Anvitarthaprakashika 97
Anvitārthaprakāśikā 97
- Language
- Sanskrit
Contents
- 97.62 — 1 part
97.1
maitreya uvāca || iti saṃdiśya bhagavānbārhiṣadairabhipūjitaḥ || paśyatāṃ rājaputrāṇāṃ tatraivāntardadhe haraḥ
97.2
rudragītaṃ bhagavataḥ stotraṃ
sarve pracetasaḥ || japantaste tapastepurvarṣāṇāmayutaṃ jale
97.3
prācīnabarhiṣaṃ kṣattaḥ karmasvā saktamānasam || nārado'dhyātmatattvajñaḥ kṛpāluḥ pratyabodhayat
97.4
śreyastvaṃ katamadrājankarmaṇā''tmana īhase || duḥkhahāniḥ sukhāvāptiḥ śreyastanneha ceṣyate
97.5
rājovāca || na jānāmi mahābhāga
paraṃ karmāpaviddhadhīḥ || brūhiḥ me vimalaṃ jñānaṃ yena mucyeya karmabhiḥ
97.6
gṛheṣu kūṭadharmeṣu putradāradhanārthadhīḥ || na paraṃ vindate mūḍho bhrāmyansaṃsāravartmasu
97.7
nārada uvāca || bho bhoḥ prajāpate rājanpaśūnpaśya tvayā'dhvare || saṃjñāpitāñjīvasaṅghānnirghṛṇena sahasraśaḥ
97.8
ete tvāṃ
saṃpratīkṣante smaranto vaiśasaṃ tava || saṃparetamayaḥkūṭaiśchindantyutthitamanyavaḥ
97.9
atra te kathayiṣye'mumitihāsaṃ purātanam || purañjanasya caritaṃ
nibodha gadato mama
97.10
āsītpurañjano nāma rājā rājanbṛhacchravāḥ || tasyāvijñātanāmā''sītsakhā vijñātaceṣṭitaḥ
97.11
so'nveṣamāṇaḥ śaraṇaṃ babhrāma pṛthivīṃ prabhuḥ || nānurūpaṃ yadāvindadabhūtsa vimanā iva
97.12
na sādhu mene tāḥ sarvā bhūtale yāvatīḥ puraḥ || kāmānkāmayamāno'sau tasya tasyopapattaye
97.13
sa ekadā himavato dakṣiṇeṇvatha sānuṣu || dadarśa navabhirdvāraiḥ puraṃ lakṣitalakṣaṇām
97.14
prākāropavanāṭṭālaparikhairakṣatoraṇaiḥ || svarṇaraupyāyasaiḥ śṛṅgaiḥ saṃkulāṃ sarvato gṛhaiḥ
97.15
nīlasphaṭikavaidūryamuktāmarakatāruṇaiḥ || klṛptaharmyasthalīṃ dīptāṃ śriyā
bhogavatīmiva
97.16
sabhācatvararathyābhirākrīḍāyattanāpaṇaiḥ || caityadhvajapatākābhiryuktāṃ vidrumavedibhiḥ
97.17
puryāstu bāhyopavane divyadrumalatākule || nadadvihaṅgālikulakolāhalajalāśaye
97.18
himanirjharavipruṣanmatkusumākaravāyunā || calatpravālaviṭapa nalinī taṭa saṃpadi
97.19
nānāraṇyamṛgavrātairanābādhe munivrataiḥ || āhūtaṃ manyate pāntho yatra kokilakūjitaiḥ
97.20
yadṛcchayā ''gatāṃ tatra dadarśa pramadottamām || bhṛtyairdaśabhirāyāntīmekaikaśatanāyakaiḥ
97.21
pañcaśīrṣāhinā guptāṃ pratihāreṇa sarvataḥ || anveṣamāṇāmṛṣabhamaprauḍhāṃ kāmarūpiṇīm
97.22
sunāsāṃ sudatīṃ bālāṃ
sukapolāṃ varānanām || samavinyastakarṇābhyāṃ bibhratīṃ kuṇḍalaśriyam
97.23
piśaṅganīvīṃ suśroṇīṃ śyāmāṃ kanakamekhalām || paddhayāṃ kvaṇadbhyāṃ
calatīṃ nūpurairdevatāmiva
97.24
stanau vyañjitakaiśorau samavṛttau nirantarau || vastrāntena nigūhantīṃ vrīḍayā gajagāminīm
97.25
tāmāha lalitaṃ
vīraḥ savrīḍasmitaśobhanām || snigdhenāpāṅgapuṅkhena spṛṣṭaḥ premodghamadbhruvā
97.26
kā tvaṃ kañjapalāśākṣi kasyāsīha kutaḥ sati || imāmupapurīṃ bhīru kiṃ
cikīrṣasi śaṃsa me
97.27
ka ete'nupathā ye ta ekādaśa mahābhaṭāḥ || etā vā lalanāḥ subhrūḥ ko'yaṃ te'hiḥ puraḥsaraḥ
97.28
tvaṃ hīrbhavānyasyatha
vāgmamāpatiṃ vicinvatī kiṃ munivadraho vane || tvadaṃghrikāmaptasamastakāmaṃ kaḥ padmakośaḥ patitaḥ karāgrāt
97.29
nā''sāṃ varārvanyatamā bhuviṣṭṛk
purīmimāṃ vīravareṇa sākam || arhasyalaṅkartumadabhrakarmaṇā lokaṃ paraṃ śrīriva yajñapuṃsā
97.30
yadeṣa mā'pāṅgavikhaṇḍitendriyaṃ sabrīḍabhāvasmitavibhramadbhuvā || tvayopasṛṣṭo bhagavānmanobhavaḥ prabādhate'thānugṛhāṇa śobhane
