Pramāṇa · Search · About · API

Vratakhanda 104.2.p1

Vratakhaṇḍa 104.2.p1

Language
Sanskrit

104.2.p1.1

śuka uvāca
caturthyaṅgārakadine yadā bhavati bhārata
mṛdā snānaṃ tadā kuryyāt padmarāgavibhūṣitaḥ
agnirmūddhā divo mantraṃ japastiṣṭhedudaṅmukhaḥ
śūdrastūṣṇaujapaṃ bhaumamāste bhogavivarjitaḥ
athāstamita āditye gomayenopalipya ca
prāṅgaṇaṃ puṣpamālābhiraccatābhiḥ samantataḥ
abhyarccābhilikhettatra kuṅkumenāṣṭapatrakam
kuṅkumasyāpyabhāve tu raktacandanamiṣyate
catvāraḥ karakāḥ kāryyā bhakṣyabhojyasamanvitāḥ
taṇḍulairaktaśālayaiḥ padmarāgaiśca saṃyutāḥ
catuḥkoṇeṣu tān kṛtvā phalāni vividhāni ca
gandhamālyādikaṃ sarvvaṃ tathaiva vinivedayet
suvarṇaśṛṅgīṃ kapilāmathāccrya
raupyaiḥ khuraiḥ kāṃsyadohāṃ savastrām
dhurandharaṃ raktamatīva saumyaṃ
dhānyāni saptāvarasaṃyutāni
sapta dhānyāni, yava godhūma dhānyakam
kaṅgaśyāmā caṇaka cīnakāni
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva
sauvarṇamatyāyatabāhudaṇḍam
caturbhujaṃ hemamaye niviṣṭaṃ
pātre guḍasyopari sarpiṣāyutam
sāmasvarajñāya jitendriyāya
pātrāya śīlatrayasambhavāya
dātavyametatmakalaṃ dvijāya
kuṭumbine naiva ca dambhayukte
bhūmi putra mahātejaḥ svedodbhava pinākinaḥ
rūpārthī tvāṃ prapanno'haṃ gṛhāṇārdhyaṃ namo'stu te
mantreṇānena dattvāghyaṃ raktacandanavāriṇā
tato'rcayeddipravaraṃ raktamālyāṃbarādibhiḥ
dadyānmantreṇa tenaiva bhomaṃ gomithunānvitam
śayyāṃ ca śaktito dadyātsarvopaskarasaṃyutām
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe
tattadguṇavate deyaṃ tadevācayamicchatā
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā visarjya dvijapuṅgava
naktamacāralavaṇamaśnīyāt ghṛtasaṃyutam
śaktyā yastu pumān kuryādevamaṅgārakāṣṭakam

104.2.p1.2

caturovātha vā tasya yat puṇyaṃ taddadāmi te
rūpasaubhāgyasampannaḥ punarjanmani janmani
vaiṣṇavo'tha śivobhaktaḥ saptadbopādhipo bhavet
saptakalpasahasrāṇi rudraloke mahīyate
iti matsyapurāṇoktaṃ aṅgārakacaturthīvratam
brahmovāca
gaṇeśapūjanaṃ kuryyāt caturthyāṃ sarvvakarmmasu
avighnaṃ suraloke ca gatimiṣṭāṃ prayacchati
karmmasvaviduṣaṃ vighnaṃ kuryyāccaiva na saṃśayaḥ
sarvveṣām karmmaṇāmādau tataḥ pūjyo gaṇādhipaḥ
mūlamantrāḥ svasaṃjñābhiraṅgamantrāśca kīrttitāḥ
pūrvvavatpadmapatrasthaḥ karttavyaścatithīśvaraḥ
gandhapuṣpopahāraiśca yathāśakti vidhīyate
pūjāśāṭhyena śāṭhyena kṛtāpi tu phalapradā
ājyadhārāsamidbhiśca dadhicīrānnamākṣikaiḥ
pūrvokta phalado homo yastu śāntena cetasā
etadvataṃ vaiśvānara pratipadbratavadvyākhyeyaṃ
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ gaṇeśavratam
sūta uvāca
caturthyāṃ na tu bhuñjīta snātvā nadyāṃ nṛpottama
raktāmbaradharo bhūtvā raktagandhānulepanaḥ
raktacitto gaṇādhīśaṃ vināyakamathārcayet
raktacandanatoyena snānapūrvvavidhānataḥ
vilipya raktagandhena raktapuṣpaiḥ prapūjayet
tatosau dattavān bhūyaḥ sājyayuktaṃ ca candanam
naivedyaṃ caiva hāridra guḍakhaṇḍaṃ ghṛtapnu tam
evaṃ samvatsaraṃ pūjyaṃ vināyakamatha stuvan
namaskṛtya mahādevaṃ stoṣye'haṃ tvāṃ vināyakam
mahāgaṇapatiṃ śūramacitaṃ jayavarddhanam
ekadantaṃ dvidantañca caturdantaṃ caturbhujam
akṣayiṣyusahasrākṣa raktanetraṃ varapradam
śrāvikeyaṃ śaṅkhavarṇaṃ pracaṇḍaṃ daṇḍanāyakam
āraktaṃ dakṣiṇaṃ caiva vakravaktraṃ hutapriyam
anarcito vighnakaraḥ sarvvakāryyeṣu yo nṛṇām

