Kapilasmriti (Kapilasmṛti)

कपिलस्मृति

In 10 adhyāyas, 100 verses each, on degeneration of brāhmaṇas, śrāddha, ceremonies, adopted son, marriage, gifts, penances.

Language: Sanskrit
Date: 0–1800 CE
Author: Kapila
Extent: 973 passages, 8,272 words
Text: partly digitised
Source: archiveorg · Smriti Sandarbha Of Shriman Maharshi Vol 5, 1955 ( Gurumandal Series 9) Clive Row, Calcutta; Gurumandal… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Text

6

athāpi mukhyasārtha(jña)niścayaiḥ śrutisiddhagaiḥ
brāhmaṇyasādhakaiḥ karmaviśeṣaireva tatparam

10

brāhmaṇyaṃ tatsamīcīnamatitīkṣṇataraṃ śivam
susthitaṃ prabhavo no cenna tiṣṭhati re(?)śriteti

11

niṣkarṣassumukho'yaṃ (ca) tasminnarthe na saṃśayaḥ
athāpi sūkṣmaṃ vakṣyāmi tanmamaikamanāḥ śṛṇu

12

abrāhmaṇeṣu sarveṣu sarvasminbrāhmaṇabruve(bruve)
nāmadhārakamātreṣu śrotriyeṣu mahatsvapi

13

sarveṣvapi ca vedaikapāregeṣu mahātmasu
brahmatvamekasāmānyāttiṣṭhatyeva hyanaśvaram

14

tanmahattāratamyena nyūnaṃ cādhikameva ca
mahacca suva(ma)haccāpi doṣayuktaṃ guṇottaram

15

nirdoṣama(mi)ti bhedena bahudhābhi(hi)mṛtehi(smṛtaṃ)tat
sarvakarmaikaśūnye'sminkalau pāpaikasaṅkule

16

karmānurūpaṃ brahmatvaṃ pratiṣṭhati hi bhūtale
tanna dūṣyaṃ durādharṣaṃ yugadharmānurūpakam

17

parānnena mukhaṃ dagdhaṃ hastau dagdhau pratigrahāt
parastrīcintayā cittaṃ kutaḥ (tra) śāpaḥ kalau yuge

18

tirī (ro) hitastatra vedaḥ svabhāvātpunari (re) ṣyati
kutakairbādhito'tyantabhāṣāgradvai(nthyai)rna rājate

20

bhāṣāgradha(ntha)kutarkāṇāmāgamānāṃ pracāraṇāt
vaiṣṇavānāṃśobha(nā)nāṃ purānnevānāṃ(puruṣāṇāṃ)durātmabhiḥ 16
prakalpitānāṃ śāstrāṇāmasatāṃ sadvirodhinām
pravāhulyāddharmamūlaṃ vedaḥ śāktataraṃ bhavet

21

evaṃ vede dharmamūle paraṃ śāṃtamavasthite
tathāgatamataṃ kecidanusṛtya tatastataḥ

22

karmopayuktamātraikaputrādhyayanamātrataḥ
sampūrṇaṃ tacca vipratvaṃ prāpnameveti vādinaḥ

23

devo dhyetavyaityuktvā taduparyapi yuktibhiḥ
yatkiñcitsa tu yāvadvā yatkiñciccettadā kila

24

yā(?)trīmātrataḥsyāddhi yāvacched brahmaṇe namaḥ
satataṃ pralagā(?)saivaṃ punasteṣāṃ durātmanām

25

adivyatyattattadvākyoccāraṇehibhayaṃ ca na (?)
vaidikānyapi karmāṇi dūṣayanti samāsu ca

26

tadvākyataḥ punarloke'pyalpajñānāṃ hi niścayaḥ
bahujñānāṃ saṃśayo'pi kadācijjāyate kila

27

tadvaidikeṣu śāstreṣu sadakarmasu(satkarmanirateṣvapi)
viśvāsastādṛśānāṃ ca jāyate'pi ca kutracit

28

brahmayoniṣu jātānāmapi keṣāṃ durātmanām
tāni prayutakarmāṇi dūṣayantyapi santi ca

29

śrutiproktāni divyāni mūḍhāḥ paṇḍitamāninaḥ
mūḍhānāṃ tādṛśānānte(śca)gurutvaṃ samupāśritāḥ

30

svayaṃ ca vaidikāśceti vadantaḥ punarapyati
kubuddhi bodhayantaśca tādṛśāḥ duṣṭacetanaḥ(nāḥ)

