Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 22

Jayamaṅgalā 22

Language
Sanskrit

Contents

22.p1

varaṇasaṃvidhānapūrvakamadhigatāyāṃ visrambhaṇamuktaṃ, yā tu kriyamāṇā na labhyate, tatra gāndharvādyaścatvāro vivāhāḥ, tatrālābhakāraṇāṃnyeva tāvadāha—

22.4

dhanahīnastvabhijanādiguṇayukto'pi daridraḥ kanyāṃ na labhate, madhyasthaguṇo hīnāpadeśo veti | madhyasthā rūpaśīlādayo guṇāḥ, abhijanaḥ pradhānaṃ tadabhāvāddhīnavyapadeśaḥ, sadhano vā prātiveśya iti| svagṛhasamīpavāsī sīmāsambandhena kalahādijanakatvād dhanagarvātra labhate, mātāpitrorbhrātṛṣu ca satsu, paratantro'nyapradhānaḥ sadhano'pi na labhate, bālavṛttarucitapraveśo veti | yo lāḍīkavad dṛśyate so'niṣiddhagṛhapraveśo'pi paribhavānna labhate, yadi na varayetkathamadhigacchedityāha-bālyāditi | anurañjayed , anuraktā hi svayameva gāndharveṇa vivāhena pāṇiṃ grāhayati, yataḥ ‘svayaṃ saṃyoge gāndharvaḥ’ iti, tasmādanurañjanārthaṃ bālāyāmupakramādanekaprakārā ucyante, yatra ca deśe prāyeṇaivaṃvidhā vṛttistāmadhikṛtyāhatathāyuktaśceti | dhanahīnatvādiyuktaḥ, dakṣiṇāpatha iti | tatra hi mātuladuhitā pariṇīyate, viyuktaḥ pitrormṛtatvātparibhūtakalpo mātulakulagataḥ, anyasmai vā pūrvadattāmadattāṃ vā, anyāmapi bāhyāmiti | yā mātuladuhitā na bhavati pitroḥ sambandhabāhyā tāmapi spṛhayet, tatra kartuḥ kriyayā''ptumiṣṭatamatvena vivakṣitatvātkarmatvam , anenānyasminnapi deśe vidhirayamiti darśayati, bālyātprabhṛ ti sati dharmādhigame bālāyāṃ dharmārthamadhigame sandarśanālāpalakṣaṇe sati saṃvananaṃ vaśīkaraṇamanurañjanalakṣaṇaṃślāghyam , anyathā darśanātkathaṃ saṃvananaṃ syād, dharmyaśca gāndharvovivāhaḥ, yathoktaṃ—‘tatra pūrve dharmyāścatvāraḥ, ṣaḍityeke’ |

22.5

tayeti | bālayā, avacayamuccapādapād, grathanaṃ puṣpāṇāṃ, gṛhakaṃkāṣṭhamayaṃ mṛṇmayaṃ vā svalpaṃ, duhitṛkā sūtradārvādimayī, bhaktapākakaraṇamiti | saṅkataṃ taṇḍulairitaratpāṃsubhiḥ, paricayasya vayasaśceti | ātmanaḥ svalpamadhikaṃ vā paricayaṃ, bālyaṃ tāruṇyaṃ vā vayo buddhvā tadanurūpamācared noktamityeva |

22.6

ākarṣanakrīḍā pāśakakrīḍā, paṭṭikāgrathanam, muṣṭidyūtaṃ prasiddhaṃ, kṣulukadyūtaṃ pañcasamayādi, madhyamāṅguligrahaṇamiti | aṅguliviparyāsena gopiturmadhyamāṅgulargrahaṇaṃ, ṣaṭpāṣāṇakādīnīti | yatra svalpāni ṣaṭpāṣāṇāni hastasya kroḍenotkṣipya pṛṣṭhena gṛhyante, ādiśabdādanyāni ca deśyāni pañcikāprasṛtakādīni, tatsāmyāditi | yatra nāyikāyā abhiniveśaḥ, tadāptadāsaceṭikābhiśca | tasyā ye dāsāśceṭikāśca tābhiḥ krīḍantābhiḥ sahānukrīḍeta tatolabdhaprasarastayā ca |