104.2.p1.3

taṃ namāmi gaṇādhyakṣaṃ bhīmamugramumāsutam
madamattaṃ virupākṣaṃ bhavavaktrasamudbhavaṃ
sūryyakoṭipratīkāśaṃ raktāñjanasamaprabham
vṛdhaṃ munivaśaṃ śāntaṃ namasyāmi vināyakam
namo'stu brahmarūpāya viṣṇurūpāya te namaḥ
namo'stu gajarūpāya gajānāṃ pataye namaḥ
meru mandararūpāya namaḥ kailāsavāsine
namo vighna vināśāya namaste brahmacāriṇe
bhaktastutāya devāya namastubhyaṃ vināyaka
tvayā purāṇaṃ sarveṣāṃ devānāṃ kāryyasiddhaye
gajarūpaṃ samāsthāya trāsitāḥ sarvvadānavāḥ
ṛṣīṇāṃ devatānāñca kṛtāḥ sarvve manorathāḥ
yatastataḥ surairamyai ḥ pūjyase tvaṃ bhavātmaja
tvāmārādhya gaṇādhyakṣaṃ sarvvajñaṃ kāmarūpiṇam
kāryyārthaṃ raktakusumaiḥ raktacandanavāribhiḥ
raktāmbaradharo bhūtvā caturthyāmarcayejjapan
trikālamekakālaṃ vā niyato niyatātmanāḥ
rājānaṃ rājaputraṃ vā rājamantriṇameva ca
rājyaṃ vā sarvvaṃ vighne śo vaśī kuryyānnarāṅgajam
avighnaṃ kuru me nityaṃ kuru vighnavināyaka
mayā tvaṃ saṃstuto bhaktyā pūjitaśca viśeṣataḥ
yat phalaṃ sarvvatīrtheṣu sarvvayajñeṣu yatphalam
tat phalaṃ sarvvamāpnoti stutvā devaṃ vināyakam
viṣamaṃ na bhavettasya naca gacchetparābhavam
na ca vighno bhavettasya jāto jātismaro bhavet !
ya idaṃ paṭhati stotraṃ ṣaṇbhirmāsairvaraṃ labhet
saṃvatsareṇa siddhiñca labhate nātra saṃśayaḥ
iti narasiṃhapurāṇoktaṃ gaṇeśacaturthīvratam
sumanturuvāca
śivā śāntāsu khī rājan caturthī trividhā smṛtā
māsi bhādrapade śuklā śivā lokeśapūjitā
tasyāṃ srānaṃ tathā dānamupavāsojapastathā
kriyamāṇaṃ śataguṇaṃ prasādāddhastino nṛpa
guḍa lavaṇa ghṛtānāntu dānaṃ śubhakaraṃ smṛtam

104.2.p1.4

guḍapūpā stathā vīra puṇyaṃ brāhmaṇabhojanam
caturthī naraśārdūla pūjayeta sadā striyaḥ
guḍa lavaṇa pūjābhiḥ svasukhasuramāṃtaraḥ
tā. sarvvā subhagāḥsyurvai vighneśasyānumodanāt
kanyakāśca viśeṣeṇa vidhinānena pūjayet
iti bhaviṣyapurāṇoktaṃ śivācaturthīvratam
sumanturuvāca
māghamāsi tathā śuklā yā caturthī mahīpate
sā sarvvaśāntidā nityaṃ śāntiṃ kuryyātsadaiva hi
snānaṃ dānaṃ baliḥ karmma sarvvamasyāṃ kṛtaṃ vibho
bhavetsahasraguṇitaṃ prasādāddhastinaḥ sadā
kṛtvopavāsaṃ yastasyāṃ pūjayedvighnanāyakam
tasyāṃ homādikaṃ karmma bhavetsāhasrikaṃ nṛpa
lavaṇaṃ guḍapūrṇañca ghṛtāktaṃ tacca bhārata
dattvā bhakto tu vighneśaṃ phalaṃ sāhasrikaṃ labhet
viśeṣataḥ striyorājan pūjayet saguruṃ nṛpa
guḍa lavaṇa ghṛtai vīra sadāsthāṃ kurunandana
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ śāntācaturthīvratam
sumanturuvāca
sukhāvahāṃ śṛṇu sukhāṃ saubhāgyakariṇīṃ śubhāṃ
caturthīṃ kuruśārdūla rūpasaubhāgyadāṃ śubhāṃ
sukhavrataṃ mahāpuṇyaṃ rūpārogyapraśāyakam
susūkṣmaṃ sukaraṃ dhanyamidaṃ puṇyaṃ sukhāvahaṃ
paratra phaladaṃ vīra divyarūpapradāyakam
vilāsaṃ vibhramākṣepaṃ hasitaṃ ceṣṭitaṃ śubham
sukhavratena sarvvaṃ syāt śubhaṃ kurukulodbaha
kṛtapūje tu deveśe vipreśa śivayoḥ sute
yadā śuklacaturthyāntu vāro bhaumasya bhāk bhavet
tadā sā sukhadā jñeyā caturthī vai sukheti ca
purā maithunamāśritya sthitābhyāntuhimācale
bhīmomābhyāṃ mahābāho† ravi rindudyutaḥ kṣitau
bheditvā suprayatnena sukhena tu śṛto yathā
jātastasyāṃ mahāvīra rakto raktasamudbhavaḥ
umayā dhātrīvotpannastasmādaṅgārako hyayam

