Pramāṇa · Search · About · API

Vrataraja (Vishvanatha Sangameshvara) 2.1

Vratarāja (Viśvanātha Saṅgameśvara) 2.1

Language
Sanskrit

2.1.1

atrakecittvakartavyaviṣayoniyataḥsaṃkalpovratamiti|| tanna|| agnihotrasaṃdhyāvaṃdanādivi
ṣayesaṃkalpe'tiprasakteḥ|| ato'bhiyuktaprasiddhiviṣayoyaḥsaṃkalpaviśeṣaḥ saevavratam || nacavrataṃsaṃkalpayedityananvaya
itivācyam|| pākaṃpacatidānaṃdadyāditivatpratyayānugrahārthaṃprayogopapatteritinavyāḥ|| athavratakālastatrādauniṣiddha
kālamāha hemādrau gārgyaḥ || astaṃ gate ca gurau śukre bāle vṛddhe malimluce || udyāpanamupāraṃbhaṃ vratānāṃ naiva kārayet || tatraiva vṛddha
manubṛhaspatī || agnyādhānaṃ pratiṣṭhāṃ ca yajñadānavratāni ca || māṃgalyamabhiṣekaṃ ca malamāse vivarjayet || bāle vā yadi vā
vṛddhe śukre cāstaṃgate gurau || malamāse ca etāni varjayeddevadarśanam || lallaḥ|| nīcasthe vakrasaṃsthe'pyaticaraṇagate bālavṛddhāsta
ge vā saṃnyāso devayātrā vrata niyamavidhiḥ karṇavedhastu dīkṣā || mauṃjībaṃdho'tha cūḍā pariṇayana vidhirvāstudeva pratiṣṭhā va
rjyāsadbhiḥ prayatnāttridaśapatigurau siṃharāśisyite ceti || nīcastho makarasthaḥ || kalpatarau devīpurāṇe || siṃhasaṃsthaṃ guruṃ śu
kraṃ sarvāraṃbheṣu varjayet || prārabdhaṃ na ca siddhyeta mahābhayaṃkaraṃ bhavet || putramitrakalatrāṇi hanyācchīghraṃ na saṃśayaḥ || devārāma
taḍāgeṣu vratodyānagṛheṣu ca || siṃhasthaṃ makarasthaṃ ca guruṃ yatnena varjayet || vasiṣṭhaḥ || siṃhasye tu maghāsaṃsthaṃ guruṃ yatnena varjayet
anyatra siṃha bhāge tu siṃhasthopi na duṣyati || siṃhasthagurorvarjanīyatvaṃ narmadottara bhāga eva| anyatra tu siṃhāṃśa eva varjyaḥ || tathā

2.1.2

ca madanaratnādidhṛta kālavidhāne || siṃhasthitaḥ suragururyadi narmadāyāstaṃ varjayetsakala karmasu saumya bhāge || viṃdhyasya dakṣi
ṇadiśipravadaṃti cāryāḥ siṃhāṃśa ke mṛgapatāvapivarjanīyaḥ || siṃhāṃśastu pūrvaphalgunyāḥ prathamaḥ pādaḥ || mṛgapatau makarasthe
makarasthe gurau deśa viśeṣamāha lallaḥ || narmadā pūrva bhāge tu śoṇasyottara dakṣiṇe || gaṃḍakyāḥ paścime bhāge makarastho na doṣa
bhāk || keṣāṃcitstrīkartṛkāṇāmanyeṣāṃcavratānāmagastyodayepyāraṃbhaṃniṣedhati hemādraulaugākṣiḥ || udyānikāśivapa
vitrakameghapūjādūrvāṣṭamīphalavirūḍhakajāgarāṇi || strīṇāṃvratāninikhilānyapivārṣikānikuryādagastyauditenaśu
bhānilipsuriti || udyānikāvrataviśeṣaḥ || śivapavitrakamāṣāḍhyāmathavābhādryāṃvihitaṃśivapavitrāropaṇam || me
ghapūjāvrataviśeṣaḥ || dūrvāṣṭamībhādraśuklāṣṭamī || phalavirūḍhaṃkaṃbhādrapadaśuklacaturdaśyāṃpālīvratakadalīvratāparanāmaka
m || jāgaramāśvinapaurṇamāsyāṃkojāgaravratam || kārtikaśuklacaturdaśyāṃvihitaṃjāgaravrataṃvā|| atrobhayatrāgastyoda
yasyāvaśyaṃbhāvitvenavidheranavakāśatvāpattervikalpojñeyaḥ || vārṣikāṇītyatravarṣāsubhavānivārṣikāṇītyevavyutpa
ttirnatuvarṣabhavānīti|| tathāsatiśaradādigrīṣmaparyaṃtamagastyodadyānuvṛttestanmadhyevihitānāṃstrīvratānāṃsarvathānāraṃbhae
vāpadyeteti || agastyodayakālaścadivodāsīye || udeti yāmyāṃharisaṃkramādraverekādhikeviṃśatimetyagastyaḥ|| saptamame
'staṃvṛṣasaṃkramāccaprayātigargādibhirityabhāṇi || vratāraṃbhasamāptyostithaṃviśinaṣṭihemādrausatyavrataḥ || udayasthāti

2.1.3

thiryāhinabhaveddinamadhyabhāk|| sākhaṃḍānavratānāṃsyādāraṃbhaścasamāpanam|| etadvyatiriktāyāmakhaṃḍāyāṃprāraṃbhamāhatatrai
vavṛddhavasiṣṭhaḥ|| akhaṃḍavyāpi mārtaṃḍāyadyakhaṃḍābhavettithiḥ||vrataprāraṃbhaṇaṃtasyāmanastaguruśukrayugiti || anastamitaguru
śukrāyāṃtiyauvratamāraṃbhaṇīyamityarthaḥ|| ratnamālāyām|| somasaumyaguruśukravāsarāḥ sarvakarmasubhavaṃtisiddhidāḥ|| bhā
nubhaumaśanivāsareṣuca proktamevakhalukarmasiddhyati||viruddhasaṃjñā ihayecayogāsteṣāmaniṣṭaḥkhalupādaādyaḥ|| sarvaidhṛti
stuvyatipātanāmāsarvo'pyaniṣṭaḥparighasya cārddham|| tisrastuyogeprathamesavarjyāghātasaṃjñenavapaṃcaśūle|| gaṃḍe'tigaṃḍeca
ṣaḍevanāḍyaḥśubheṣukāryeṣuvivarjanīyāḥ|| darśaṃ saṃkrāṃtipātauparighamukhadalaṃ vaidhṛtiṃpātayogaṃ viṣkaṃbhādyantrināḍīḥ śubhaka
rutiṣucaṣaṭgaṃḍayoḥpaṃcaśūla|| vyāghātevajra keṃkāḥpitṛsmṛtidivasonādhimāsānkuhorāṃjanmājanmarttyamāso'titikhilu
tithivyudgamāṃgyudgamāṃca|| brahmayāmale|| dinabhadrāyadārātraurātribhadrāyadādiva|| natyājyāśubhakāryeṣuprāhurevaṃpurāta
nāiti|| athadeśamāhavyāsaḥ|| sarveśiloccayāḥpuṇyāḥsāgarāḥsaritastathā|| araṇyānicapuṇyāniviśeṣānnamiṣaṃ
tathā|| devīpurāṇe|| deśonadī gayāśailagaṃgānarmadapuṣkaram|| vārāṇasīkurukṣetraṃprayāgaṃjaṃbukeśvaram|| kedāraṃvāmapā
daṃcakuḍavaṃpuṣkarādvayam|| someśvaraṃmahāpuṇyaṃtathācāmarakaṃṭakam|| kālaṃjaraṃtathāviṃdhyaṃyatravāsoguhasyaca|| guhaḥsvā
mikārttikeyaḥ|| manuḥ|| sarasvatīdṛṣadvatyordevanadyoryadaṃtaram|| taṃdevanirmitaṃdeśaṃbrahmāvartaṃpracakṣate|| yasmindeśeyaācā

