ snāyāt | savarṇāṃ bhāryāmudvahet | mātṛtaḥ pitṛtaḥ pañcamīṃ saptamī daśamīmanya gotrajāṃ | brāhmadaivārṣa prājāpatya-gandharvā''sura paiśācarākṣasāḥ | ṛtāvupeyāt | yugmāsu putramutpādayet | garbhādhānaṃ pusavanaṃ sīmantonnayana jāta karma nāmakaraṇaṃ niṣkramaṇānnaprāśana cūr̤ā karaṇopanayanaṃ yāvadagnyādhānaṃ | tasmin gṛhyāṇi deva-pitṛ-manuṣyavrata-yajña-karmāṇi kuryāt | atithīn ॰pūjayet | bhṛtyān bandhūn poṣyavargāṃśca | śvavāyasādibhyo bhūmau dattvā brāhmaṇān bhojayet | pitranvaṣṭakāpārvaṇaśrāddha śrāvaṇyāgrahāyaṇī caitryāśvayujī ca pākayajñān kuryāt | agnīnādhāyāgnihotraṃ darśa paurṇamāsau cāturmāsyāni nirūḍha paśuranubandhasautrāmaṇeti haviryajñān kuryāt | agniṣṭomo'tyagniṣṭomaḥ ukthyaṣoḍaśīvājapeyo'tirātro pto (pto) ryāmaḥ iti somayāgānanutiṣṭhet | dayā sarvabhūteṣu kṣāntiranasūryāśaucamanāyāsena maṅgalamapakārpaṇyamaspṛheti kuryāt | nyāyāgatadhanenakarmāṇi | adhyāpanaṃ yājanaṃ pratigrahaḥ sarva-kraya-vikraya saṃvibhāga pratidhigamaśiloñcha(ṅka)nnā(nna)mayāci (ta) karpaṇejyādi vṛttayaḥ tadasaṃbhave kṣatriya vṛttyā | āpatkāle ā(a)sādhubhyaḥ pratigṛhṇīyāt vṛtti saṃkaraṃ na kuryāt | karmavṛtti saṃkarau rakṣet kulaśuddhyartham | kṛṣi pāśupālyaṃ vāṇijyaṃ vaiśya karma| śūdrasya vihitaṃ karma brāhmaṇādīnāṃ trayāṇāṃ bhartṛśuśrūṣānābhicarastasya gurubhaktiḥ praṇā(ma)śceti | kṛta kṛtyasya vānaprasthyaṃ | viraktasya pārivrājyaṃ svadharmānuṣṭhānavarṇānā māśramāṇāñca hitākaraṇe pratiṣiddhasevane yāvattadakurvato ḥ kapata: (yātaḥ) vihitamakurvaṃto rājñāka (kā) rayitavyāḥ | kaṇṭakāśodhayet | vyavahārānanekārthānnirṇayet | balavataścaitān svadhaṃ sthāpayet | teṣu parasva daṃḍān (daṃḍaṃ) dāpayet | tathā kurvataḥ kārayi (ya) taścobhayo dharmasiddhiḥ | tasyadharmo vinīto'vyasanī nirū pita maṇḍalādhyakṣaḥ (prakṣipet) saṃdhivigrahāsanayānasaṃśrayadvaidhaṃ bhāvāt sāmarthyaṃ kārayet | anicchati palāyānamuparuddhya para durge gṛhṇīyāt | mantrauṣadhi prayogeṇa nissagaṃ rājyaṃ ( rāṣṭraṃ gṛhṇīyāt | gṛhītvā devabrāhmaṇapūjanam | evaṃ kurvan dṛṣṭamadṛṣṭaṃ ca (phalaṃ) labheteti
p7
iti śrī budhaproktā budhasmṛtiḥ samāptā
Commentaries (1)
- Budhasmṛtiṭīkā — Harirāma, Sanskrit, not yet digitised
See also: more in Not in a sub-category
- Kapilasmriti (Kapilasmṛti) — Sanskrit; 100–1550 CE; partly digitised
- Vasishthasmriti (Vasiṣṭhasmṛti) — Sanskrit; 100–1550 CE
Discussed in 4 studies in Pramāṇa (listed on the page).