104.2.p1.5

maṅgalado'ṅgārakāntiśca maṅgalānāntu sadā nṛpa
saubhāgyādikaro yasmāttasmādaṅgārako mataḥ
bhaktyā caturthī naktona yo vai śraddhāsamanvitaḥ
upoṣyati naro rājan nārī vānanyamānasā
pūjayecca kujaṃ bhaktyā raktapuṣpavilepanaiḥ
aṅgārakasvarūpañca vakṣyamāṇamatsyapurāṇoktāṅgārakacaturthī
gaṇeśaṃ prathamaṃ pūjya bhaktyā śraddhāsamanvitaḥ
sa tu tuṣṭaḥ prayaccheta saubhāgyaṃ rūpasampadam
pūrvaṃ tu kṛtasaṅkalpaḥ snānaṃ kṛtvā yathāvidhi
gṛhītvā mṛttikāṃ vakṣye mantreṇānena bhārata
iha tvaṃ vanditā pūrvaṃ kṛṣṇenoddharatā kila
tasmāmme daha pāpānaṃ yanmayā pūrvvasañcitaṃ
imaṃ mantraṃ paṭhan vīra ādityāya pradarśayet
ādityaraśmibhiḥ pūtāṃ gaṅgājalakaṇocitāṃ
dattvā mṛdaṃ śirasi tāṃ sarvvāṅgeṣu niyojayet
tataḥ snānaṃ prakurvvota mantrapūrvvaṃ jale śubhe
yūyamāpaḥstha sarvveṣāṃ daityadānavasañcitāḥ
svedāṇḍajodbhidānāñca jarāyūṇāñca yonayaḥ
snāto'haṃ sarvvatīrtheṣu sarvvaprasravaṇeṣu ca
tathā kāmpāditīrtheṣu mānasādisaraḥsu ca
nadīṣu devakhāteṣu snāto'haṃ teṣu teṣu vai
dhyāyan paṭhannibhaṃ mantraṃ tataḥ snānaṃ samācaret
tataḥ snātaḥ śucirbhūto gṛhamāgatya ca spṛśet
durdhvākṣataratnagoḥ spṛṣṭvā gāñca mantreṇa mantravit
dūrvvāṃ namostamantreṇa akṣatañcayamayastathā
gāṃ dṛṣṭvā tu tato devīṃ vandyāddaura pradakṣiṇam
samālabhya tu hastena tato mantramudīrayet
sarvvadevamayī devī nirṛtistvaṃ prapūjitā
tasmāt spṛśāmi vande tvāṃ vanditā pāpahā bhava
nato maunena vāgacchan vanditā gṛhadevatā
prakṣālya ca mṛdā pādāvācānto'gnigṛhaṃ viśet
homaṃ tatra prakurvvīta etairmmantrapadairrvaraiḥ

104.2.p1.6

sarvvāya sarvvaputrāya pārśvatauvasatāya ca
kujāya lohitāṅgāya graheṅgāṅgārakāya ca
'oṃkārapūrvvakairmmantraiḥ svāhākārasamanvitaiḥ
aṣṭottaraśataṃ vīra aṣṭamāvārddhameva ca
etairmmantrapadairhatvā kāmato'kāmatonṛpa
khādirobhiḥ samidbhiśca ājyadiśraiyavaistilaiḥ
bhaktairnānāvidhaiścānyaiḥ śaktyā bhaktisamanvitaḥ
kṛtvā homaṃ tato vīra devaṃ saṃsthāpayet cinī
sauvarṇa rājataṃ tāmra bhadradārumayaṃ nṛpa
devadārumayaṃ vāpi śrīkhaṇḍaghaṭitaṃ tathā
gāṅgeya pātre raupye vā arghāḥ kuṅkumakesaraiḥ
anyairvvā lohitairbhavyaiḥ pattraiḥ puṣpaiḥ phalairapi
raktaiśca vividhairvoramathavā bhaktisañcaret
yāvadvi vibhṛtaṃ vittaṃ vittaśca vīra bhaktitaḥ
tāvadvivarddhate puṇyaṃ dātuḥ śatasahasrakam
yadvā tāmramaye pātre kāṃsye mṛnmaye'thavā
pūjayeta naro bhaktyā śaktyā kuṅku makesaraiḥ
puruṣākṛtiṃ kāṃsyapātre etairmantrapadairyajet
bhūmiputra mahādeva, svedodbhava pinākinaḥ
rūpārthī tvāṃ prapanno'ḍaṃ gṛhāṇārthaṃ namo'stu te
mahādevāṅgasambhūta medinīgarbhasambhava
aṅgāraka mahārāja lohitāṅga namo'stu te
prārthanāmantraḥ
sugandhapuṣpadhūpādyairbrāhmaṇo yaḥ prapajayet
guḍodanaṣṭataṃ cīra godhūmān ghālitaṇḍulān
apeśca śaktiṃ dadyādvai brāhmaṇebhyo yatendriyaḥ
vittaśāṭhyaṃ na kurvvīta vidyamāne dhane nṛpa
vittaśāṭhyañca kurvvāṇo nāmutraphalabhāgbhavet
śatānīka uvāca
aṅgārakeṇa saṃyuktā caturthī naktabhojaneḥ
upocyāḥ katisaṃkhyāstu utāho sakṛdeva hi
sumanturuvāca
caturthī tu caturthī tu yadāṅgārakasaṃyutā
upoṣya tatra tatraiva pradeyo vidhivat kujaḥ
upoṣya nakta na vibho catasraḥ kujasaṃyutāḥ