31

varddhate bhūtale'tīva kalidharmastu tādṛśaḥ
athāpi bhūtale bhūyastatra tatra kacitkacit

32

vaidikānyapi karmāṇi vaidikāśśataśo'ṛcaḥ
sāmāni ca yajūṃṣyevaṃ samyagvāsaṃ(?)bhāsapi

33

śākhāmātrākṣarāvāpti mātreṇa (?) mahādvitam
śrotriyatvaṃ (ca) prathitaṃ durlabhaṃ sarvadehinām

34

śatajanmasu vipratvaṃ prāpnasya kṛtinastataḥ
śrotriyatvaṃ sidhyati hi nā rudraḥ(?)kramapāṭhakaḥ

35

varṇakramavibhāgajñaḥ svaramātrādilakṣaṇaiḥ
sadācāra (rā) varo dhīro brahmabhūyāya kalpate

36

tanmantraviniyogajñaḥ tatkriyākaraṇakṣamaḥ
caturmukhassubhūto (samudbhūto) loke'rthajño jagadguruḥ

37

sākṣānnārāyaṇaḥ so'yaṃ bhedakra (hra) (?)hyāyamābhavet
vedo nārāyaṇaḥ sākṣāttadarthajñaḥ sa eva hi

38

so'yamarthaḥ kalpasūtraiḥ brāhmaṇena caturdaśa
varṇānyapyojasālepena tadvarṇa (?) vāsipūrvakam

39

viṇān (?) vā niṃgha nāśāra vāmā trasyātra jaḍāsakaḥ
vyatyasta muccaranvyākra (?) tadardha (da) vartti kevalam

40

śatajanmasu taṃ vidyātsākṣādaivatamāgatam
vedanārāyaṇadrohī nirbhayena śrutiṃ satām(?)

40-2

vācā saṃskṛtayā vartti(kti)dvāsasāṃ(?)suratastu
varṇavyatyāsataḥ proktyā vede'smintrahmahā bhavet

41

visargabindudīrghāṇāṃ vyatyāsoktyāvaśādpi
bhrūṇahatyāmavāpnoti svarādīnāṃ tu kevalam

42

vīrahatyāṃ durnivāryāmuccarantaṃ tu tāddaśām
anadhītyaiva tūṣṇīkaṃ vedavākyaṃ śivātmakam

43

durbādhīnaṃ kārapāṭhaṃ api tūṣṇīkapāṭhakam
sadyo vai dhārmiko rājā svasmādrāṣṭrātpravāsayet

44

vedaṃ samuccarantaṃ tacchrutvā tatkṣaṇa eva vai
jihvācchedaṃ tasya kuryāt (dhārmiko nṛpasattamaḥ)
anadhītya purā vedaṃ yā vā(anya)śāstraṃ śrama(mo)vṛthā

45

karoti brāhmaṇo mūḍhonaro gardabha ucyate
naragārdabhasaṃsargaṃ jñānaṃ paścāṅga (saṃ) yutam

46

kṛtvā saṅkalpya tatpaścātprāṇāyāmaśataṃ caret
pūrvasminjanmani sa tu naragārdabhasañjñikaḥ

47

satyaṃ mṛgavadhājīvaḥ nirdhaniko nityakarkaśaḥ
sattvayaṃ veda catva (?) nirūpaṇaka hetavo

48

bhūtale kalinā sṛṣṭaḥ na kuryāttena bhāṣaṇam
aśrotriyai brahmavidyāviṣaye kalahaṃ vṛthā

49

na kuryādeva so'yaṃ vai mahāvyāmohakāraṇam
kulādinaḥ kutarkārye(tarkāśca)kutsitāḥ kalirūpiṇaḥ

50

kubuddhayaḥ kubodvāraḥ kutsitācārakārakāḥ
nāvalokyāḥ na sambhāṣyāḥ vipranāmakathārakāḥ

51

viśeṣeṇa śrāddhadine yadi dṛṣṭā haṭhāttathā
idaṃ viṣṇu vyāhṛtīśca japitvā praṇavamparam

52

samuccāryātha ca śrotraṃ dakṣiṇaṃ saṃspṛśedapi
sarveṣāmeva dharmāṇāṃ mukhyadharmo'yameva vai

53

kalau pāpaikabahule śrāddhākhyaḥ śruticoditaḥ
sandhyā vai tadvapanānyat brāhmaṇasya mahākṣayaḥ (?)