2.1.4

raḥpāraṃparyakramāgataḥ|| varṇānāṃsāṃtarālānāṃsasadācāraucyate|| kurukṣetraṃcamatsyāścapaṃcālāḥśūrasenikāḥ||eṣabrahma
rṣideśovaibrahmāvarttādanaṃtaraḥ|| matsyāvirāṭāḥ|| paṃcālāḥkānyakubjāḥ|| śūrasenikā mathurādeśāḥ|| anaṃtaraḥsamaḥ
himavadviṃdhyayormadhyeyatprāgvinaśanādapi||pratyagevaprayāgāccamadhyadeśaudāhṛtaḥ|| vinaśanaṃkurukṣetram|| āsamudrā
ttuvaipūrvādāsamudrāttupaścimāt|| tayorevāṃtaraṃgiryoryāvarttaṃvidurbudhāḥ||siṃdhunadīpaścimatīravyāvṛttyarthamāha|| kṛṣṇa
sārastucaratimṛgoyatrasvabhāvataḥ|| sajñeyodharmiyodeśomlecchadeśastataḥparaḥ||etānddijātayodeśānsaṃśrayeranprayatnataḥ
yājñavalkyopi|| yasmindeśemṛgaḥkṛṣṇastasmindharmmānnibodhateti|| athavratādhikāriṇaḥskāṃde|| nijavarṇāśramācā
ranirataḥśuddhamānasaḥ|| alubdhaḥsatyavādīcasarvabhūtahiterataḥ|| vrateṣvadhikṛtorājannanyathāviphalaśramaḥ|| śraddhāvānpāpa
bhīruścamadadaṃbhavivarjitaḥ|| pūrvaniśśrayamāśrityayathāvatkarmakārakaḥ|| avedaniṃdakodhīmānadhikārīvratādiṣu||nijava
rṇāśramācāratyanenacaturvarṇānāmadhikārogamyate|| ataevakaurme|| brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāḥśūdrāścaivaddijottama|| a
rcayaṃtimahādevaṃyajñadānasamādhibhiḥ|| vratopavāsaniyamairhomasvādhyāyatarpaṇaiḥ|| teṣāṃvairudrasāyujyaṃsāmīpyaṃcātidurla
bham|| salokatācasārūpyaṃjāyatetatprasādataḥ|| devalopi|| vratopavāsaniyamaiḥśarīrottāpanaistathā|| varṇāḥsarvevi
mucyaṃtepātakebhyonasaṃśayaḥ|| atrādhikāriviśeṣaṇasyapuṃstvasyāvivakṣitatvātstrīṇāmapyadhikāraḥ|| bhārate|| mā

2.1.5

mupāśrityakauṃteyayepisyuḥ pāpayonayaḥ|| striyovaiśyāstathāśūdrāstepiyāṃtiparāṃ gatim || kvacinmlecchānāmapyadhikā
ro hemādraudevīpurāṇe || snātaiḥ pramuditairdṛṣṭairbrāhmaṇaiḥkṣatriyairnṛbhiḥ|| vaiśyaiḥśūdrairbhaktiyuktairmlecchairanyaiścamānavaiḥ|| strī
bhiścakuruśārdūlatadvidhānamidaṃśṛṇu || vaiśyaśūdrayostudvirātrādhikopavāsonabhavati || vaiśyāḥ śūdrāścayemohādupavā
saṃprakurvate || trirātraṃpaṃcarātraṃvāteṣāṃ vyuṣṭirnavidyateitiprācyalikhitaniṣedhāt || vyuṣṭiḥphalam || sabhartṛkāṇāṃstrī
ṇāṃbhartrādyājñāṃ vinānādhikāraḥ|| tathācamadanaratnemārkaṃḍeyapurāṇe||yānārītyananujñātābhartrāpitrāsutenavā|| niṣphalaṃ
tubhavettasyāyatkarotivratādikam || bhartrājñayāsarvavrateṣvadhikāraḥ|| bhāryābhartumatenaivavratādīnyācaretsadetikālyāya
nokteḥ|| yattu patyaujīvatiyānāryupavāsavrataṃcaret|| āyuṣyaṃharatebhartuḥsānārīnarakaṃvrajeditiviṣṇuvacanaṃtaddrartura
nanujñāparam|| yattu kaścit nāstistrīṇāṃpṛthagyajñonavrataṃ nāpyupoṣaṇam|| bhartuḥśuśrūṣayaivaitām̐llokāniṣṭānvrajaṃtitāḥ||ya
ddevebhyoyaccapitrādikebhyaḥkuryādbharttābhyarcanaṃsakriyāṃca || tasyatyarddhasāphalaṃnānyacittānārībhuṃktebhartṛśuśrūṣayaivetiskāṃ
dātsabhartṛkāṇāmekādaśyādyupavāsādāvanadhikāraiti || tanna || tasyāpipṛthaksyātaṃtryeṇabhartrananujñāparatvāt|| ata
evavyāsaḥ|| kāmaṃbharturanujñātāvratādiṣvadhikāriṇīti || śaṃkhopi|| kāmaṃbharturanujñayāvratopavāsaniyamāḥstrīdharmāi
ti||nacānujñayāvrateṣvivayajñeṣvipipṛthagadhikārāpattiritiśaṃkyam||tasyāḥśrutyadhyayanānadhikārāt||yadvā||skāṃdasyabha

2.1.6

rtuḥśuśrūṣāyāḥstāvakatvenāpyupapannatvāditi||nacabharturanujñayaivādhikārasiddhervidhavāyāvrate'nadhikārāpattiritivā
cyam||nārīkhalvananujñātābhartrāpitrāsutenava||viphalaṃ tadbhavettasyāyatkarotyaurdhvadehikamitimārkaṃḍeyokteḥpitrādyājña
yātasyā adhikāraitihemādriḥ||strīṇāṃvratagrahaṇeviśeṣo hemādrauharivaṃśe||snānaṃcakāryaṃśirasastataḥphalamavāpnuyāt
snātvāsrīprātarutthāyapatiṃvijñāpayetsatī||athavratadharmāḥ||vratasaṃkalpavidhirbhārate||gṛhītvauduṃbaraṃpātraṃvāripūrṇamuda
ṅmukhaḥ||upavāsaṃtugṛhṇīyādyadvāsaṃkalpayedbudhaḥ||auduṃbaraṃtāmramayam||auduṃbaraṃsmṛtaṃtāmramitiviśvokteḥ||yadvānyannaktavra
tādikaṃsaṃkalpayeditikalpataruḥ|| śrīdattastu|| kalpatarumatevākāraścārthetenāyamarthaḥ||yattu||naktādikartumicchettadapiukta
vidhinaivagṛhṇīyādititanmataṃpariṣkṛtyavākārasyopavāsapadsyacavaiyyarthyāpatteryatsaṃkalpayettadgṛhṇīyādityanenaivopapatte
rityadūṣayat||tāmrapātrādyabhāvehastenāpi jalaṃgṛhītvāsaṃkalpayedityuktam|| madanaratnetuyathāsaṃkalpayeditipāṭhaḥ||yathā
kāmaṃphalamullikhedityarthaḥ|| ataevamārkaṃḍeyaḥ||saṃkalpaṃcayathākuryātsnānadānavratādike||ananaṃtaraṃkṛtyamāhamadanaratnede
valaḥ||abhuktvāprātarāhāraṃsnātvā''camyasamāhitaḥ||sūryāyadevatābhyaścanivedyavratamācaret||atraprātarvratamācareditye
vānvayaḥ|| pradhānakriyānvayasyābhyarhitatvāt|| abhukteti tvaśaktasyābhyanujñātekṣvādibhakṣaṇāpavādaḥ|| kecittuvratadine
prātarāhāramabhuktvāvratamācaredityāhustanna|| upavāsovratekāryaityanenaivā bhuktavato'dhikārasya prāptatvādetasya vaiyarthyā