104.2.p1.7

caturthyāntu caturthyāntu vidhānaṃ śṛṇu yādṛśam
daśasovarṇike mukhyaṃ daśārddhārddha' yathāpi vā
sauvarṇapātre raupye vā bhaktyā tāmramaye'pi vā
viṃśatpalāni pātrāṇi viṃśatyarddhapalāni ca
viṃśatkarṣāṇi vā vīra atohonaṃ na kārayet
śaktyā vittasya bhaktyā ca pātre tāṃmmrabhaye'pi vā
pratiṣṭhāpya kujaṃpātre raktavastreṇa veṣṭayet
puṣpamaṇḍayikāṃ kṛtvā divyairdhūpaistu dhūpitām
tattattvamarcayeddevaṃ pūrvvamantraiḥ krameṇa tu
bhakṣya bhojyairanekaiśca phalairanyaiśca saṃmataiḥ
vastraiḥ prāvaraṇaiḥ pātraiḥ śayyopānahadāsaneḥ
kṛnnaiḥ puṣpairrgandhavaraiḥ śaktyā vittānusārataḥ
brāhmaṇāya ca taṃ dadyāddakṣiṇāsahitaṃ nṛpa
vācakāya mahābāho guṇine śreyasena ca
śṛṅgārakeṇa saṃyuktāṃ dhenuṃ śīlasamanvitām
anena vidhinā dattvā yathoktaphalabhāgbhavet
iti te kathitā purāṇa tithyeānāmūttamā tithiḥ
yāmupoṣya naro rūpaṃ divyamāpnoti bhārata
kāmyānvayasamaṃ vīra tejasā ravisaprabham
prabhayā haritulyañca sarvvato balasaṃsthitaḥ
īdṛgrūpaṃ varaṃ prāpya yāti bhaumasadonnṛpa
prasādāddijarājasya gaṇeśasya gaṇāyate
paṭhatāṃ śṭaṇvatāṃ rājan kurvvatāṃca viśeṣataḥ
brahmahatyādipāpāni kṣīyante nātra saṃśaya iti
iti bhaviṣyat purāṇoktaṃ sukhavratam
caturthyāntu mahārāja nirāhāro vratānvitaḥ
dattvā tilāca bhuṅkte yaḥ svayaṃ bhuṅkte tilodakam
divā nirāhāro rātro bhuṅkte iti virodha parihāraḥ
varṣadvaye samāptirvipratasya tu yadā bhavet
vināyakastasya tuṣṭodadāti phalamīpsitam
iti bhaviṣyat purāṇoktaṃ gaṇapati caturthovrataṃ
skanda uvāca
kena vratena bhagavan saubhāgyamatulaṃ bhavet

104.2.p1.8

putra pautradhanaiśvaryyaṃ manujaḥ sukhamedhate
tanme vada mahādeva vratānāmuttamaṃ vrataṃ
yena cīrṇena deveśa naro rājyañca vindati
rājñīva jāyate nārī api dāsīkulodbhavā
rājaputro jayecchatrūn garur̤aḥ pannagāniva
brāhmaṇo brahmavarcasvaṃ prāpya sarvvārccako bhavet
varṇāśrama vihīno'pi so'pi siddhiñca vindati
īśvara uvāca
śṭaṇu vatsa pravakṣyāmi vratānāmuttamaṃ vrataṃ
apūrvvaṃ gaṇapate vrataṃ yat trailokya viśrutaṃ
bhagavatyā purā cīrṇaṃ pārvvatyā padbhayā saha
sarasvatyā mahendreṇa viṣṇunā dhanadena ca
anyaiśca devermunibhirgandharvvaiḥ kinnaraistathā
cīrṇametadvrataṃ sarvvaiḥ purākalpe ṣar̤ānana
caturthī yā bhaveduktā nabhomāsasya putradā
tasyāṃ vratamidaṃ kuryyāt kārttikyāṃ vā ṣar̤ānana
gajānanaṃ caturbāhumekadantaṃ vipāṭinam
vratavadvidhāya hemnā vighneśaṃ hemapītāsanasthitaṃ
tathā haimomathī dūrvvāṃ tadādhāre vyavasthitāṃ
saṃsthāpya vighnaharttāraṃ kalase tāmrabhājane
veṣṭitaṃ raktavastreṇa sarvvatobhadramaṇḍale
pūjayecchuktakusumaiḥ patrikābhiśca pañcabhiḥ
bilvapatramapāmārga śamī dūrvvā haripriyā
anyaiḥ sugandhakusumaiḥ patrikābhiḥ sugandhibhiḥ
phalaiśca modakaiḥ pakvādupahāraṃ prakalpayet
yathāvadupacāraiśca pūjayedbhirijāsutaṃ
umāsuta namastubhyaṃ viśvavyāpi sanātana
vighnaughaṃ chindi sakalaṃ aghryaṃ pādyaṃ dadāmi te
arghyamantraḥ
gaṇeśvarāya devāya umāputrāya vedhase
pūjāmadya prayacchāmi gṛhāṇa bhagavannamaḥ
gandhamantraḥ
gaṇeśvarāya devāya varadāya gajānana
umāsutāya devāya kumāragurave namaḥ
lambodarāya vīrāya sarvvavighnavihāriṇe
puṣpamantraḥ