54

jīvātuśca tataḥśrāddhaṃ bhaktyā kuryātadandritaḥ
tacca nānāvidhaṃ jñeyaṃ nityaṃ naimittikantathā

55

kāmyaṃ caiteṣu sarveṣu pratyabdāntara madamadā(mevaca)
pitrordaivatatastasyākaraṇe sadya eva hi

56

caṇḍālatvamavāpnoti tasmāttattudivaiva vai (?)
mṛtayordivase kuryācchuddhaḥ san bhaktisaṃyutaḥ

57

evametadvatsarasya sthale'smin bhaktyā(?)bhavet
śrāddhamagrimavarṣasya kutreti (?) vā vadet

58

sarveṣāṃ śrṛṇvatāṃ madhye tāvanmātreṇa te tadā
atituṣṭā hi pitaraḥ tāvatparyā śratādvilā(?)

56-2

kimarṣya (?)madakākṣattaṃ tadāghena sandhyake
sadāśiṣaḥ prayuñjanta etatpālanasammukhāḥ

60

maladvāryasya satataṃ tiṣṭhanti kila sānugāḥ
māpebhyaḥ paśca ṣaḍbhirvāganvahaṃ mitra māyaye(?)

61

prasakte sati tenairetacchrāddhakāryaṃ kathañcana
kutra kena kathaṃ kasmātprabhaviṣyati vai tadā
kiṃ kurmaśceti taccintāpara eva sthito bhavet

62

tāvanmātreṇa teṣāntu nityameva vidhānataḥ
kṛtameva bhavecchrāddhaṃ kīrttanādeva kevalam
samīcīnatrīhimāṣamudgapramukhadarśane
etattulitavastūni svapitṝṇāṃ mṛte'hani

63

yannātsaṃnyādīpyā(?)na mayāttavedenmudā
na vayasyāḥ samuddiśya bhāvayedvā svacetasā

64

śaktyā kālena ca tataḥ tadarthaṃ vastusaṃgraham
kuryādeva svayaṃ bhaktyā pitṝṇāṃ prītihetave

65

paścācchrāddhe 'pya pūrvemyā(?)rātrau kavyasya tadbhavet
śvaḥkartavyasya tannādyāt svīkuryātkāmataḥ svayam

66

rātrau kṛtāśanānviprānśrāddhe caiva nimantrayet
tataḥ prātarvidhānena snātvā sandhyāmupāsya ca

67

kṛtvāgnihotraṃ smārtaṃ ca brāhmaṇānvai nivedayet
śrāddhe 'trāhavanīyasya sthāne vai mantrimittataḥ

68

prasādo bhavatā kārya iti vākyena kevalam
kevalaṃ loke naiva vṛṇuyādbhaṃ datvā bhavāpunaḥ(?)

69

tūṣṇīṃ vā prati viprāṇāmevameva vidhiḥsmṛtaḥ
sarveṣāṃ punarapyeṣāṃ prati pūṣaṃ (vaṃ) trayomatāḥ

70

sapta pañca dhavā proktā śaktā satyā na cetpunaḥ
ekamekaṃ ca sarvatra tatrāśaktā ca kevalam

71

pitrādīnāṃ trayāṇāṃ ca vipro eko'pi vā bhavet
vipradvayaṃ tathā deve nādya(?)mivaṃ sadā bhavet

72

saṣvannāṃdistadā kāryo yadā putraḥ prajāyate
jātakarma tathā kuryātkuryādabhyudayaṃ tathā

73

satai(cai)lsya pituḥsnānaṃ jātamātre vidhīyate
atra deve ca pitrye ca yugmasaṃkhyā dvijāḥ smṛtāḥ

74

kanyāputravivāheṣu praveśe veśmanāmapi
nānākarmaṇi (su) caulānāṃ cūḍākarmādike tathā

75

sīmantonnayane nai(cai)va putrādi mukhadarśane
nāndīmukhaṃ prakartavyaṃ tatra vṛddhān pitṝnaśubhān

76

kulajaṃ saptamaṃ pūrvaṃ ṣaṣṭhaṃ cā'pi tataḥ param
pañcamaścāpi yatnena krameṇaiva prapūjayet

77

gotrāntava (tara) pratiṣṭhasya nādyāstepi naro khalāḥ
mātāmahāśca nitarāṃ durlabhāḥ rāva sattaram (?)