2.1.7

patteḥ|| anyetupūrvadineprātarāhārama bhuktvāathadikabhaktaṃ kṛtvāttaradine snātvācamyavratādikaṃ kuryādityāhuḥ|| pare tusarvatrapū
rvedyureva sāyaṃsaṃdhyottaraṃvrataṃgrāhyaṃ vāravratādau bahuśastathādṛṣṭatvāt|| prātaḥsnātveticānvayaityāhuḥ|| sāmānyadharmāhemādrau
bhaviṣye|| kṣamāsatyaṃdayādānaṃśaucamiṃdriyanigrahaḥ|| devapūjāgnahavanaṃsaṃtoṣaḥsteyavarjanam|| sarvavrateṣvayaṃdharmaḥ sāmānyo
daśadhāsthitaḥ || devapūjāyaddaivataṃvrataṃtasyapūjā|| agnihavanaṃpūjyadevatoddeśenahomaḥ upakramāt || taccasaptamīvratesūryapū
jāagnihavanaṃ navamīvratedurgāpūjā anuktadevatāvrateiṣṭadevatāpūjāhavanaṃvyāhṛtihomaitikecit || atrakṣamādīnāṃ
svataṃtratayācaturvargasādhanatvenavihitānāṃvratāṃgatayāvidhānaṃ khādiraṃvīryakāmasyayūpaṃkuryāditivatsaṃyogapṛthaktvādupa
pannamiti hemādriḥ|| sarvavrateṣvityatrasarvavratapadaṃ bhaviṣyapurāṇoktasarvavrataparamatovratāṃtarevidhyaṃtarasatvaevahomādīnā
maṃgatvaṃnānyathā || ataeva ekādaśīvratādau śiṣṭānāṃhomādyanācaraṇamitikecit || vastutastuyeṣvevapurāṇāṃtaroktavrate
ṣuhomādividhirastitadviṣayakamevasrvapadamanyathātaditaraparatvena saṃkocā patteriti || pṛthvīcaṃdrodayegnipurāṇe|| snātvā
vratavatā sarvavrateṣuvratamūrttayaḥ||pūjyāḥsuvarṇamayyādyāḥ śaktyā vaibhūmiśāyinā||japo homaścasāmānyaṃvratāṃtèdānamevaca
caturviṃśadvādaśavāpaṃcavātrayaevavā|| viprāḥpūjyāyathāśaktitèbhyodadyāccadakṣiṇām||vratamūrttayastaddevapratimāḥ|| deva
laḥ||brahmacaryamahiṃsācasatyamāmiṣavarjanam||vrateṣvetānitvāricaritavyāninityaśaḥ||strīṇāṃprekṣaṇātsparśāttābhiḥ

2.1.8

saṃkathanādapi|| naśyatebrahmacaryaṃcanadāreṣvṛtusaṃgamāt||svadāreṣvṛtusaṃgamāditikvacitpāṭhaḥ|| āmiṣaṃmāṃsam||āmiṣaṃ
dṛtipānīyaṃgovarjaṃkṣīramāmiṣam||masūramāmiṣaṃsasyèphalejaṃbīramāmiṣam|| āmiṣaṃśuktikācūrṇaṃmāranālaṃtathāmi
ṣamitismṛtyaṃtaroktaṃvā||vratādyāraṃbhevṛddhiśrāddhaṃkāryam||tadāhaśātātapaḥ|| nāniṣṭvātupitṝñchrāddhekarmakiṃcitsamārabhe
t|| gṛhītavratānācaraṇaṃmadanaratnechāgaleyaḥ||pūrvaṃvrataṃgṛhītvāyonācaretkāmamohitaḥ|| jīvanbhavaticāṃḍālomṛtecavyā'
bhijāyate||kāmamohitaitiviśeṣaṇādvyādhyādinā'nācaraṇenadoṣaḥ|| tathācahemādrauskāṃde|| sarvabhūtabhayaṃvyādhiḥpramā
doguruśāsanam|| avrataghnāninipaṭhayaṃtesarudetāniśāstrataḥ|| sarvebhyobhūtebhyaḥsakāśādvratakarturbhayamitihemādriḥ|| madana
ratnetu sarvabhūtabhayaṃvyādhirityaparicitatvādbyākhyātaṃ sarvabhūtabhayaṃsarvebhyobhūtebhyaḥsakāśādvratakarturbhayamiti||sarpādibha
yādvratāṃgavaikalyenavratahānirbhavatītyarthaḥ|| guruśāsanaṃgurorājñā||saruduktyā'saruccayāgeprāyaścittam||taduktaṃskāṃdagā
rudayoḥ || krodhātpramādāllobhādvāvratabhaṃgobhavedyadi|| dinatrayaṃnabhuṃjītamuṃḍanaṃśiraso'thavā|| nacātraprāyaścittokterati
krāṃtavratānācaraṇamitivācyam|| prāyaścittamidaṃkṛtvāpunarevavratībhaveditiskaṃdāt|| athopavāsadharmāḥ|| tatropavāsa
svarūpaṃkātyāyanavṛddhavasiṣṭhābhyāṃdarśitam|| upāvṛttasyapāpebhyoyastuvāsoguṇaiḥsaha|| upavāsaḥsavijñeyaḥsarvabhogaviva
rjitaḥ||guṇaiḥ tajjāpyayajanadhyānatatkathāśravaṇādyaḥ|| upavāsakṛtāmeteguṇāḥproktāmanīṣibhiḥ||dayā sarvabhūteṣukṣāṃti

2.1.9

ranasūyāśaucamanāyāso'kārpaṇyaṃcamāṃgalyamaspṛhetyādibhirviṣṇudharmottaragautamādipratipāditaiḥ|| tacchabdenopāsyā
devatāvānadevatāvā||evaṃcapāpanivṛttyāguṇānuṣṭhānasahitonirāhārasyavāso'vasthānamupavāsaityuktaṃbhavati|| idaṃcapha
lasādhanasyopavāsasyasvarūpamuktam || upavāsapadārthastusmṛtipurāṇavyavahārerūḍhyānirāhārāvasthānamātram|| vṛddhava
siṣṭhaḥ|| upavāsetathāśrāddhenakuryāddaṃtadhāvanam || kāṣṭhenetiśeṣaḥ|| ataevaniṃdati|| daṃtānāṃkāṣṭhasaṃyogohaṃtisaptakula
nicetivākyaśeṣādvidherivaniṣedhasyāpiviśeṣaparatāyuktaiva|| tenaalābhevāniṣedhevākāṣṭhānāṃdaṃtadhāvane|| parṇādinā
viśuddhyetajihvollekhaḥsadaivahītipaiṭhīnasi vacanāt|| alābhedaṃtakāṣṭhānāṃniṣiddhāyāṃtathātithau|| apāṃdvādaśagaṃḍūṣairvida
dhyāddaṃtadhāvanamitivyāsavacanāccaparṇādinādvādaśagaṃḍūṣairvā daṃtadhāvanaṃkāryameva|| devalaḥ|| asakṛjjalapānāccasakṛttāṃ
būlacarvaṇāt||upavāsaḥpraṇaśyetadivāsvāpācca maithunāt||aśaktaututenaivajalapānamabhyanujñātam||atyayecāṃbupānena
nopavāsaḥpraṇaśyati|| atyayejalapānaṃ vināprāṇātyaye|| viṣṇudharme||asakṛjjalapānaṃca divāsvāpaṃca maithunam|| tāṃbūla
carvaṇaṃmāṃsaṃvarjayedvatavāsare|| asakṛdityuktyā sakṛjjalapānenadoṣaḥ|| atra pāraṇāṃtaṃvrataṃjñeyaṃ vratāṃteviprabhojanam||a
samāptevratepūrvekuryānnaivavratāṃtara mititasyāpivratavāsaratvānmāṃsaniṣedhaḥpāraṇā dineevana tūpavāsadine||upavāsaprasa
ktyabhāvāt|| ataevanirṇayāmmṛtevyāsaḥ|| varjayetpāraṇemāṃsaṃvratāhepyauṣadhaṃ sadeti || aṣṭautānyavrataghnāni āpomūlaṃpha