104.2.p1.9

umāmaṅgalasaṅbhūte dānavānāṃ vadhāya vai
anugrahāya lokānāṃ sa devaḥ pātu vaismahak
dhūpamantraḥ
paraṃjyotiḥprakāśāya sarvvasiddhipradāya ca
dīpaṃ tubhyaṃ pradāsyāmi mahādevātmane namaḥ
dīpamantraḥ
gaṇānāñca gaṇapatiṃ hava mahākaviṃ kavīnāṃ
upamantravaśravaṃ jyeṣṭha rājaṃ brahmaṇaṃ brāhmaṇasyātinśṛṇaṃ śṛṇvan
jyotibhiḥ sinnadasādanaṃ
upahāramantraḥ
gaṇeśvara gaṇādhyakṣa gaurīputra gajānana
vrataṃ sampūrṇatāṃ yātu tvatprasādāddimārthanā
prārthanā mantraḥ
evaṃ saṃpūjya vighneśaṃ yathāvibhavavistaraiḥ
sopaskaraṃ gaṇādhyakṣamācāryyāya nivedayet
gṛhāṇa bhagavan brahman gaṇarāja pradakṣiṇa
vrataṃ taddarśanādadya sampūrṇa yātu suvrata
dānamantraḥ
evaṃ yaḥ pañcavarṣāṇi kṛtvodyāpanamācaret
īpsitāllabhate kāmān dehānte śāṅkaraṃ padam
athavā śuklapakṣasya caturthyāṃ saṃyatendriyaḥ
kuryyādvarṣatrayañcaivaṃ sarvvasidvimavāpnuyāt
udyāpanaṃ vināyakasya karoti vratamuttamam
tena śuklatilaiḥ kāryyaṃ prātaḥsnānaṃ ṣaḍānana
hemnā vā rajatenāpi kṛtvā gaṇapatiṃ budhaḥ
pañcagavyaistu saṃkṣāpya dūrvvābhiḥ saṃprapūjayet
mantraistu daśabhirbhaktyā dūrvvāyutaiḥ śikhidhvaja
dūrvvāyuktaiḥ pañcagavyaiḥ snapanaṃ dūrvvāyutairdaśabhirmantraiḥ
pūjā ekasya mantrasya daśatvaṃ
ityevaṃ kathitaṃ vatsa sarvvasiddhipradaṃ śubhaṃ
vrataṃ dūrvvāgaṇapateḥ kimanyacchrotumicchasi
iti saurapurāṇoktaṃ dūrvvāgaṇapativratam
bharaṇyāstu caturthyāntu śanaiścaradine yamam
pūjayan samabhyaktorathairmucyate pātakernaraḥ
iti kūrmapurāṇoktaṃ yamavratam
atha vighnaharaṃ rājan kathayāmi tavānagha
yena samyakkṝteneha na vighnamupajāyate

104.2.p1.10

caturthyāṃ phālgune māsi grahītavyaṃ vratantvidam
naktāhāreṇa rājendra tilācaṃ pāraṇaṃ smṛtaṃ
tadeva vahnau hotavyaṃ brāhmaṇāya ca tadbhavet
divyāya śūrāya gajānanāya
daṃṣṭrākarālāya namaḥ śivāya
nagātmajādeha malodbhavāya
kumārahastāya nabhaśvarāya
evaṃ saṃpūjya manubhirhomaṃ kuryyādyathāvidhiḥ
caturmāsavataścaiva kṛtvetthaṃ pañcame tathā
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi kṛtvā viprāya dāpayet
tāmrapātre pāyasādyaiścaturbhiḥ sahitaṃ nṛpa
pañcamena tilaiḥ sārddhaṃ gaṇaśāntikareṇa ca
mṛṇmayāni haridraistu vidhinānena kārayet
homañca rājataṃ śaktyā vidhinānena dāpayet
itthaṃ vratamidaṃ kṛtvā sarvvavighnāt sa mucyate
hayamedhasya yajñe tu sañjāte sagaraḥ purā
etadeva haraścakre tripuraṃ yena hanti ca
mayā samudramathane tvetadeva vrataṃ kṛtaṃ
anyairapi mahīpālairetadeva purā kṛtaṃ
tato nirvvighnasiddhyarthaṃ vighnopaśamanaṃ paraṃ
anena kṛtamātreṇa sarvvavighnaiḥ pramucyate
tato rudrapuraṃ yāti vārāhavacanaṃ yathā
vighnāni tasya na bhavanti gṛhe kadācit
dharmmārthakāmasukhasiddhivighātakāni
yaḥ saptamīnduśakaloktikatikāmahastaṃ
vighneśamarccayati naktaṃ kṛtau caturthyāṃ
brahmovāca
māghamāse tu samprāpte caturthī kundasaṃjñitā
sopoṣyā tu suraśreṣṭha tato rājyaṃ bhaviṣyati
sarvvopahārasampannaṃ sarvvopaskaramāharet
kandapakkaṃ phalaṃ śākaṃ lavaṇaṃ gur̤aśarkarā
khaṇḍaṃ kustumbarī jīraṃ dhānyāni vividhāni ca
dātavyāni raghuśreṣṭha kanyakānāntu bhaktitaḥ
sūryyapātraṃ tathā bhāṇḍaṃ sūkṣmayāni viśeṣataḥ
uddiśya dāpayeddevī' prīyatāṃ me sadā iti
anena vidhinā śakra saubhāgyaṃ putrasantatiḥ