22.7.1

kṣveḍitakāni yeṣvaṅgavyāyāmāḥ, tānyāha-sunimīlitikāmiti |

22.7.2

yatraikasya kaścinnetre nimīlayati śeṣāḥ pracchanneṣvātmānaṃ gopāyitvā tiṣṭhanti, tato'sāvunmīlitacakṣuryaṃ gṛhṇāti tasya netranimīlanamiti, ārabdhikāṃ, hastena choṭikāṃ dattvā yatra palāyate parasya saṃgrahārthaṃ tāṃ krīḍāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhaṃ krīḍāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmārabdhikāmāhuḥ, lavaṇavīthikāṃ lavaṇavīthikābhyāṃkṛtayostadvīthikāntarayormadhye lavaṇe svasthānamākrāmyati tadā lavaṇayogo bhavati tāṃ krīḍāṃ, lavaṇahāra iti pratītām, anilātāḍitikāṃ, yatra pakṣavad bhramaṇaṃ, godhūmapuñjikāmiti |

22.7.3

godhūmagrahaṇaṃ vrīhyupalakṣaṇaṃ, yatra bahūnāmekaḥ pratyekaṃ rūpakānādāya vrīhiṣu kṣiptvā saṃmiśrya ca tāvato bhāgānkaroti, ataste yathecchamekaikaṃ bhāgamādāya rūpakamanviṣyante, tatra yo na labhate so'nyaddadāti, aṅgulitāḍitikāmiti | yatraikaṃ nimīlitanetramanyairlalāṭe āhatya kenābhihato'sīti? pṛṣṭo yamāghātakaraṃcetayati sa āhantyate, anyāni ca deśyāni maṇḍūkikaikapādikādīni, ete prāyaśo bālasyopakramāḥ | yūnastu ye prāyaśastānāha -

22.8

asyāmiti | nāyikāyāṃ viśvāsyāṃ, nirantarāmanavacchinnāṃ prītiṃkuryāt, sā'pi hi dhātryikā matkāryaṃ kariṣyatīti paricayāccāvabudhyeta, prītiṃ kimapyasyāmapi karotīti |

22.9

dhātreyikāṃ dhātryā duhitaram, priyaṃ tadātve sukhakaraṃ, hitamāyatyām, adhikopagrahe phalamāha--sā hīti | prīyamāṇā snihyamānā, viditākārā'pīti | nāyako nāyikāmicchatīti jñātābhiprāyā'pi, apratyādiśantī tamiti | nāyakamapratyācakṣāṇā, tāṃ ceti | nāyikāṃbhayalajjāvyapanayanena pratārya yojayituṃ śaknuyād, anabhihitā'pi pratyācāryakamiti | saṃyojane tvamācāryā bhavetyetatprati, nāyakenānuktā'pi satī yojayituṃ śaknuyāditi yojyam |

22.10

aviditākārā'pīti | yadyapi nāyaka etāmicchatīti na jñātavatī tathā'pi guṇāneva prakāśayed; anurāgāditi | nāyakaviṣaye dhātreyikā'nurāgād |

22.11

yatra yatra ceti | pratāraṇaprakāre, tadanupraviśyeti | vijñāya, sādhayediti | saṃpādayet |

22.12

krīḍanakadravyāṇi vakṣyati, anyāsāmiti | kanyāyāṃ, viralaśo, na bāhulyena, ayatneneti | saṃpādanasāmarthyaṃ darśayati |

22.13

krīḍanakadravyāṇyāha-kandukamiti | alpakālāntaritamiti | kautukaprabandhābhyupagamārtham, anyadanyad bhaktīnāṃ vaisādṛśyād, dāru=kāṣṭhaṃ,gavalaṃ=śṛṅgaṃ, duhitṛkāḥ=putrikāḥ, saṃdarśayedityeva, madhūcchiṣṭaṃ siktham13

22.15

vīkṣaṇe ceti | darśananimittam, pracchanne dṛśyamānā niḥśaṅkamupacaryate; tathā kathāyojanamiti | anyamukhena saṃvardhanārthaṃ ca kathāṃ yojayet |
55 ||