2.1.10

laṃpayaḥ|| havirbrāhmaṇakāmyācagurorvacanamauṣadha mitiskāṃdavacanātprasaktamauṣadharūpamapimāṃsaṃvratā hevarjayedityarthaḥ
viṣṇurahasye|| smṛtyālokanagaṃdhādisvādanaṃparikīrtanam|| annasyavarjayetsarvagrāsānāṃcābhikāṃkṣaṇam|| gātrābhyaṃgaṃ
śirobhyaṃgaṃtāṃbūlaṃcānulepanam||vratasthovarjayetsarvaṃ yaccānyaddalarāgakṛditi|| hārītaḥ|| patitapākhaṃḍināstikādisaṃ
bhāṣaṇānṛtyāślīlādikamupavāsādiṣuvarjayediti||anvādipadenayatpuruṣārthatayā sarvadāniṣiddhaṃtadapikṛtvarthatayāsaṃba
gṛhyate|| ataevavratādhikāra su maṃtuḥ||vihitasyānanuṣṭhānaṃmaṃdriyāṇāṃmanigrahaḥ||niṣiddhasevanaṃnityaṃvarjanīyaṃprayatnataḥ
patitāderdarśanetuviṣṇupurāṇe||tasyāvalokanātsūryaṃpaśyetamatimānnaraḥ|| sparśādauviṣṇudharme|| saṃsparśecanaraḥsnātvāśu
cirādityadarśanāt || saṃbhāṣyatānaśucipadaṃ ciṃtayedyutaṃbudhaḥ || yogayājñavalkyaḥ || yadivāgyamalopaḥsyādvatadānakri
yādiṣu || vyāharedvaiṣṇavaṃ maṃtraṃsmaredvā viṣṇumavyayam || yamaḥ || mānaseniyame luptesmaredviṣṇumanāmayamiti || bṛhannāradī
ye || rajasvalāṃcacāṃḍālaṃ mahāpātakinaṃtathā || sūtikāṃpatitaṃcaivaucchiṣṭaṃrajakādikam || vratādimadhye śṛṇuyādyadyeṣāṃ
dhvanimuttamaḥ|| aṣṭottarasahasraṃtu japedvaivedamātaram || vedamātā gāyatrī || mitākṣarāyāṃdakṣaḥ || saṃdhyāhīno'śucirnityama
narhaḥsarvakarmasu || yadanyatkurutekiṃcinnatasyaphalamaśnute || atraprātaḥ saṃdhyaivāṃgamityāhuḥ kecit || aviśeṣāttatsaṃdhyo
ttarabhāvi nikarmādau sāṃgamitiyuktamityāhuḥ prājñāḥ || prātaḥ kālīnavratādisaṃkalpastu prātaḥsaṃdhyāṃkṛtvaiva kāryaḥ || prātaḥ

2.1.11

saṃdhyāṃbudhaḥ kṛtvāsaṃkalpaṃtata ācareditigauḍanibaṃdhadhṛtasmṛteḥ || mārkaṃḍeyapurāṇe || sūryodayaṃ vinānaiva vratadānādikaṃkramai
ti || krama upakramaḥ || kriyāiti pāṭhesnānadānādikāḥkriyāḥ|| sūryodayaśabdena uṣaḥkālo lakṣyate || taṃ vinā rātrausnānādikaṃ
nakāryamitikalpataruḥ || chaṃdogapariśiṣṭe || sadopavītinābhāvyaṃsadābaddhaśikhena ca || viśikho vyupavītī ca yatkarotina
tatkṛtam || pitrya maṃtrānudravaṇe ātmālaṃbhe avekṣaṇe || adhovāyusamutsarge prahāre'nṛta bhāṣaṇe || mārjāra mūṣakasparśā ā
krośakrodhasaṃbhave || nimitteṣveṣuṣusarvatra karmakurvannapaḥ spṛśet || mārkaṃḍeyapurāṇe || śiraḥsnātaśca kurvīta daivaṃ pitryamathāpi
vā||varāhapurāṇe||snānasaṃdhyātarpaṇādijapohomaḥsurārcanam||upavāsavatākāryaṃsāyaṃsaṃdhyāhutīrvinā||bhagavadgītāyā
m|| tasmādomityudāhṛtyayajñadānatapaḥkriyāḥ|| pravartaṃtevidhānoktāḥsatataṃ brahmavādinām|| āpastaṃbaḥ||trimātrastupra
yoktavyaḥkarmāraṃbheṣusarvaśaḥ||trimātraḥpraṇavaḥ|| itisāmānyaparibhāṣā|| vismṛtāceyaṃ sāmānya paribhāṣā ācāramayū
khedraṣṭavyā|| atrastrīṇāṃviśeṣohemādraupādce|| garbhiṇīsūtikādiścakumārīvātharogiṇī|| yadā'śuddhātadā'nyenakāra
yetprayatāsvayam|| prayatāśuddhāsvayaṃ kuryādityarthaḥ|| puṃsopyeṣavidhiliṃgasyāvivakṣitatvāditihemādriḥ|| evaṃstrībhī
rajodarśanepikāryam || tathācasatyavrataḥ|| prārabdhadīrghatapasāṃnārīṇāṃ cedrajobhavet || nacatatravratasyasyāduparodhaḥ
kathaṃcana|| vratasyopavāsasyetyarthaḥ || pūjādikaṃtvanyenakārayet || tathācamadanaratnemātsye|| aṃtarā turajaḥsparśepūjā