78

mātā pitṛbhyāṃ tadgotrasyāge'ṅgīkāra pūrvakam
sva(svī)kṛto'yaṃ pālakena tadgaṃ tena cāsanam

79

tanmātṛpitṛbhiḥ sākaṃ na tattyāgaḥ purā kṛtaḥ
tena tanmātāmahānāṃ tyāgastvanyāya eva hi

80

tathaiva kriyate sarvaiḥ tena datto'tha pāpakṛt
tyaktamātāmahaḥ krūraḥ datto vaidikavartmanā

81

nāndīmukhe mātṛvargaḥ prapūryaḥ ( ya ) veda śāstragaḥ
pitṛvargaṃ tataḥ paścādgaṃ mātāmahasya ca

82

sarvakarmasu cāpyevaṃ śubhākhyeṣu vidhīyate
mātṛpūjā prathamataḥ pitṛpūjā tataḥ param

83

vastrabhūṣaṇayordāne samanuccāraṇe tathā
dampatī pūjane cāpi strīpūrveṇaiva copattā (ttamā)

84

kṛtissā śrīmatī puṇyā tādśe puṇyakarmaṇi
tyaktvā dattena tūṣṇīkaṃ mohānmātāmahaḥpare

87

sapatnīkā hi pitarastrayaste devatāḥ parāḥ
tyaktaḥ sviṣṭadevo (sva-iṣṭa) yaḥ so'yamatyantapāpakṛt
kṛtaṃ dattaṃ vastutastu sūtakānte vilakṣaṇam
ekoddiṣṭāparatasyakta (?) svīkṛtagotriṇaḥ

88

narasiṃhākṛterasya saṃyogaṃ vastubhiścaret
rudrairapi tathā''dityaiḥ śītatvasya (?) diyuktayoḥ

89

tadgotra śarmabhistāta pitāmahamukhaiḥ saha
vasvādirūpaiḥ kramataḥ ityevaṃ na kathañcana

90

kuta evamiti prokte datto'yaṃ miśragotryapi
pālakasyatatādyānāṃtāddaśasyāsya (?) kevalam

91

sāṃkaryaśūnyaśuddhaikagotrātrā (ṇā) matra gotriṇaḥ
piṇḍaiḥ saṃyojanamatra vidhirodhena na śakyate

92

rasatvamapi śuddhatvaṃ bhīvatvaṃ (?) ca tattvakam
tathā pitāmahatvaśca prapitāmahya (hatva) mevaca

63-2

tadgotrivīryem̐(?)jyeṣghyevastu nārnyatra kathañcana
kayotpatti nidāna(śca)ja(ya)dvījaṃ rasa itismṛtaḥ

64-2

tasyāpi yannidānaṃ tacchuṣme śabdena śābyate
taspāpi yatkāraṇaṃhi jīraśabdena śābyate(bhaṇyate)

65-2

tatheti puranye'pi tataḥ śabdādikāḥ śivāḥ
tattadgotrajapiṇḍeṣu bhaveyurmukhyadharmataḥ

66-2

madhyapraviṣṭagotrasya tattvaṃ tatsāmyamevaca
sarvathā durlabhaṃ prāhustadasādhāraṇā guṇāḥ

67-2

tasmādenattādṛśeṣu yojayenna tu dharmataḥ
tātādayastu guṇinaḥ vasutvādikamucyate

66-3

guṇā ityeva tepāṃ tadvidhānaṃ maṃtravarmanā
sukhāyāśrayabhūtānāṃ tadvidhānāṃ praśasyate
guṇyaraṇya (?) bhāve tasya vidhānaṃ śāstravarmanā
guṇasya tatkama (kathaṃ) maṃtratastvasamañjasam

100

sapiṇḍīkaraṇābhāve pretatvaṃ na nivarttate
tasmāttadāpo japitvā vasvādityena maṃtravai(treṇavai)

101

tata ekaṃ samuddiśya caikoddiṣṭe vidhānataḥ
prati samvatsaraṃ śrāddhaṃ kuryāditi manormatam

102

anyagotrapraviṣṭasya sūnuścedyakrtiṃgataḥ
mṛtaṃ svapitaraṃ tasya gotreṇaiva kriyā parā

103

kuryādeva trirāceṇa mātuścāpi turīyake
dine sapiṃḍīkaraṇaṃ sūca(ta)kaṃ ca tathaiva vai

104

samanuṣṭhayemeveti sarvaśāstraviniścayaḥ
mātulādi samastataḥ bhinnagotraḥ tathāprasūḥ

105

ādike'pi tayorekaṃ piṃḍaṃdyāditi śrutiḥ
kecittatra punaḥ prāhuḥpitaraṃ tāddaśaṃ mṛtam

106

tāddaśastanayaḥ pūrvaistattātādibhireva vai
tadgotrairyojayenmaṃtrai ranyathāsya gatiḥ bhavet