104.2.p1.11

varddhate nātra sandeho nānyathā mama bhāṣitaṃ
iti devīpurāṇoktaṃ kundacaturthīvratam
ṛṣaya ūcuḥ
nirvighnena tu kāryāṇi kathaṃ siddhyanti sūtaja
aprasiddhiḥ kathaṃ nṝṇāṃ putrasaubhāgyasampadāṃ
dampatyoḥ kalahe caikayaṃ vandhubhede tathā nṝṇāṃ
udāsīneṣu lokeṣu kathaṃ saṃmukhatā bhavet
vidyārambhe tathā nṝṇāṃ vaṇijyāyāṃ kṛṣau tathā
nṛpateḥ paracakrasya jayasiddhiḥ kathaṃ bhavet
kāṃ devatāṃ namaskṛtya pūjāsiddhikarī nṛṇāṃ
sūta uvāca
sasaṅgayoḥ purā viprāḥ kurupāṇḍavasenayoḥ
pṛṣṭavān devakīputraṃ dharmarājī yudhiṣṭhiraḥ
nirvighne na jayohyeṣāṃ vada deva kathaṃ bhavet
kāṃ devatāṃ namaskṛtya samagrāṃ hyalabhanadīm
śrīkṛṣṇa uvāca
pūjayasva gaṇādhyakṣaṃ vighneśaṃ siddhidāyaka
tasmin saṃpūjite rājan sarvvān kāmānavāpnuyāt
yudhiṣṭhira uvāca
deva kena vidhānena pūjamārho gaṇādhipaḥ
pūjitaśca tithau kasyāṃ siddhido gaṇapo bhavet
śrīkṛṣṇa uvāca
gajavaktrantu śuklāyāṃ caturthyāṃ pūjayennṛpa
yadā votpadyate bhaktirmayi pūjyo gaṇādhipaḥ
prātaḥ śuklatilaiḥ snātvā madhyāhne pūjayennṛpa
svaśaktyā gaṇanādhasya svarṇaraupyaṃ yathāṛtiṃ
kṛtvā pūjāṃ prayatna na nāpya pañcāmṛtaiḥ pṛthak
gaṇādhyakṣeti nāmnā vai gandhaṃ dadyācca bhaktitaḥ
vināyaketi puṣpāṇi dhūpaṃstromāsuteti ca
dīpaṃ rudrapriyāyeti naivedyaṃ vighnanāśana
vastraṃ sarvvaprade raktaṃ puṣyaṃ dadyāt śubhāhataṃ
tato dūrvvāṃkurān gṛhā viṃgratiścaikameva ca
pūjayeta prayatnena ebhirnāmapadaiḥ pṛthak
gaṇādhipa namo'stvastu umāputrāghanāśana
vināyakeśaputreti sarvvasiddhipradāyaka
ekadantebhavaktreti namo mūṣikavāhana

104.2.p1.12

kumāraguravetyantaṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ
dūrvvāyugmaṃ gṛhītvā tu gandhayuktaṃ prapūjayet
ekaikena ca nāmnā vai pūjya ekena sarvvataḥ
tathaikaviṃśatisaṃkhyā modakān ghṛtapācitān
sthāpayitvā gaṇādhyakṣaṃ samīpe kurunandana
daśa viprāya dātavyā svayaṃ cādyāttathādaśa
ekaṃ gaṇādhipe dadyāt sannaivedyaṃ nṛpottama
viprāya bhojanaṃ dadyāṅkuñjīyāttailavarjjitaṃ
kṛtvā naimittikaṃ karmma pūjayediṣṭadevatāṃ
evaṃ kṛte dharmarāja vighnanāthasya pūjane
vijayaste bhavennūnaṃ satyaṃ satyaṃ mayoditaḥ
vidyākāmo labheddidyāṃ dhanakāmo dhanaṃ yathā
jayaṃ vijayakāmastu puttrārthī vindate sutān
patikramā ca bharttāraṃ saubhāgyañca suvāsinīm
vidhavā pūjayitvā tu vaidhavyaṃ nāpnuyāt kvacit
vaiśyāvādyāsu dīkṣāsu grāhyo pūjyo gaṇādhipaḥ
yasmin saṃpūjite viṣṇurauśī bhānussadā umā
havyavāhamukhā devāḥ pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ
caṇḍikāyā mātṛgaṇāḥ parituṣṭā bhavanti ca
yasmin saṃpūjite bhaktyā viprāḥ siddhivināyake
ya idaṃ śṭaṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ
siddhyanti sarvvakāryāṇi siddhidasya prasādataḥ
iti skāndapurāṇoktaṃ siddhivināyakavratam
māsi bhādrapade śuklā śivaloke prapūjitā
tasyāṃ snānaṃ tathā dānamupavāso'rcanaṃ tathā
kriyamāṇaṃ śataguṇaṃ prasādāddighninī nṛpeti
asyāṃ candradarśanaṃ na kartavyam
siṃhāditye śuklapakṣe caturthyāṃ candradarśanam
mithyābhiḍūṣaṇaṃ kuryyāttasmāt paśyenna taṃ tadeti
kanyāditye caturthyāntu śukle candrasya darśanam
mithyābhiḍūṣaṇaṃ kuryyāttasmāt paśyenna taṃ tadā
sauramāsagrahaṇe śiṣṭācāravirodhaprasaṅgāt
doṣasya śāntaye siṃhaḥ prasenamivita vai paṭhet