2.1.12

manyenakārayet || sūtakepyevam|| tathācatatraiva || pūrvasaṃkalpitaṃyaccavrataṃsuniyatavrataiḥ|| tatkartavyaṃnaraiḥśuddhairdānārca
navivarjitamiti || kenakārayedityapekṣāyāṃtatraivapaiṭhīnasiḥ|| bhāryāpatyurvrataṃ kuryādbhāryāyāścapatirvratam|| asāma
rthye'parastābhyāṃ vratabhaṃgonajāyate || aparaḥputrādiḥ || tatraivavāyupurāṇe || upavāsetvaśaktastu āhitāgnirathāpi
vā || putrādvākārayedanyādbrāhmaṇādvāpikārayet || upavāsaṃprakurvāṇaḥpuṇyaṃśataguṇaṃlabhet || nārīcapatimuddiśya ekā
daśyāmupoṣitā || puṇyaṃśataguṇaṃ proktamityāhagālavomuniḥ || mātāmahādīnuddisyaekādaśyāmupoṣaṇe || kṛtecabha
ktitoviprāḥ samagraṃ phalamāpnuyuḥ || etecapratinidhayonakāmye || tathācamaṃḍanaḥ || kāmyepratinidhirnāstinityanaimitti
kecasaḥ || kāmyeyupakramādūrdhvaṃkecitpratinidhividuḥ || nasyātpratinidhirmaṃtrasvāmidevāgnikarmasu || sadeśakālayoḥ
śabdenāṃraṇeḥ putrabhāryayoḥ || nāpipratinidhātavyaṃ niṣiddhaṃvastukutracit || athavratehaviṣyāṇi || hemādrauchaṃdogapari
śiṣṭekātyāyanaḥ || haviṣyeṣuyavāmukhyāstadanuvrīhayaḥ smṛtāḥ || māṣakodravagaurādīnsarvābhāvepivarjayet || tatraivā
gnipurāṇe || vrīhiṣaṣṭikamudgāścakalāyāḥ salilaṃ payaḥ || śyāmākāścaivanīvārāgodhūmādyāvratehitāḥ || kūṣmāṃḍā
lābuvṛṃtākapālakyajyotsnikāstyajet || caturbhaikṣyaṃsaktukaṇāḥ śākaṃdadhighṛtaṃ madhu || śyāmākāḥ śālinīvārāyāvakaṃ
mūlataṃdulam || haviṣyaṃvratanaktādāvagnikāryādikehitam || madhuṃ māṃsaṃ vihātavyaṃsarvaiścavratibhistathā || pālakīpātharī

2.1.13

jyotsnikākośātakī || tatraivabhaviṣye || haimaṃtikaṃsitāsvinnaṃdhānyaṃ mudgāyavāstilāḥ || kalāyakaṃgunīvārāvāratukaṃ
hilamocikā || ṣaṣṭikākālaśākaṃcamūlakaṃkeṃmuketarat || kaṃdaḥ saiṃdhavasāmudregavyecadadhisarpiṣī || payo'nuddhṛtasāraṃca
panasāmraharītakī || pippalījīrakaṃcaivanāgaraṃgakaṃtittiṇī || kadalīlavalīdhātrīphalānyaguḍamaikṣavam || atailapakvaṃ
munayo haviṣyāṇipracakṣate || lavaṇemadhusarpiṣīitikvacitpāṭhaḥ||haimaṃtikaṃdhānyaṃkalamāstadapisitaṃśvetamasvinnaṃcaha
viṣyam || kalāyāḥsatīnakaparyāyā mauraitiprasiddhāḥ || vāṭāṇeitidakṣiṇaprasiddhāḥ || vāstukaṃbathuvāitikhyātaḥ || hi
laṃcukraṃmocayatītikṣīrasvāmyukteḥśukrāsārīhilasāraitiprasiddhaḥśākojalodbhavaḥ|| gauḍadeśehelāṃcaleitiprasiddhā
kālaśākamuttaradeśekāliketiprasiddham||kemukaṃkeṃmuāitipūrvadeśeprasiddham||nāgaraṃgaṃka nāriṃgam|| airāvatonāgaraṃ
gonādeyībhūmijaṃbuketyamarāt || nāgaraṃcaivetipāṭhenāgaraṃśuṃṭhī || lavalīrāya āṃvaḷītimahārāṣṭrabhāṣayocyamānaṃpha
lam||haraphararevaḍīitimadhyadeśabhāṣayā|| atailapakvamityetatkathitahaviṣyāṇāmevaviśeṣaṇam || manuḥ|| munyannānipayaḥ
somomāṃsaṃyaccānupaskṛtam|| akṣāralavaṇaṃcaivaprakṛtyāhavirucyate|| anupaskṛtamapakvam||athavratādyupayuktā | navastū
ni||tatrapaṃcaratnānya|dityapurāṇe||suvarṇaṃrajataṃmuktārājāvartaṃpravālakam|| ratnapaṃcakamākhyātaṃ śeṣaṃvastubravīmyaham||kana
kaṃkuliśaṃnīlaṃpadmarāgaṃcamauktikam|| etāna paṃcaratnāniratnaśāstravido viḍuritisamayapradīpedhṛtakālikāpurāṇoktā

2.1.14

nivā || kuliśaṃhīra kam || smṛtyaṃtare || abhāvasarva ratnānāṃ hema sarvatra yojayet || viṣṇudharmottare || muktāphalaṃ hiraṇyaṃ
ccavaidūryaṃ padmarāgamakem || puṣparāgaṃcagomedaṃ nīlaṃ garutmataṃ tathā || pravālamuktānmuktānimahāratnāni vai nava || athapalla
vāhemādrau brahmāṃḍapurāṇe || aśvatthoduṃbaraplakṣacūtanyagrodhapallavāḥ || paṃcabhaṃgā iti khyātāḥ sarvakarmasu śobhanāḥ || paṃca
bhaṃgāḥpaṃcapallavāḥ|| paṃcagavyaṃcatatraivaskāṃde || gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpiryathākramam || viṣṇudharme || gomūtraṃ bhāgaṃta
śvāddhaṃśakṛtkṣīrasya ca trayam || dvayaṃdadhno ghṛtasyai kame kañcakuśavārijaḥ|| gomūtrapramāṇaṃtuprāyaścittamayūkhejñeyam || vi
ṣṇudharme || gāyatryā''dāyagomūtraṃ gaṃdhadvāre tigomayam || āpyāyasve tikṣīraṃ cadadhikrāvṇo'thavaidadhi || śukramasīti
ājyaṃ ca devasya tvākuśodakam || ebhistu paṃcabhiryuktaṃ paṃcagavyaṃ pracakṣate || paṃcāmṛtaṃtuhemādrauśivadharme || paṃcāmṛtaṃ dadhikṣī
raṃsitāmadhughṛtaṃ smṛtam|| madanaralekātyāyanaḥ || ājyaṃkṣīraṃmadhutathāmadhuratrayamucyate|| tatraivabhaviṣye || madhuro'mlaśca
lavaṇaḥkaṣāyastiktaevaca|| kaṭukaścetirājeṃdrarasaṣaṭkamudāhṛtam|| catuḥsamaṃtugāruḍe || kastūrikāyā dvau bhāgau catvāra
ścaṃdanasya ca || kuṃkumasya trayaścai ka śaśinaḥ syāccatuḥsamaṃ || kuṃkumaṃkeśaram || śaśī karpūraḥ || karpūraṃ caṃdanaṃ darpaḥ kuṃkumaṃ ca samāṃ
śakam || sarvagaṃdha mitiproktaṃ samastasurabhūṣaṇam || darpaḥkastūrikā || tathā kastūrītyaguruścaiva karpūraṃ caṃdanaṃ tathā || kaṃ