107

iti(śāstraṃ)samācolya pratyaṅmaṃmayi kevalaṃ
yā varṇena vidhānena kuryādityeva cābravīt

108

namatyāśva(?) tathā kuryā sūtakaṃcce trirātrakam
yatobhinnaṃ tasya gotraṃ gotriṇāmeva kevalam

109

daśarātraṃ sapiṇḍānāṃ jātakaṃ mṛtakaṃ smṛtam
tadbhinnānāṃ tu bandhūnāṃ pratyāsati prabhedataḥ

110

trirātraṃ dakṣiṇi(?)cāhadinaṃśca vidhinoditam
bhinnagotrasya putrasya tamalpāstatsutasya ca

111

jātake maraṇe cāpi sūtakaṃ pūrvavatsmṛtam
tipitrorapi tasyaivaṃ maryādā vai vilakṣaṇā

112

ātripūrvaṃtatastvevaṃ tatkule hainyatā parā
nikhilā samatā bhāgānyūnatājñābhistathā(?)

113

bhavaṃtyeveti sarvatra nirvivādo mahānayam
janapravādaḥ paramaḥ sarvaśāstraviniścitaḥ

114

tātatatattātatātānāṃ yāvadekaṃ bhavettu tat
gotraṃ purāṇaṃ śrutyuktaṃ tatastaṃ nihitaṃ jaḍam

115

nikṛṣṭaṃ naicyanyaṃ gāmyā(?)tanmahatva vahiṣkṛtam
jñātimātrapragrahaṇaṃ gopyaṃ vaidika karmaṇām

116

vaidikānāmayogasyādasvīkāryaṃ vipaścitam
tātatatattātatatānāṃ kramoktiḥsyādyadātadā

117

tatkulaṃ satkulaissāmyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
padavyatyā punarapi dattasūnoḥ mṛtaupitu(?)

118

bhinnagotrasya kathitā tātāstu kulajaistribhiḥ
yojayedeva vidhinā vādhakaṃ tatra naiva vai

119

ekodiṣṭaṃ tasya sūnoḥ tyaktvā vā(tā)taṃ tataḥparaṃ
pitāmahādīnāṃ samyagyojayedeva nānyathā

120

yato pitāmahatyāgaḥ patipriścatataḥ(?)punaḥ
tenatadvaṃśamātrasya nidānaicyena (?) kīrttite

121

yāvatprakṛtisaṃprāptiparyantaṃ dharmataḥsmṛtam
ekasminneva gotre tu praveśo yadi jāyate

122

tatsaṃtatau tato ghoraṃ saṃkaṭaṃ sumahatkhalu
jāyate tattādṛśaṃtu(?)tucchaṃkarma na cācaret

123

etaddhi tattucchakarma praviṣṭasyāsya saṃtatau
sāṃkarya prathamasyābhūtattatsutasya tataḥ param

124

gatasya prakṛtiṃ cāpi sarpiṃḍīkaraṇātparam
yā gotravati pitrādeḥ tatsuta prabhṛtitrigoḥ

125

vyatpāṃsādvātajhalo(?)yojāyate svayameva vai
tadvaṃśānāṃ tenanaicyanyaṃ grahenāni sūribhiḥ(?)

126

upanyastāni tāvattu yāvatsyātprakṛteḥpunaḥ
saṃbhavastena gotreṇa kuryātputrasya saṃgrahaḥ

127

śāstyeṇa nihatasyaivaṃ caturdśyaṃ pituḥ śrutam
dakṣe mahālayākhye'smin ekoddiṣṭākhyavartmanā

128

sarveṣāmaviśeṣeṇa ekoddiṣṭavidhānataḥ
śrāddhāni nikhilānyāhuḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ vidhi

129

paraṃ sapiṇḍīkaraṇātsodakumbhāni kṛtsnaśaḥ
pārvaṇena vidhānena māsikāni caretparam

130

saṃvatsaravimokākhyaṃ saṃtateccheti(?) tatkramaḥ
aputrasya pitṛvyasya bhrātuścaivāprajanmanaḥ

131

mātāmahasya tatpantyāḥśrāddhaṃ pitṛvadācaret
pitṛvatkaraṇaṃ hyetatprati saṃvatsaraṃ tataḥ

132

atyaṃtāvaśyakatvena kāraṇaṃ hyetaducyate
naupāsanāgnau tatkuryādagnaukaraṇamaṃjasā

133

tatpitroreva patnyāścatanmātāmahayorapi
agnaukaraṇamityāhurdvarmaṃjñāstatvadarśinaḥ