22.17

anvarthābhiḥ, svayamprayuktābhiḥ śakuntalārājadārikābhiḥ, cittahāraṇībhiranyānurāgayuktābhiḥ |

22.18

vismayeṣu prasajyamānāmiti | āścaryyeṣu prasaktiṃ yāntīṃ, kalāsu patracchedyādiṣu, gītapriyāmiti | kalāntargatamapi punargītagrahaṇaṃ prādhānyārtham, prāyeṇa hi gītapriyo lokaḥ, āśvayujyāṃ kaujāgare, aṣṭamīcandrake, mārgaśīrṣabahulāṣṭamyāṃ, tatra hi dinamupoṣyodite candramasi bhujyate, kaumudyāmiti | sāmānyeopādāne'pi yatra kanyābhirjyotsnāmaṇḍalakapūjā kriyate sā'tra draṣṭavyā sā kārttikyāṃ bhavati, utsaveṣu indramahādiṣu, yātrāyāṃ devatāyāḥ, grahaṇe sūryācandramasoḥ, gṛhācāre gṛhamāgatāyām, āpīḍādibhirvismāpayediti sambandhaḥ, no ceddoṣakarāṇīti | taddāne yadyātmano'pāyaṃ na paśyet |

22.19

anyapuruṣaviśeṣābhijñatayeti | anyebhyaḥ puruṣebhyo mama viśeṣaṃ dhātreyikā jānātviti puruṣapravṛttāṃ jātasaṃprayogām, anyathā kathaṃ viśeṣamavaiti |

22.20

tadgrahaṇopadeśeneti | dhātreyikopadeśadvāreṇa, ratikauśalamiti | tajjñatām |

22.21

anupahatadarśana iti | asyopāya udāraveṣatvam |

22.22

kimityanupahatadarśanaḥ syādityāha--

22.23

yuvataya iti | jātayauvanāḥ, saṃsṛṣṭaṃ jātaparicayam, abhīkṣṇadarśanaṃsadā dṛśyamānaṃ, kāmayanta iti | icchanti, nābhiyuñjate kayā cillajjā''ścaryayuktyā |
bāscreenyāmupakramaḥ ṣaḍviṃśaṃ prakaraṇam || bhāvaṃ ca kurvatīmiṅgitākāraiḥ sūcayedityukaṃ, teṣāṃ sūcanaṃ prakāśanamucyate, yadāha--

22.24

tāniti | tatreṅgitamanyathā vṛttiḥ, ākāro mukhanayanarāgaḥ, tadubhayamuttaratra yathāyogaṃ yojyam |

22.25

saṃmukhaṃ na vīkṣata iti | lajjayā parāṅmukhī, taṃ tu nāyakaṃ, vīkṣiteti | nāyakena, vrīḍāṃ darśayati, adhomukhī bhūtvā |

22.26

rucyamatimanoharam, ātmano'ṅgaṃ stanabāhumūlādi, apadeśeneti | prāvaraṇavyājena |

22.27

pramattamanāvahitam, pracchannamekākinam, atikrāntaṃ dūragatam |

22.28

pṛṣṭā ca kiñciditi | nāyakena, sasmitamityādinā'nurāgonmukhatā vrīḍā cākhyāyate |

22.29

tatsamīpa iti | nāyakasamīpe |

22.30

parijanamiti | ātmīyaṃ, savadanavikāramiti | sabhrūbhaṅgakaṭākṣaṃ,taṃ deśamiti | yatra sthitā taṃ paśyati |

22.31

tatraiva yatkiñcid dṛṣṭvā vihasitaṃ karoti tiryakpaśyantī, tatra kathāmanubadhnāti sakhīṃ protsāhya |

22.32

bālasyeti | lāḍīkasya svāṅkamāropitasya, cumbanāvagūhanaṃ ca saṃkrāntakam , paricārikāyāḥ svasyāstilakaṃ racayati nāyakaṃ paśyantī32

22.33

parijanānavaṣṭabhyeti | parijanakroḍāpāśrayā, tāstāśceti | keśaviracanāṅgavalanavijṛmbhikāḥ |