2.1.15

kolaṃ ca bhave debhiḥ paṃcabhiryakṣakardamaḥ || athasarvauṣadhayaśchaṃdogapariśiṣṭe || kuṣṭhaṃmāṃsīharidredvemurāśaileyacaṃdanam || vacā
caṃpakamustaṃcasarvauṣadhyodaśasmṛtāḥ||pādme|| ikṣavastṛṇarājaṃcaniṣpāvājājidhānyakam|| vikāravacca gokṣīraṃkusumaṃ
kuṃkumaṃtathā||lavaṃgaṃcāṣṭamaṃtatrasaubhāgyāṣṭakamucyate|| tṛṇarājastālaḥ|| ajājījīrakam|| āpaḥkṣīraṃkuśāgrāṇida
dhyakṣatatilāstathā || yavāḥsiddhārthakāścetihyarghyo'ṣṭāṃgaḥprakīrtitaḥ || paṃcarātre || rajāṃsipaṃcavarṇānimaṃḍalārthaṃhikāra
yet || śālitaṃḍulacūrṇenaśukaṃvāyavasaṃbhavam|| raktaṃkusuṃbhasiṃdūragairikādisamudbhavam|| haritālodbhavaṃpītaṃrajanīsaṃbha
vaṃtathā || kṛṣṇaṃdagdhayavairhāratpītakṛṣṇavimiśritam|| rajanīharidrā || kautukasaṃjñānibhaviṣye || dūrvāyavāṃkurāścai
vavālakaṃcūtapallavāḥ|| haridrādvayasiddhārthaśikhipattroragatvacaḥ|| kaṃkaṇauṣadhayaścaitāḥkautukākhyānavasmṛtāḥ|| athasa
ptamṛdomātsye|| gajāśvarathavalmīkasaṃgamāddradagokulāt || mṛda‌mānīyakuṃbheṣuprakṣipeccatvarāttathā|| gokulāvadhisama
catvareṇasahāṣṭaumṛdobhavaṃti||hemādraubhaviṣye||suvarṇaṃrajataṃtrāstramāra kūṭaṃtathaivaca || lohaṃtraputathāsīsaṃdhātavaḥsaptakī
rtitāḥ|| ārakūṭaṃpittalam|| tatraivaṣa‌triṃśanmate|| yavagodhūmadhānyā nitilāḥkaṃgustathaivaca || śyāmākaṃcīnakaṃcaiva
saptadhānyamudāhṛtam|| saptadaśadhānyānimārkaḍeyapurāṇe||vrīhayaścayavāścaivagodhūmā aṇavastilāḥ|| priyaṃgavaḥkovi
dārāḥkoradūṣāḥsatīnakāḥ||māṣāmudrāmasūrāścaniṣpāvāḥsakulitthakāḥ|| āḍhakyaścaṇakāścaivaśaṇāḥsaptadaśasmṛtāḥ

2.1.16

pratimādravyayoḥparimāṇaṃ hemādraubhaviṣye|| anuktadravyatatsaṃkhyādevatāpratimānṛpa|| sauvarṇīrājatītāmrīvṛkṣajāmā
rtikītathā|| citrajā piṣṭale potyā nijavittānusārataḥ|| āmāṣātpalaparyaṃtā kartavyā śaktisaṃbhave|| aṃguṣṭhaparvamārabhya
vitasyavadhikāmmṛtā || mātsyetuviśeṣaḥ || aṃguṣṭhaparvādārabhyavitastiyāvadevatu || gṛhetupratimākāryānādhikāśasya
tebudhaiḥ || āṣoḍaśāttuprāsādekartavyānādhikātataiti || adhikaṃkalpataraupratiṣṭhākāṃḍejñeyam|| tathāanuktasaṃkhyāho
metuśatamaṣṭottaraṃsmṛtam || mātsye || homoyahādipūjāyāṃśatamaṣṭottaraṃbhavet || aṣṭāviṃśatiraṣṭauvāyathāśaktividhīya
te|| madanaratnebrāhme || yathoktavastusaṃpattaugrāhyaṃtadanukāriyat || yavābhāvecagodhūmāvrīhyabhāvecataṃḍulāḥ|| ājyaṃ
dravyamanādeśejahuyāccayathāvidhi || maṃtrasyadevatāyāścaprajāpatiritisthitaḥ|| maṃtrasyadevatāyāścāvidhāneprajāpati
rdevatāsamastavyāhṛtimaṃtraḥ || smṛtyāṃtarepi || navyāhṛtyāsamaṃhutaiti || gāruḍe || praṇavādimoṃtaṃcacaturthyaṃtaṃcasatta
ma || devatāyāḥsvakaṃnāmamūlamaṃtraḥprakīrtitaḥ || dravyābhāvepratinidhirhemādrauviṣṇudharme || dadhyalābhepayogrāhyaṃmadhva
lābhenathāguḍaḥ || ghṛtepratinidhiḥkāryaḥpayovādadhivānṛpa || tatraivamaitrāyaṇīyapariśiṣṭe || durbhābhāvekāśaḥ || paiṭhī
nasiḥ || sarvābhāveyavāḥ || tatraivadevalaḥ || ājyahomeṣusarveṣugavyamevabhaveddhṛtam || tadabhāvemahiṣyāstuājamā
vikamevatu || tadabhāvetutailaṃsyāttadabhāvetujārtilam || tadabhāvetu kausuṃbhaṃtadabhāvetusārṣapam || athapavitraṃhemādrau

2.1.17

pariśiṣṭekātyāyanaḥ || anaṃtargarbhiṇaṃsāgraṃkauśaṃdvidalamavaca || prādeśamātraṃvijñeyaṃpavitraṃyatrakutracit || ājya
syotpavanārthaṃyattadapyetāvadevatu || atheśmāḥ || palāśaśvatthakhadiravaṭoduṃbarāṇāṃtadabhāvekaṃṭakavarjasarvavanaspatī
nām || athadhūpāḥ || aguruścaṃdanaṃmustāsilhakaṃvṛṣaṇaṃtathā || samabhāgaistukarttavyodhūpoyamamṛtāhvayaḥ || silhakaṃsi
lhādaitiprasiddham || vṛṣaṇaṃkastūrī || ṣaḍbhāgakuṣṭhaṃdviguṇoguḍaścalākṣātrayaṃpaṃcanakhasyabhāgāḥ || harītakīsarjarasaḥsa
māṃsībhāgaikamaikaṃtrilavaṃśilājam || ghanasyacatvāripurasyacaikodhūpodaśāṃgaḥkathitomunīṃdraiḥ || sarjarasorāḷaitipra
siddhaḥ || māṃsījaṭāmāṃsī || trilavaṃtribhāgam || ghanaḥkarpūraḥ || purogugguluḥ || suvarṇamānamāhayājñavalkyaḥ || jāla
sūryamarīcisthaṃtrasareṇūrajaḥsmṛtam || te'ṣṭau likṣāstutāstisrorājasarṣapaucyate || gaurastutetrayaḥṣaṭteyavomadhyastutetra
yaḥ || kṛṣṇalaḥpaṃcatemāṣastesuvarṇastuṣoḍaśa || palaṃ suvarṇāścatvāraḥpaṃcavāpiprakīrttitam || rajatamānamāha || dvekṛṣṇa
lerūpyamāṣodharaṇaṃṣoḍaśaivate || śatamānaṃtudaśabhirdharaṇaiḥpalamevatu || niṣkaḥsuvarṇāścatvāraiti || tāmramānamāha
kārṣikastāmrikaḥpaṇaitipalacaturthāṃśenakarṣeṇonmitaḥkārṣikastāmrasaṃbaṃdhīpaṇobhavati || karṣasaṃjñācanighaṃṭau || teṣo
ḍaśākṣaḥkarṣostrīpalaṃ karṣacatuṣṭayamiti || teṣoḍaśamāṣāakṣaḥ sacakarṣaityarthaḥ|| dharaṇasyaivapurāṇaitisaṃjñāṃtaram || te
ṣoḍaśasyāddharaṇaṃpurāṇaścaivarājatamitimitākṣarāyāṃsmṛteḥ|| śatamānapaleparyāye || suvarṇacatuṣṭayasamatolitaṃrūpyaṃ