134

niyāmakaṃ kimatreti praśnākāṃkṣā bhavedyadi
samādhānaṃ vakṣyate'syāstadrahasyaṃ śrutīritam

135

niyanaimittikeṣveṣu kāmyeṣu sakaleṣvapi
e(?)pāṃ vā devatātvaṃ syātteṣāmaupāsanonatvaḥ(nena ca)

136

agnau karaṇa kāryāntu bha(bhavatīti)tītataḥ punaḥ(?)
tarhi patnyāḥ kathaṃceti praśnākāṃkṣā punarbhavet

137

idaṃtasyottaraṃjñeyaṃ yatomūlo (?) nilasyatu
tasmāptayāssadā śrāddhe vānhaiśāyā(?)sanekhilaiḥ

138

grāhyateti dharmajñaḥ niśrito brahmasannidhau
ātmādārāḥ vahnimūlaṃ tasyāstu maraṇe punaḥ

136-2

tahivitmāḥ kathaṃceti(?) praśnākāṃkṣā bhavet
idaṃvasyāttarā ratnādahorātrā nasanaṃvahidānaṃca śāśvate(?) 138
bhāryāyaipūrvamālirāyai datvāgnisthamavatmanā(?)

140

āvadhīte punarvahhīn dārāṃ śraivāvilavayan(?)
punarvivāhaśaktau tu nirmadhye naivatodahet

141

teṣevahheṣu (?)tatpaścā'kurvannityaṃ kriyāparam
darśādikāḥ yaśrakā śridatyaṃ ttāvaśyakāḥ parāḥ(?)

142

sarvakhalyādikā śvāditathā grahaṇa pūrvakāḥ(?)
prakuryādeva vidhinā śucirdharma(?)yatonvahaṃ

143

yadvā tasyai pradadyāttu vahnimathaṃ tathā tataḥ
bhrātrebhaginyai putrāya svāmine mātulāya ca
mitrāya gurave śrāddhamekoddiṣṭaṃ na pārvaṇam
pratisaṃvatsaraśrāddhe prāhurdivyā maharṣayaḥ

144

śrāddhānāṃ (?) vakutiddaśīṣaddevatyatra tathā
pitaro'sya sapatnīkāḥ tathā mātāmahā api

145

devatāḥ kathitā ssadbhiḥ pratisaṃkalparā(nā)khyakam
trivedāttaṃ satataṃ viśeṣo'tra punaḥ smṛtaḥ

146

bhrātre bhiginyai putrāya svāmine mātulāya ca
mitrāya gurave śrāddhamekoddiṣṭaṃ na pārvaṇam

147

pratisaṃvatsaraṃ śrāddhe 'pyeṣāṃ nityaṃ śrutīritam
tāni tridevatākāni sapiṇḍīkaraṇātparam

148

sādakurmmādikāvyevaṃ pratyaddā(?)tāni kāni cit
śandevatyāni vityāṇi daśāna(?)dīnismṛtāmyapi

149

nava daivatakānyevaṃ vyaṣṭakādīni kevalam
tathaiva nāṃdī paramā nava daivatakāsmṛtā

150

etebhyo'pyadhikaṃ proktaṃ jīvacchrāddhamatīva vai
vicitramevaṃ kathitaṃ bahudaivatyamucyate

151

tatturīyākhyamādeśakāle kārye vipaścitā
nānyakāle prakartavyamityuvāca bṛhaspatiḥ

152

āgatya nyāsakalpe tu naitadāvaśyakaṃ matam
śrādvāni darśādīni syuḥ ssahiddhāniti sūribhiḥ(?)

153

kathitāni mahābhāgaiḥ kānicittu tadaiva vai
apiṇḍakāni śraddhāni saṃkramādīni kevalam

154

aṣṭottaraśatāni syuḥ śrāddhānyaitāni santam
karttavyatvena hyātāni sarveśāstreṣu vartmanaḥ

155

tatra dvādaśa saṃkhyāni māsi śrāddhānnasaṃtataṃ
māsi māsi yathākāmaṃ tattatkāleṣu tāni vai

156

kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa vihitāni samāsataḥ
amāmaju (?) yugakrāṃtanyatīpātamahālayāḥ

157

tisroṣṭa kāmajaṃ chāyāsparāvatyaḥ(?)prakīrttitāḥ
eteṣu nityādarśāste manavaśca yugādayaḥ

158

mahālayā aṣṭakāśca tathā naimittikā: smṛtāḥ
saṃkrāṃtivaidhṛtayaḥ nikhilā: pātasaṃjñikā:

159

gamichāyā ca kathitā: tatkathaṃcettaducyate
kṣiprakālā gamābhāvā nimittatra(?)mudāhṛtaṃ

160

bhrāṃtvāṃdīnāṃtu(?)vijñeyā darśādīnāṃ tu nityadā
kṣīprākālā(?)gamenaiva saraṇyānāṃnyayā matā

161

niśśeṣadeśālokādivarṇāśramanamātrataḥ
āmato yasya satataṃ klīptyā nityatvamucyate

162

nāstitāha śanityatva(?)manyasya hi na kasyacit
pratyadvāṃdistu vijñāyā atonaimittikaṃ hi tat

163

athāpi tasyākaraṇenadhyaḥ (?) caṃḍālatāṃ vrajet
pitrokhena (?) cāpyasya tatsamamastrena vai punaḥ

164

proktaṃ mātāmahaśrāddhe pitṛvyasya tathaiva vai
bhrāturjyeṣṭhasya tatpatnyāḥ gurorapi viśeṣataḥ

165

yena kenāpyupāyena patnyā api mṛtāhakam
anenaiva vidhānena kuryādeva na cānyathā

166

na henmāmenavāmaṃtrai agnau (?) karaṇamātrataḥ
piṇḍapradānato vāpi kakṣadāhena vā tathā

167

yā vasena kakṣā kaṃṭaka (?) phalena tilodakaiḥ
na pratyabdaṃ caretkaṣṭā vayapyehaṃ na(?)saṃśayaḥ

168

darśādikaṃ tu yacchrāddhavṛddhiṃ tatprativatsaraṃ
yena kena vidhānena kuryādityeva vai manuḥ

169

śaktausatyāṃ vidhānena kuryādeva na saṃśayam
darśādi sarvaśrāddhāni mukhyānnena tu(?)santataṃ

170

āmādinānukaraṇamamukhyamiti vai manuḥ
yadanuṣṭhānaṃ tatsarvānuṣṭhānaṃ jāyatetarām

171

tāddaśaṃ ' paramaṃ divyaṃ darśaṃ kuryādataṃdritaḥ
yenakenāpyupāyena pratimāsaṃ vidhānataḥ

172

pitṝṇāṃ tṛptaye'tīva dvijo dharmaparo'niśam
darśānuṣṭhānamātreṇa sarvaśrāddhāni kevalam

173

kṛtāni sambhavaṃ yena nātra kāryā vicāraṇā
darśānuṣṭhānarahitaḥ yenakenāpyupāyataḥ

174

sarvaśvāṇḍālatāṃ yāti pitṛśrāddhanamastutaḥddhānnavarjitaḥ
āpadyapi pitṛśrāddhamanenaiva samācaret

175

na svarṇena na cāmena(?)maṃtraśraddhādibhirvinā(bhi)stu vā
vibhave sati darśākhyaṃ śrāddhaṃ maṃtrena(?)taścaret

176

na caivāmena hemnā vā māntrairyavatilādibhiḥ (?)
rakṣodāhābhirvāna kṛtyaiḥ piṇḍāpyaukaraṇādibhiḥ

177

udakenāpi vā kuryādanyathāpatitobhavet
mahālayakarovipraḥ pratisaṃvatsaraṃ tathā

178

pitroḥpratyāddhi(hi)kaśrāddhaṃ pitṝṇāṃ tatprasādataḥ
gayāśrāddhaphalaṃ nityamavaśāṅgabhate'khilam

179

aṣṭakārahito mūḍhaḥ pitṛdrohīti kathyate
māsaśrāddhaparityāgī sarvakarmabahiṣkṛtaḥ

180

tadakṛtvā pitṛśrāddhaṃ tadvidhānena kevalam
na kuryātsarvathā śrāddhaṃ pratyabdākhyaṃ kathaṃcana

181

pitṛyajñavidhānena śrāddhaṃ pitroḥ samācaret
etaddhi na vidhānena tasmin śrāddhe tu(?) kevalam

182

katicicchrāddhadivasā(nā) nāṃtadvirnatu(?)gacchati
māsaśrāddhavidhānena kṛtaṃ śrāddhantu kevalam

183

puruṣāṇāṃ devatānāṃ kṛtaṃ karmatrayaṃ bhavet
strī devatānāṃ na bhavet tasmācchrāddhaṃ tu tāddaśam

184

na ma (ku) ryāttadvidhānena bādhakaṃ bahu tatra hi
śrāddhapākaṃ bhinnagotraiḥ kārayennatu sarvathā