22.34

tanmitreṣu=nāyakamitreṣu, viśvasiti svabhāvaṃ prakaṭayati, vacanaṃ caiṣāṃ bahumānaṃ kurute tadanurūpānuṣṭhānāt |

22.35

tatparicārakairiti | nāyakaparicārakaiḥ |

22.36

etāniti | nāyakaparicārakān |
teṣviti | paricārakeṣu, kasya cidanyasya kathayatsu, tāṃ saṃkathām 37

22.38

dhātreyikayā coditā praviśāva iti, udavasitaṃ gṛham |

22.39

tāmantarā kṛtveti | dhātreyikāṃ vyavadhānīkṛtya, nāyakena saha dyūtādi niyojayitumicchati |

22.40

darśanapathamiti | nāyakasya |

22.41

sadhīramavatārya kiṃ grahīṣyatīti, sakhyā hasta iti | lajjayā na taddhaste dadāti, nityaṃ dhārayati ślāghyamānā |

22.42

tatpakṣairiti | anyavarapakṣaiḥ |

22.43

dṛṣṭveti | etāniti | ākārāna, iṅgitāni ceti liṅgavipariṇāmena yojyam, bhāvasaṃyuktāniti | anurāgasaṅgatān, saṃprayogārthamiti | saṃprayogo'tra samāgamalakṣaṇo gāndharvo jñeyaḥ, yogāniti | abhiyogān |

22.44

bālakrīḍanakairiti | kalābhiranurāgiṇī, vatsalā prauḍhā, yastasyāviśvāsyastadupagrahātsvokartavyā |

22.54

mahānasikasyeti | mahānasaviṣayaṃ karma mahānasikamityuktam, bhaktagrahaṇamupalakṣaṇārtham bhaktādiśākārthasya karmaṇastattacchāstroktena vidhinā darśanaṃ, strīṇāṃ pradhānavidyātvād, saṃyuktayoriti | ekakāṣṭhaghaṭitayoḥ strīpuṃsayormaithunayoraviprayogārthaṃ darśanam, ajaiḍakānāṃ kāṣṭhamayānām, upalakṣaṇārthatvād gavāśvādīnāṃ ca, mṛdā vaṃśavidalaiḥ kāṣṭhairvā vinirmitānāṃ devakulānāṃ devagṛhāṇāṃ ca, śukādipañjarāṇāṃ mṛdādinirmitānāṃtatra madanasārikā paṭhati, jalabhājanānāṃ śaṅkhaśuktikhaṇḍānāṃ mṛtkāṣṭhaśi lānirmitānāṃ, vicitrāṇāṃ varṇikayā''kṛtiyuktānāṃ saṃsthānavatāṃ, yantrakāṇāmiti | yantramātṛkoktānāṃ, vīṇikā svalpavīṇā, piṇḍolikā yatra duhitṛkāḥ sthāpyante, paṭolikā yatra. prasādhanaṃ vidhīyate, śyāmavarṇakaṃ rājāvartacūrṇaṃ citrakarmopayogi patrāṇi tāmbūlasya, kālayuktānāmiti | yasminkāle yenārthinī, tatra tasya darśanamityarthaḥ, śaktiviṣaya iti | yasmin pracchanne svayaṃ praveṣṭuṃ sāmarthyaṃ tatra dānaṃ, kuṅkumādīnāmaprakāśayatvāt, prakāśadravyāṇāṃ kandu carry dīnāṃ prakāśadānaṃ, taireva kalpanīyatvād, sarvābhiprāyasaṃvardhakamiti | sarvābhilāṣapūrvakaṃ yadyanmamepsitaṃ tattatsaṃpādayatīti, dīyamānaṃ ca yathā pracchannamarthayet |

22.56

pracchannasya tu kāraṇamubhayaṃ, tatrātmano gurujanādbhayaṃ khyāpayet, tacca pitarau ruṣyata iti, anyena spṛhaṇīyatvamiti | anyo'pyetad dṛṣṭvā spṛhayati tataśca gṛhṇīyāditi |

Linked texts (1)