2.1.18

rājato niṣka ityarthaḥ|| suvarṇaniṣkastu catuḥsauvarṇiko niṣko vijñeyastu pramāṇata itimanūktaḥsacapalasamānaeva || ko
tra kārṣāpaṇa ityapekṣāyāṃ deśabhedena kārṣāpaṇo bhinna ityāha hemādrau nāradaḥ|| kārṣāpaṇo dakṣiṇasyāṃ diśiraupyaḥ pravartate
paṇairnibaddhaḥ pūrvasyāṃ ṣoḍaśaiva paṇāḥ satu || ṣoḍaśapaṇā aṣṭau ḍhabbūkāḥ kārṣāpaṇaḥ pūrvasyāmityarthaḥ || tāvatālabhyaṃ rūpyaṃ da
kṣiṇasyāṃ sa iti dvaitanirṇaye || līlāvatyām || varāṭakānāṃ daśakadvayaṃ yatsā kākiṇītāśca paṇaścatasraḥ || te ṣoḍaśa dramma
ihāvagamyo drammaistathā ṣoḍaśabhiśca niṣka iti || atha dhānyamānaṃ bhaviṣye || paladvayaṃ tu prasṛtaṃ dviguṇaṃ kuḍavaṃ matam|| catu
rbhiḥ kuḍavaiḥ prasthaḥ prasthāścatvāra āḍhakaḥ || āḍhakaistaiścaturbhiborderśca droṇastu kathito budhaiḥ || kuṃbho droṇadvayaṃ śūrpaḥ khārī droṇā
stu ṣoḍaśa || droṇadvayasyaiva śūrpa iti saṃjñā || palaṃ ca kuḍavaḥ prastha āḍhako droṇa eva ca || dhānyamāneṣu boddhavyāḥ kramaśaḥ
'mī caturguṇāḥ || droṇaiḥ ṣoḍaśabhiḥ khārī viṃśatyā kuṃbha ucyate || kuṃbhaistu daśabhirvāho dhānyasaṃkhyāḥ prakīrtitāḥ || viṃśatye
tyatrāpi droṇairiti saṃbadhyate || tathā ca || kuṃbho droṇadvayamiti pakṣādviṃśatidroṇamitaḥ kuṃbha iti pakṣāṃtaram || droṇāḍhaka
yoḥ parimāṇāṃtaramuktaṃ parāśareṇa || vedavedāṃgavidbhiprairdharmaśāstrānupālakaiḥ || prasthāddvātriṃśatirdroṇaḥ smṛto dviprastha ā
ḍhaka iti || eteṣāṃ nyūnādhikapakṣāṇāṃ śaktideśakālādyapekṣayā vyavasthā jñeyā || atha homadravyamānaṃ siddhāṃtaśekhare

2.1.19

homadravyapramāṇānivakṣyaṃtenuyathākramam || karṣapramāṇamājyaṃsyānmadhukṣīraṃcatatsamam || taṃḍulānāṃśuktimātraṃpāyasaṃ
prasṛteḥsamam || karṣamātrāṇibhakṣyāṇi lājāmuṣṭimitāmatāḥ || annaṃgrāsasamaṃgrātyaṃśākaṃgrāsārddhamātrakam || mū
lānāṃtutribhāgaḥsyātkaṃdānāmaṣṭamoṃ'śakaḥ || ikṣuḥparvapramāṇaḥsyādaṃguladvitayaṃlatā || prādeśamātrāḥsamidhovrīhīṇāṃ
cāṃjaliḥsamaḥ|| tilasaktukaṇādīnāṃmṛgīmudrāpramāṇataḥ || tannapuṣpaphalādīnāṃpramāṇāhutiriṣyate || caṃdraśrīkhaṃḍaka
stūrīkuṃkumāgurukardamāḥ || harimaṃthasamāḥproktāguggulurvadaropamaḥ || harimaṃthaścaṇakaḥ || āhutīnāmidaṃmānaṃkathitaṃ
vedavedibhiḥ || syāntrimudrāmṛgīmudrāhome sarvaphalapradā || mānāṃtaraṃśāradātilakaṭīkāyāṃ padārthādarśe || karṣapramāṇamā
jyaṃsyācchuktimātraṃpayaḥsmṛtam|| uktānipaṃcagavyāniśuktimātrāṇisādhubhiḥ|| tatsamaṃmadhudugdhānnaṃgrāsamātramudāhṛ
tam || dadhiprasṛtimātraṃsyāllājāḥ syurmuṣṭisaṃmitāḥ||pṛthukāstatpramāṇāḥ syuḥsaktavopitathāvidhāḥ|| palārddhaṃguḍamānaṃ
caśarkarāpitathāvidhā || grāsārddhamātramannānā mikṣuḥ parvapramāṇataḥ || ekaṃsyātpatrapuṣpaṃcatathādhūpādikalpayet || mā
tuliṃgaṃcatuḥkhaṃḍaṃpanasaṃdaśadhārutam || aṣṭadhā nārikelaṃcacaturdhākadalīphalam || tridhārutaṃphalaṃbailvaṃkapitthaṃkhaṃḍitaṃdvi
dhā || vrīhayomuṣṭimānāḥ syurmudgāmāṣāyavāstathā || taṃḍulāḥsyustadarddhāṃśāḥkodravāmuṣṭisaṃmitāḥ|| lavaṇaṃśuktimā
traṃsyānmarīcānyekaviṃśatiḥ || ghṛtasyakārṣikohomaḥkṣīrasyamadhunastathā || śuktimātrāhutirdadhdhraḥprasṛtiḥpāyasasya

2.1.20

ca|| khaṃḍatrayaṃtumūlānāṃphalānāṃkhapramāṇataḥ || grāsamātraṃtuhotavyāitareṣāṃcataṃḍulāḥ|| akṣatāstuyavāḥproktāabhāve
vrīhayaḥsmṛtāḥ|| tadabhāvecagodhūmānatukhaṃḍitataṃḍulāḥ || yeṣāṃkeṣāṃcidanyeṣāṃdravyāṇāmapyasaṃbhave || sarvatrājyamupāde
yaṃbharadvājamunermatāt|| sarvapramāṇamāhutyāpaṃcāṃgulagṛhītayeti || saṃpūrṇānicasarvatrasūkṣmāṇipaṃcapaṃcaca || ikṣūṇāṃ
parvakaṃmānaṃlatānāmaṃguladvayam ||caṃdracaṃdanakāśmīrakastūrīyakṣakardamān||kalāyasaṃmitānetānagugguluṃbadarāsthivat
dravaḥsruveṇahotavyaḥpāṇinākaṭhinaṃhaviḥ || sruvapūrṇāṃdravāḥproktākaṭhināgrāsamātrakāḥ|| vrīhayoyavagodhūmapriyaṃgutila
śālayaḥ || svarūpeṇaivahotavyāitareṣāṃcataṃḍulāḥ || athaṛtvigvaraṇaṃhemādraupādme || vām̐lāgnihotriṇaṃvitraṃsurūpaṃ
caguṇānvitam || sapatnīkaṃcasaṃpūjyabhūṣayitvācabhūṣaṇaiḥ||purohitaṃmukhyatamaṃkṛtvā'nyāṃścatathartvijaḥ|| caturviṃśadguṇope
tānsapatnīkānnimaṃtritān|| ahatāṃbarasaṃchannānsragviṇaḥśucibhūṣitān|| aṃgulīyakānicatathākarṇaveṣṭanapradāpa
yet||tatraivalaiṃge|| vastrayugmaṃtathoṣṇīṣaṃkuṃḍalekaṃṭhabhūṣaṇam || aṃgulībhūṣaṇaṃcaivamaṇibaṃdhasyabhūṣaṇam || etānicaivasarvā
ṇiprāraṃbhedharmakarmaṇām || purohitāyadatvāyaṛtvigbhyaḥsaṃpradāpayet || pūrvoktaṃbhūṣaṇaṃsarvaṃsoṣṇīṣaṃvastrasaṃyutam
dyādetastrayoktvyaācchādanapaṭaṃtathā || vratāṃgaṃmadhuparkamāhaviśvāmitraḥ || saṃpūjyamadhuparkeṇaṛtvijaḥkarmakāraye
t || apūjyakārayankarmakilbiṣeṇaivayujyate || ṛtvijāṃsaṃkhyāmāhatatraivamātsye || hemālaṃkāriṇaḥkāryāḥpaṃcaviṃśa

