Pramāṇa · Search · About · API

Budhasmriti (Budhasmṛti)

बुधस्मृति

Defines dharma; summarises rules on upanayana, vivāha, garbhādhāna, saṃskāras, mahāyajñas, duties of varṇas, rājadharma.

Language
Sanskrit
Date
0–1800 CE
Author
Budha
Extent
7 passages, 215 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Smriti Sandarbha Part 4 - Gurumandal Series 1953; ed. Brahma Dutt Shastri; Gurumandal Series; Mansukhrai Mor;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

p1

śrī gaṇeśāya namaḥ

p2

atha

p3

budhasmṛtiḥ

p4

athāto budha-dharmaśāstraṃ vyākhyāsyāmaḥ—

p5

cāturvarṇyadharma varṇanam

p6

śre yo'bhyudayasādhano dharmaḥ | garbhāṣṭame brāhmaṇo vasaṃta ātmānamupanayet | ekādaśe kṣatriyo grīṣme | dvādaśe vaiśyo varṣāsu | mekhalājinadaṃḍakamaṇḍalūṃpavītāni dhārayet | vedānadhītya guruśuśrū ṣāṃ kurvan dṛṣṭārthaṃ stu(ta)nuyāt | sāvitrī vedavratikopaniṣadgodānatrisuparṇikavratāni caret | guruṇānujñātaḥ snāyāt | savarṇāṃ bhāryāmudvahet | mātṛtaḥ pitṛtaḥ pañcamīṃ saptamī daśamīmanya gotrajāṃ | brāhmadaivārṣa prājāpatya-gandharvā''sura paiśācarākṣasāḥ | ṛtāvupeyāt | yugmāsu putramutpādayet | garbhādhānaṃ pusavanaṃ sīmantonnayana jāta karma nāmakaraṇaṃ niṣkramaṇānnaprāśana cūr̤ā karaṇopanayanaṃ yāvadagnyādhānaṃ | tasmin gṛhyāṇi deva-pitṛ-manuṣyavrata-yajña-karmāṇi kuryāt | atithīn ॰pūjayet | bhṛtyān bandhūn poṣyavargāṃśca | śvavāyasādibhyo bhūmau dattvā brāhmaṇān bhojayet | pitranvaṣṭakāpārvaṇaśrāddha śrāvaṇyāgrahāyaṇī caitryāśvayujī ca pākayajñān kuryāt | agnīnādhāyāgnihotraṃ darśa paurṇamāsau cāturmāsyāni nirūḍha paśuranubandhasautrāmaṇeti haviryajñān kuryāt | agniṣṭomo'tyagniṣṭomaḥ ukthyaṣoḍaśīvājapeyo'tirātro pto (pto) ryāmaḥ iti somayāgānanutiṣṭhet | dayā sarvabhūteṣu kṣāntiranasūryāśaucamanāyāsena maṅgalamapakārpaṇyamaspṛheti kuryāt | nyāyāgatadhanenakarmāṇi | adhyāpanaṃ yājanaṃ pratigrahaḥ sarva-kraya-vikraya saṃvibhāga pratidhigamaśiloñcha(ṅka)nnā(nna)mayāci (ta) karpaṇejyādi vṛttayaḥ tadasaṃbhave kṣatriya vṛttyā | āpatkāle ā(a)sādhubhyaḥ pratigṛhṇīyāt vṛtti saṃkaraṃ na kuryāt | karmavṛtti saṃkarau rakṣet kulaśuddhyartham | kṛṣi pāśupālyaṃ vāṇijyaṃ vaiśya karma| śūdrasya vihitaṃ karma brāhmaṇādīnāṃ trayāṇāṃ bhartṛśuśrūṣānābhicarastasya gurubhaktiḥ praṇā(ma)śceti | kṛta kṛtyasya vānaprasthyaṃ | viraktasya pārivrājyaṃ svadharmānuṣṭhānavarṇānā māśramāṇāñca hitākaraṇe pratiṣiddhasevane yāvattadakurvato ḥ kapata: (yātaḥ) vihitamakurvaṃto rājñāka (kā) rayitavyāḥ | kaṇṭakāśodhayet | vyavahārānanekārthānnirṇayet | balavataścaitān svadhaṃ sthāpayet | teṣu parasva daṃḍān (daṃḍaṃ) dāpayet | tathā kurvataḥ kārayi (ya) taścobhayo dharmasiddhiḥ | tasyadharmo vinīto'vyasanī nirū pita maṇḍalādhyakṣaḥ (prakṣipet) saṃdhivigrahāsanayānasaṃśrayadvaidhaṃ bhāvāt sāmarthyaṃ kārayet | anicchati palāyānamuparuddhya para durge gṛhṇīyāt | mantrauṣadhi prayogeṇa nissagaṃ rājyaṃ ( rāṣṭraṃ gṛhṇīyāt | gṛhītvā devabrāhmaṇapūjanam | evaṃ kurvan dṛṣṭamadṛṣṭaṃ ca (phalaṃ) labheteti

p7

iti śrī budhaproktā budhasmṛtiḥ samāptā

Commentaries (1)

See also: more in Not in a sub-category

Discussed in 4 studies in Pramāṇa (listed on the page).