Kamasutra 31
Jayamaṅgalā 31
- Language
- Sanskrit
31.p1
satyapyabhiyoge dhīrāḥ pragalbhāḥ parīkṣipyo yāḥ striyastā na nirbhinnasadbhāvāstataśca na tāsu viśeṣābhiyoga iti bhāvaparīkṣocyate--
31.1
kanyāmivābhiyuñjānaḥ, pravṛttiṃ = ceṣṭāṃ, parīkṣeta, anayā hi parīkṣikṣatayā bhāvaḥ parīkṣito bhavati |
kathaṃ sādhayetyāha-
31.2
mantramavṛṇvānāmiti | sāṃprayogikaṃ bhāvamaprakāśayantīṃ, dūtyā sādhayed apragalbhatvāt |
31.3
apratigṛhṇāmiyogaṃ nāyakena kriyamāṇaṃ pratyākhyāya, punarapi kiyatodivasānsthitvā; saṃsṛjyamānāṃ nāyakena saṃsargaṃ yātāṃ, dvidhābhūtamānasāṃ. vidyāt , parīkṣaṇīyatvāt, kiṃ kuryāmahaṃ na vedmīti, tāṃ krameṇa sādhayed na sahasā parityajet |
atra viśeṣamāha-
31.4
saviśeṣamiti | yathā pūrvamalaṃkriyamāṇā tataḥ saviśeṣamalaṃkṛtā, punarnāyakena dṛśyeta, tathaiva cābhigacchennāyakaṃ, nāyikāṃ vivikte sthitāṃ, balād grahaṇīyāṃ = haṭhād grāhyāṃ, vidyād dhīrātvāt |
31.5
bahūnapi viṣahate ye ye kriyante, na ca cireṇāpīti | bahubhirapi divasaiḥ, śuṣkapratigrāhiṇīti | arthaśūnyānabhiyogānpratigrahītuṃ śīlamasyāḥ, atiparokṣaṇīyatvāt , paricayavighaṭanasādhyeti| paricayāpanayasādhyā |
kathaṃ tadapanayanātsidhyatītyāha-
31.6
manuṣyajāteriti | tadgato'bhidhānaṃ, cittānityatvāditi | manasaścalatvād, yato vicchinne paricaye punaḥ svayaṃ saṃdhatte |
31.7
abhiyuktā'pi pariharati, abhiyuktaṃ parihṛtyāpi kā cittasaṃsargaṃ yāsyatītyāha-na ca saṃsṛjyata iti | tasyā ātmanyabhimānād, na ca pratyācaṣṭe, nāya kamekāntena, tasminnāyake ca gauravābhimānāt, sā'tiparicayātkṛcchreṇa sādhyā tasyā hyatidhīrāyā atiparicayena gauravābhimānau kṛcchreṇa sphuṭataḥ, marmajñayā vā dūtyā sādhyā tadvaśatvāt |
tatra viśeṣamāha-
31.8
sā cediti | pāruṣyeṇa pratyādiśati, niṣṭhuravākyena nāyakaṃ pratyācaṣṭe, upekṣeta nābhiyuñjīta |
atrāpi viśeṣamāha-
31.9
paruṣayitvā'pi tviti | paruṣamuktvā'pi, prītiyojanaśīlāṃ, sādhayetpunarabhiyuñjīta, tasyā jātavipratipattisāratvāt |
31.10
kāraṇāditi | kutaścinnimittātsaṃsparśanamabhiyogaṃ sahate na śuṣkapratigrāhiṇītyarthaḥ, nāvabudhyate nāmeti| nāyakābhiprāyamajānatīva saṃsparśanaṃ sahate saivambhūtā dvidhābhūtamānasā parīkṣaṇīyatvāt, sātatyena kṣāntyā vā sādhyeti | avicchedena saṃsparśasya kṣamaṇaṃ kāryamityarthaḥ |
31.11
samīpe śayānāyā āntarābhiyogena pravṛttiṃ parīkṣeta, suptā nāmeti | kṛtakasuptaḥ karamupari vinyasyennāyikāyāḥ, suptā nāmeti | kṛtakasuptopekṣate hastaṃ nāpanudati, jāgratī tviti | punarjāgaraṇamapadiśyāpanayati, kimarthamityāha-bhūyo'bhiyogākāṅkṣiṇīti | anyathā kiṃ suptenaiva nyastaḥ kiṃvā'bhiyogārthaṃ kṛtakasupteneti sandehaḥ |
31.12
etena hastanyāsena |
31.13
tasminniti | hastanyāse pādanyāse ca, prasṛte nirbandhena pravṛtte, suptasaṃśleṣaṇamiti | kṛtakasuptāyā āliṅganamevopakrameta na cumbanādikam |
31.14
taditi saṃśleṣaṇam, utthitāṃ śayanāt, prakṛtivartinīmakupitām, abhiyogārthinīṃ vidyād, dṛśyamānāṃ punarabhiyuñjītetyarthaḥ, asyā apragalbhatvād, adṛśyamānāṃ tu prakṛtivartinīṃ dūtīsādhyāṃ vidyāt, tadviṣayatvāt |
31.15