2.1.21

tikratvijaḥ || toṣayeccasamaṃsarvānācāryeddiguṇaṃ bhavet || dakṣiṇayātoṣayedityarthaḥ || athasarvatobhadramaṃḍalam || hemā
drauskāṃde || prāgudīcyāyatārekhāḥkuryādekonaviṃśatim || khaṃḍeṃdustripadaḥkoṇe śṛṃkhalā paṃcabhiḥpadaiḥ || ekādaśapadāva
llībhadraṃtu navabhiḥpadaiḥ || caturviṃśatpadāvāpīviṃśatyāparidhiḥpadaiḥ || madhye ṣoḍaśabhiḥkoṣṭaiḥpadmamaṣṭadalaṃsmṛtam || śvetaṃ
duḥśṛṃkhalāḥkṛṣṇāvallīrnīlenapūrayet || bhadraṃraktaṃsitāvāpīparidhiḥpītavarṇakaḥ || bāhyāṃtaradalaśvetākarṇikāpītava
rṇikā || paridhyāveṣṭitaṃpadmaṃbāhye sattvaṃrajastamaḥ || tanmadhyesthāpayeddevānbrahmādyāṃścasureśvarān || itisarvatobhadrapī
ṭham || athaliṃgatobhadram || caturviṃśatirālekhyārekhāḥprāgdakṣi ṇāyatāḥ || koṇeṣuśṛṃkhalāḥpaṃca padāvallyastupārśva
taḥ || padairnavabhirālekhyāścaturbhilaṃghuśṛṃkhalāḥ || laghuvallyaḥpadaiḥpaṅkistatoṣṭādaśabhiḥpadaiḥ || kṛtvāliṃgānivāpyaḥsyu
strayodaśabhiraṃtarā || tatovīthīdvayenaivapīṭhaṃkuryādvicakṣaṇaḥ || tasyapādāḥpaṃcapadādvārāṇyapi tathaivaca || ekāśīti
padamadhyepadmaṃsvastikamucyate || koṇeṣuśṛṃkhalāḥkāryāḥpadaistribhistataḥparam || padaiścaturbhirdikṣusyurlaghubhadrāṇyeṣāṃsamaṃtataḥ
ekādaśapadāvallyomadhye'ṣṭadalamālikhet || padmaṃ navapadaṃtvevaṃ liṃgatobhadramucyate || śṛṃkhalāḥ kṛṣṇavarṇenavallīrnīlena pū
rayet || raktena śṛṃkhalālādhvīrvallīḥ pītena pūrayet || liṃgāni kṛṣṇavarṇāniśvetaināpyatha vāpikāḥ || pīṭhaṃsapādaṃśvetenapī
tenadvārapūraṇam || madhyesyuḥ śṛṃkhalāraktāvallīrnīlena pūrayet || bhadrāṇipītavarṇānipītāpaṃkajakarṇikā || dalāniśveta

2.1.22

varṇāniyadvā citrāṇikalpayet || tisrorekhā bahiḥkāryāḥsitaraktāsitāḥ kramāt || || athacaturliṃgodbhavaṃ laiṃge
rekhāstvaṣṭādaśaproktāścaturliṃgasamudbhave || koṇeṃdustripadaḥ śvetastripadaiḥ kṛṣṇaśṛṃkhalāḥ || vallī saptapadānīlābhadraṃ rkaṃcatuṣpa
dam || bhadrapārśve mahārudraṃ kṛṣṇamaṣṭādaśaiḥ padaiḥ || śivasyapārśvatovāpīṃkuryātpaṃcapadāṃ sitām || padamekaṃtathā pītaṃ bhadravā
pyostumadhyataḥ|| śirasi śṛṃkhalāyāścakuryātpītaṃ padatrayam || liṃgānāṃ skaṃdhataḥ koṣṭhāviṃśatīraktavarṇakāḥ || paridhiḥ pī
tavarṇaistupadaiḥ ṣoḍaśabhiḥsmṛtaḥ|| padaistu navabhiḥpaścādraktaṃpadmaṃsakarṇikam || || athadvādaśa liṃgodbhavam || || tatraiva
prāgudīcyāyatā rekhāḥ ṣaṭtriṃśadvi prakalpayet|| padānidvādaśaśataṃpaṃcaviṃśatirevaca|| khaṃḍeṃdustripadaḥkoṇe śṛṃkhalāḥ ṣaṭpadaiḥ
smṛtāḥ || trayodaśapadāvallī bhadraṃtu navabhiḥpadaiḥ || trayodaśapadāvāpī liṃgamaṣṭādaśasmṛtam || liṃgatrayasya paṃktautuśobhā
koṣṭhāścaturdaśa || teṣāmuparipaṃktautu koṣṭhāḥ saptadaśaivatu || pūjāpaṃktistuvijñeyāparitaḥ parikīrtitā || pūjāpaṃktyaṃtarāpaṃ
ktau koṣṭhādyaśītisaṃkhyayā || paridhiḥsa ca vijñeyo maṃḍaletraṃtarādvayoḥ || paridhyaṃtarakoṣṭheṣu sarvatobhadramālikhet || viśe
ṣaścātravijñeyaḥśṛṃkhalāṣaṭpadābhavet || trayodaśapadāvallī bhadraṃtu navabhiḥpadaiḥ || paṃcaviṃśatpadāvāpī paridhiḥ ṣoḍaśā
tmakaḥ || madhyenavapadaṃpadmaṃkarṇikākesarānvitam || sattvaṃrajastamovarṇāḥparitomaṃḍalasyatu || trayaḥparidhayaḥkāryāsta

2.1.23

nnaddhārāṇikārayet || siteṃduḥśṛṃkhalākṛṣṇāvallīnīlāprakīrttitā || bhadraṃcaivāruṇaṃ jñeyaṃ vāpīsyācchvetavarṇikā || liṃgā
nikṛṣṇavarṇānipārśvatodvādaśaivatu || paridhiḥ pītavarṇaḥsyātkamalaṃpaṃcavarṇakam|| itisarvatobhadraliṃgatobhadrādimaṃḍalā
ni || || athasarvatobhadramaṃḍalagiṃgatobhadramaṃḍalavibhāgaucyate || || śivavrataṃ vināsarvatodyāpaneṣusarvatobhadramaṃḍalaṃ
kārayecchivavratetuliṃgatobhadralikhet || tatrakārikā || bāhumātrāyatāṃbedīṃkuryācchuddhamṛdābudhaḥ || tadarddhāṃsarvatobhadraṃ
maṃḍalaṃ vilikhettataḥ || śivavratepunaścaivaliṃgatobhadramālikhet || tanmadhyesthāpayeddevānbrahmādyāṃścasureśvarān
athamaṃḍaladevatāḥ || || tanmadhyebrahmāṇam || brahmajajñānaṃgautamovāmadevobrahmātriṣṭup || madhyebrahmāvāhaneviniyo
gaḥ|| oṃ brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastādvisīmataḥ suruco ve na āvaḥ || sabudhnyā upamā asya viṣṭhāḥ sataścayonima̍sataścavivaḥ
bhobrahman ihāgaccha ihatiṣṭhapūjāṃgṛhāṇa ma ma saṃmukhaḥsuprasannovaradobhava || ityevaṃprakāreṇasarvadevatānāmāvāhanaṃjñeya
mṛ || tataudīcīmārabhyavāyavīparyaṃtaṃsomādayovādhyaṃtāaṣṭaulokapālāḥsthāpanīyāḥ

Linked texts (7)