104.2.p1.13

sa ca śloko viṣṇupurāṇe
siṃhaḥ prasenamavadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ
sukumāraka mārodīstavahyeṣa syamantaka iti
kārttikaśuklapañcamupakramya
tithau yugāṣṭāyāyāntu samupoṣya yathāvidhi
śaṅkhapālādināgānāṃ śeṣasya ca mahātmanaḥ
pūjā kāryā puṣpa gandha-cīrāpyāyanapūrvakamiti
yugāṣṭāyāyāścaturthyā prātarmadhyāhnavyāpinyāśca karttavyam
tathā ca skandapurāṇe
prātarmadhyāndine tatra sacopoṣyā phaṇīśvarān
cīreṇāpyāyya pañcamyāṃ pārayet prayatā naraḥ
viṣāṇi tasya naśyanti na taṃ hiṃsanti pannagāḥ
caturthyāṃ mārgaśīrṣe tu śuklapakṣe nṛpottama
prārabhya pratimāsañca caturthyāṃ gaṇanāyakam
saṃpūjya vidhinā kuryyādekabhaktaṃ samāhitaḥ
akṣāralavaṇaṃ tvevaṃ pūrṇasambatsare tataḥ
dvitīye vatsare cātha naktaṃ praticaturthi ca
kuryyādviśeṣamabhyarcya tṛtīye'yācitaṃ tathā
evameva prakurvīta caturthe svādupoṣaṇam
tataścaturthe sampūrkhe tadudyāpanamācaret
idaṃ varacaturthyākhyaṃ vrataṃ sarvvārthasādhakam
iti skandapurāṇoktaṃ varacaturthīvratam
athāsyāmeva brahmapurāṇoktaṃ gaurīcaturthīvratam
umācaturthyāṃ māghe tu śuklāyāṃ yoginīgaṇaiḥ
prāgamarcayitvā sṛṣṭā ca bhayaḥ sākṣāt svakergaṇaiḥ
tasyāstyā tatra saṃpūjyā naraiḥ strībhirviśeṣataḥ
kundapuṣpaiḥ prayatnena samyagbhattyā samāhitaiḥ
kuṅkumālaktakābhyāñca raktasūtraiḥ sakaṅkaṇaiḥ
arcaiḥ puṣpaistathādhūpairdoṣairbalibhireva ca
guḍārdra kābhyāṃ panasalabalībhyāñca pāsakaiḥ
pūjyā striyaśca vidhavāstathā viprāśca śobhanāḥ
saubhāgyahṛṣṭaye paścāt bhoktavyaṃ bandhubhiḥ saheti
iti gaurīcaturthīvratam
lavaṇairdhānyakairyukta jorakaṃ marīcāni ca

104.2.p1.14

hiṅgu śuṇṭhī haridrāñca sarvvaṃ parikaraṃ tathā
caturthyāmekabhaktāśī saṅgṛhyā kuṭumbine
ggṛheṣu saptasu tathā trilāyuktāni bhārata
bhikṣā, manaḥśikhā
etacchilāvrataṃ nāma lakṣmīlokapradāyakam
iti bhaviṣyottaroktaṃ śilāvratam
caturthyāṃ naktabhugdadyādante hemavāraṇam
vāraṇaḥ, karī
vrataṃ vaināyakaṃ nāma sarvvavighnopaśāntidam
iti padmapurāṇoktaṃ vaināyakavratam
nandikeśvara uvāca
vināyakacaturthyākhya' vrata vakṣyāmi te'nagha
dhamyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ samīhitaphalapradam
vighnopaśamanāyālaṃ sarvvasiddhipradāyakam
priyaṃ gaṇapaternityamṛṣibhiścāpyupāsitam
mārgaśaklacaturthyāntu grāhyaṃ vratamidaṃ mahat
kṛtāhāreśca viprendra tilātraṃ pāraṇaṃ kṛtam
tadeva vahnau hotavyaṃ brāhmaṇebhyo dadet sadā
gavāṃ nade vā naivedyaṃ vighnarājāya saṃyamī
pūjayet gaṇapatiṃ rātrau gandhaiḥ puṣpairyathākramam
snāpitaṃ śubhra† saṃjñaṃ taṃ snāpitaṃ kuṅkumāmbhasā
sumārgādiṣvatho taistu nāmabhirhvārya yettataḥ
vināyakaścaikadantaḥ kṛṣṇapiṅgo gajānanaḥ
lambodaro bhālacandro herambo vikaṭastathā
vakratuṇḍa śśūrpakarṇo vighnarājo gaṇādhipaḥ
ityevaṃ māsanāmnā tu japahomamathācanam
kṛtvāvaṃ prārthayet paścānmantre ṇānena bhaktimān
dvaimāturāya vīrāya paraśuhastāya vai namaḥ
vighneśāyaikadaṃṣṭrāya namo lambodarāya ca
namaste gajavaktrāya sarvvajñāyāṣṭamūrtaye
samīhitārthasamprāptau nirvighnaṃ kuru me sadā
bhojayitvā tato viprān yathāśaktyā vimatsaraḥ
bhuñjīta ca svayaṃ naktaṃ vāgyato'nabhrakutsyan
sāyamprātaśca sarvvaṣāṃ bhojanaṃ śruticoditam
ekabhaktaṃ punastasmādupavāsastatodhikaḥ