185

sutā ṣva(sva)sya pitṛṣvasya (svasu) mukhādibhiḥ
gṛhiṇyā vā gatāyāntu kārayediti kecana

186

guruśrotriyasadviprabandhuśvaśrūjanādayaḥ
syustāścasyāpyasāmarthye patnyā iti maharṣayaḥ

187

snuṣāyākaikamadhurāḥ(?) pitarassaṃtatā param
sutādiparicāraikamāvasājñādi (?) pākataḥ

188

prāpnuvaṃtyaniśaṃ hṛṣaṃ yajamānapariśramāt
sukhitāduḥkhitāśrāddhe (?) bhaviṣyaṃtyapi kevalam

189

ṛtvivābhāṃduśrotriye jyāvāṃjakādika saṃjanā(?)
sapatnī tu pitā sarve svayaṃ cāpi sa priye(?)

160-2

pitṛpriye karmaṇi tu yajamāna(?)satāādhikā
karmayatyeva(?)kathitā svasnuṣā tatsamā matā

161-2

pitṛsnuṣā sā svasnupā vā śrāddhapāke mahātmabhiḥ
abhipitkādhyāyadharmamaṃtrataṃtrakriyādibhiḥ

162-2

sāmarthyena tu yā nārī pitṛśrāddhe hyapāsi(ga)te
pākakriyāṃ na kurute jā(yā)mātā mohamāsthitā

163-2

sā janmajanmani tarā(thā)durbhagā pitṛghātinī
vandhyā daridrā vidhavā bhavedeva na saṃśayaḥ

164-2

mṛtānāṃ snuṣayā pākaṃ yavā(di)loke narādhamāḥ
mohānnākārayiṣyanti pitṛnnāḥ kila vai sataḥ

165-2

satī śvaśurayoḥśrāddhe kṛtatannākajāmikā(?)
sadyo daurbhāgyamāpannā jāyate sūkari(rī)śru(pu)naḥ

166-2

yadāvahasanepatnīsthālīpākādikarmasu
kartrīṃti śrutisiddhā vai pitrye pāke tadaiva hi

167-2

bhāryāyāṃ vidyamānāyāṃ tadrajodarśanātparaṃ

168-2

tayā na kuryātpākaṃcetpī(prī)tyarthaṃ prativatsaram

169-2

nirāśāḥ pitarastasya (ava)mānyānirāśrayāḥ
kṣuttṛṣṇāsahitā nityāḥ pretatulyā divāniśam

200

vāṣpāvilāḥ prāptaduḥkhā asaṃprāptamanorathāḥ
svaputramapi tatpatnīṃ śapantaśca divāniśam

201

aṭantyatraiva satataṃ nityaṃ bhojanakāṃkṣiṇaḥ
rajodarśanataḥ pūrvaṃ tāddaśaṃ yadi tāḥ striyaḥ

202

apākayogyā api tāḥ tatratyajanavākyataḥ
pitṝṇāṃ tṛptaye'tīva tadbhojanarasātale (laye)

203

tadvūcyuyāraṇaṃ pākakāṣṭhāyājādirāpanam(?)
payodadhyājyamadhuraśarkarāphalabhojanam

204

apakkacūrṇalavaṇabhājanāsanasaṃcayaḥ
samā sa carnikaraṇapravartana kṛtāvapi(?)

205

atyaṃtāsaktanātīva (?) kāryābhavati kevalam
na cettaṃ janmavaiyarthaṃ prāpnotyevaṃ na saṃśayaḥ

206

stupānāmapi putrāṇāṃ pitṛkāryasamanvayāt
tattvaṃ tatkathitaṃ sadbhiḥ na cettattvaṃ na sidhyati

207

putrāṇāṃ pitṛkṛtyeṣu pṛthivīte tu iti maṃtrataḥ
tatkurundravyatādviprahastasparśana(?) karmaṇaḥ

208

kāramupitvatvatotīva (?) putratvaṃ sidhyati sā
śrutiḥprāha śivā puṇyā divyā śātapathāhvayā

209

tasmātputrāḥ śrāddhadine pitṛṇāmatitṛptaye
tuṣṭaye ca svayaṃ patnyā(tasmāt)tsarvavastu(sad)ni bhājane

210

nikṣiptāni svamaryādājanena tu tataḥ param
samyagivalokya saṃprokṣya gāyatryā kūrcavāriṇā

211

viprahastena maṃtreṇa sparśanaṃ bhāvaśuddhitaḥ
kārayitvā'tiyatnena patnyarpitajalena ca

First 200 of 973 passages. Read on

Kapilasmriti (Kapilasmṛti)

Contents

Text