yadā tu tadasahamānotthitā ciraṃ bahūnidivasāndṛṣṭā satī punarapi prakṛtisthaivākupitā saṃsṛjyate saṃsargaṃ karotīti, yadyapyevaṃ tathā'pi, kṛtalakṣaṇāṃ tāmiti | jātāvasarā darśitakārāmupakrametābhiyuñjīta, tasyāatiśayenāpragalbhatvāt |
31.16
anabhiyukteti | abhiyuktā sutarāṃ tāvadbhāvasūcakamākāraṃ darśayatyeva |
31.17
tatra ca yadi vadati savepathu sagadgadam |
31.18
svinnakaracaraṇāṅguliḥ svinnamukhī ca bhavatyekāntenā''hatabhāvatvāt |
31.20
ātureti | kāmāturaikāntena pragalbhā, evamavasthā'pi vivikte, saṃvāhikā ceti | kadā cidapragalbhasaṃvāhanadvāreṇa pravṛttiṃ darśayati, sparśamāvedayatītyātmīyaṃ nāyakaṃ jñāpayati |
31.21
vismitabhāveti | vismitākhyo bhāvo yasyāḥ, sparśaṃ nivedayamānā tatsparśasukhājjātavismayā satī tenaiva dvitīyabāhunā śleṣaṃ karoti, nidrā'ndhā veti | vā śabdo bhinnakramaḥ, ubhābhyāṃ bāhubhyāṃ kṛtakanidrā parispṛśyāpyūrubhyāṃ tiṣṭhati |
31.22
alikaikadeśamagrabhāgaṃ pātayati |
31.23
saṃvāhayantī na pratilomayati, tatsaṃvāhanasyeṣṭatvāt |
31.24
tatraiveti | ūrumūle, avicalaṃ, nyasyati lajjayā na vyāpārayati, mā bhūjjaghanapārśvasaṃsparśa iti |
31.25
aṅgasandaṃśena ceti | ūrudvayasaṃdaṃśena nāyakena pīḍitaṃ cirādapanayati, mā bhūdicchāvighāto'syeti |
31.26
nāyakābhiyogāniti | tasyāmavasthāyāmanyadā vā nāyakābhiyogāndṛṣṭvā; tadīyaṃ bhāvaṃ pratigṛhya punaḥsaṃvāhanāyopagacchati kāryasyāniṣpannatvāt |
31.27
nātyarthamiti | kadā cidatidhairyād gūḍhabhāvaiva pravṛttiṃ darśayati, svayaṃ nātyantaṃ saṃsṛjyate, na ca pariharati saṃsṛjyamānā |
31.28
vivikte bhāvaṃ darśayati, mā'nyo jñāsīditi, anyatra pracchannapradeśāditi | janasaṃbādhe gūḍha ityāha-niṣkāraṇamiti | kāraṇaṃ binā, gūḍhatvāditi | pracchannatvāt |
31.29
gūḍhabhāvatvenaiva; yaḥ saṃnikṛṣṭaḥ paricārakastenopasṛjyate, tenaiva tiṣṭhatīti jñātavyā, kathaṃ tarhi ? tasyāṃ nāyakasya pratipattirityāha-sā cediti| yathoktā, ākāritā'pi nāyakena punarākāraṃ grāhitā'pi, tathaiva syādyathaiva prāguktā, marmajñayā dūtyā sādhyā tadvaśatvād |
31.30
vyāvarttamānā dūtyā sādhyamānā mā bhūvamiti, sadbhūtaṃ vyāvarttanakāraṇamupanyasyati, kiṃ vā savyājamiti |
iti bhāvaparīkṣā pañcacatvāriṃśaṃ prakaraṇam ||
31.31
ādāviti | darśanānantaraṃ prathamaṃ paricayaḥ, tata iti | prakṛtāt paricayānnyāsanikṣepādinā, paribhāṣaṇasaṃmiśramiti | paribhāṣaṇakāla evākāravedanaṃ bhāvasūcakopalakṣṇatvād, itīṅgitavedanaṃ ca, yamadhikṛtyoktaṃkṛtaparicayād darśiteṅgitākārāmiti |
31.32
pratyuttareṇeti | nāyakena darśitasyākārasya parigrahaṃ nāyikayā pratyuttareṇa pratyākāreṇa prakriyamāṇaṃ paśyet, tata iti | dṛṣṭāt parigrahād, vigatasādhvasa iti| niḥśaṅkaḥ, kiṃ setsyati na veti śaṅkāśūnyaḥ |
dvividhāḥ-striyaḥ, sphuṭā asphuṭāśca, tatra sphuṭāsu nāyaṃ vidhiriti darśayannāha-
31.33
ākāreṇeti | nārī yā'nyadṛṣṭapūrvā, prāk pradarśayed bhāvam, prathame tveva darśane, na dvitīyādidarśanamapekṣate |
31.34
ślakṣṇamākāriteti | asphuṭamākāraṃ grāhitā, sphuṭamuttaraṃ pratyākāram, ratilālaseti | ratiśraddhā |
asphuṭāsu vidhimāha-
31.35
dhīrāyāmiti | dhīrāyāṃ śanaiḥ pravarttate, apragalbhā na śanairapi parīkṣaṇīyā vimṛṣya sphuṭā iti, anantarokte dve, yāścābhiyogamātrasādhyā uktāstāḥ sphuṭāḥ siddhā eva |
Linked texts (1)
- Kāmasūtra — Vātsyāyana Mallanāga, Sanskrit