104.2.p1.15

upavāsātparaṃ bhaikṣa' bhaikṣātparamayācitam
ayācitātparaṃ naktaṃ tasmānnaktaṃ tapo bhavet
devaistu bhuktaṃ pūrvvāhne madhyāhne mānuṣaistathā
aparāhne ca pitṛbhiḥ sandhyāyāṃ pretarākṣasaiḥ
velāścaitā vyatikramya naktabhojī ca yo bhavet
sa taistu tarpitaiḥ sarvaiyetpuṇyaṃ tadavāpnuyāt
haviṣyabhojanaṃ snānamāhārasya ca lāghavam
adhikārthamadhaḥ śayyā naktabhojī samācaret
evaṃ saṃvatsarasyānte vrate pūrṇa gajānana
atrāpi śaṅkhacaturthyāmuktasūpaṃ nirvvācanaṃ
sauvarṇaraupye vāropyamadhivāsya prayatnataḥ
tāmmrapātrerhādaśabhiryya snayairvvāca vaiṣṇavaiḥ
tilasaṃmodakabhūtaiḥ prātarviprāya dāpayet
dadyācca vidhivadbhaktyā vṛṣabhacca gavā saha
aṣṭāṅgapadasaṃyuktasaptadhānyasamanvitam
bhojayet brāhmaṇān paścāt vittaśāṭhāvivarjjitaḥ
itthaṃ vratamidaṃ cīrtvā sarvvavighnaiḥ pramucyate
vidyāṃ śriyaṃ yaśaḥ saukhyaṃ prāpnotyavikalaṃ sadā
aputro labhate putraṃ daridrastūttamaṃ dhanam
kanyārthī labhate kanyāṃ parataśca śubhāṃ gatim
śrūyate'tra purāvṛttaṃ puṣpadhūpādisādhanam
mallikā raktāmabhoja jātitagarameva ca
puṣpikāṃ ketakīṃ vānasuvarṇakusumāni ca
prati māsantu kāryāṇi puṣpāṇyetāni nārada
phalānāmapyabhāve tu bījapūraṃ praśasyate
alābhetūktapuṣpāṇāṃ śatapatraṃ vimiśrate
nārikelaṃ bījapūraṃ nāraṅgaṃ dār̤imaṃ tathā
sārikhāṃ panasañcaiva sahakāraṃ tathaiva ca
kṣīrīphalaṃ cāmalakaṃ kūṣmāṇḍaṃ vapuṣaṃ tathā
bhūmīphalaṃ† kramāccātra arghakāle prayojayet
ekadanta mahāhasta gaurīsuta gaṇādhipa
caturthīvratapūjārthaṃ arghaṃ gṛhā namo'stu te
arghamantraḥ
śatapatraṃ tathā kundaṃ marukaruṇavīrakam

104.2.p1.16

smāravindaṃ vakulāśokāmādāya pūjayettaḥ
arthān sambardhayati vardhayatīha dharmaṃ
kāmaṃ prasādhayati tasya pinaṣṭi pāpam
yaḥ pūjayatyakhilalokanatāṅghripadmaṃ
gaurīsutaṃ phaṇitanūdaramādidevam
vighnāśca tasya na bhavanti gṛhe kadācit
dharmmārthakāmasukhasiddhividhāyakāya
yaḥ saptamīnduśakalākṛtikāntidantam
vighneśamarccayati taṃ sukato caturthāṃ
ānandadāṃ sakalapāpaharāṃ caturthīṃ
yā strī karoti vidhavā sadhavā ca kanyā
sā sve gṛhe sukhaśatānyanubhūya bhūyo
herambamātṛbhavanaṃ muditaḥ prayāti
evañca yaḥ prakarute varadāṃ caturthī
vaināyakīṃ vividhaputrasukhāntikīrttiḥ
śambhoḥ śaśāṅkakalikāṅkitaśekharasya
sthānaṃ prayāti paramaikasukharūpam
sthaviragaṇapatiṃ pūjayantyujjvalāyāṃ
sakkadapi samupoṣya dhvastadoṣāstu martyāḥ
dviradavadanamādyaṃ te prayāntīha dhanyāḥ
suranagarapurandhrīlocanaiḥ pīyamānāḥ
iti skandapurāṇoktaṃ naktacaturthīvratam
iti śrīmahārājādhirāja mahādevasya samastakaraṇādhīśvara-sakalavidyāviśārada śrīhemādriviracite
caturvvargacintāmaṇau vratakhaṇḍe
caturthīvratāni

Linked texts (13)