97.31
tadānanaṃ subhru sutāralocanaṃ vyālambinīlālakavṛndasaṃvṛtam
unnīya me darśaya valguvācakaṃ yadvrīḍayā nābhimukhaṃ śucismite
97.32
nārada uvāca || itthaṃ purañjanaṃ nārī yācamānamadhīravat || abhyanandata taṃ
vīraṃ hasantī vīramohitā
97.33
na vidāma vayaṃ samyakkartāraṃ puruṣarṣabha || ātmanaśca parasyāpi gotraṃ nāma ca yatkṛtam
97.34
ihādya santamātmānaṃ vidāma na tataḥ param || yeneyaṃ nirmitā vīra purī śaraṇamātmanaḥ
97.35
ete sakhāyaḥ sakhyo me narā nāryaśca mānada || suptāyāṃ mayi
jāgarti nāgo'yaṃ pālayanpurīm
97.36
diṣṭyā''gato'si bhadraṃ te grāmyānkāmānabhīpsase || uddahiṣyāmi tāṃste'haṃ svabandhubhirarindama
97.37
imāṃ tvamadhitiṣṭhasva purīṃ navamukhīṃ vibho || mayopanītāngṛhṇānaḥ kāmabhogāñchataṃ samāḥ
97.38
kaṃ nu tvadanyaṃ ramaye hyaratijñamakovidam
asaṃparāyābhimukhamaśvastanavidaṃ paśum
97.39
dharmo hyatrārthakāmau ca prajānando'mṛtaṃ yaśaḥ || lokā viśokā virajā yāṃ na kevalino viduḥ
97.40
pitṛdevarṣimartyānāṃ bhūtānāmātmanaśca ha || kṣemyaṃ vadanti śaraṇaṃ bhave'sminyadgṛhāśramaḥ
97.41
kā nāma vīra vikhyātaṃ vadānyaṃ priyadarśanam || na vṛṇīta priyaṃ prāptaṃ mādṛśī tvādṛśaṃ patim
97.42
kasyā manaste bhuvi bhogibhogayoḥ striyā na sajjedbhujayormahābhuja || yo'nāthavargādhimalaṃ ghṛṇoddhatasmitāvalokena caratyapohitum
97.43
nārada uvāca || iti tau dampatī tatra samudya samayaṃ mithaḥ || tāṃ praviśya purīṃ rājanmumudāte śataṃ samāḥ
97.44
upagīyamāno lalitaṃ tatra tatra ca gāyakaiḥ || krīḍanparivṛtaḥ strībhirhadinīmāviśacchucau
97.45
sasopari kṛtā
dvāraḥ purastasyāstu dve adhaḥ || pṛthagviṣayagatyarthaṃ tasyāṃ yaḥ kaścaneśvaraḥ
97.46
pañca dvārastu paurastyā dakṣiṇaikā tathottarā || paścime dve amūṣāṃ te
nāmāni nṛpa varṇaye
97.47
khadyotāvirmukhī ca prāgdvārāvekatra nirmite || vibhrājitaṃ janapadaṃ yāti tābhyāṃ dyumatsakhaḥ
97.48
nalinī
nālinī ca prāgdvārāvekatra nirmite || avadhūtasakhastābhyāṃ viṣayaṃ yāti saurabham
97.49
mukhyānāma purastāddvāstayā''paṇabahūdanau || viṣayau
yāti purarāḍrasajñavipaṇānvitaḥ
97.50
pitṛhūrnṛpa puryā dvārdakṣiṇena purañjanaḥ || rāṣṭraṃ dakṣiṇapañcālaṃ yāti śrutadharānvitaḥ
97.51
devahūrnāma
puryā dvā uttareṇa purañjanaḥ || rāṣṭramuttarapañcālaṃ yāti śrutadharānvitaḥ
97.52
āsurī nāma paścāddvāstayā yāti purañjanaḥ || grāmakaṃ nāma
viṣayaṃ durmadena samanvitaḥ
97.53
nirṛtirnāma paścāddvāstayā yāti purañjanaḥ || vaiśasaṃ nāma viṣayaṃ lubdhakena samanvitaḥ
97.54
andhāvamīṣāṃ paurāṇāṃ nirvākpeśaskṛtāvabhau || akṣaṇvatāmadhipatistābhyāṃ yāti karoti ca
97.55
sa yarhyantaḥpuragato viṣūcīnasamanvitaḥ || mohaṃ
prasādaṃ harṣaṃ vā yāti jāyātmajodbhavam
97.56
evaṃ karmasu saṃsaktaḥ kāmātmā vañcito'budhaḥ || mahiṣī yadyadīheta tattaddevābhyavartata
97.57
kvacitpibantyāṃ pibati madirāṃ madavihvalaḥ || aśnantyāṃ kvacidaśnāti jakṣatyāṃ saha jakṣati
97.58
kvacidgāyati gāyantyāṃ rudatyāṃ rudati kvacit
kvaciddhasantyāṃ hasati jalpantyāmanujalpati
97.59
kvaciddhāvati dhāvantyāṃ tiṣṭhantyāmanutiṣṭhati || anuśete śayānāyāmanvāste kvacidāsatīm
97.60
kvacicchṛṇoti śṛṇvantyāṃ paśyantyāmanupaśyati || kvacijjighrati jighrantyāṃ spṛśantyāṃ spṛśati kvacit
97.61
kvacicca śocatīṃ
jāyāmanuśocati dīnavat || anuhṛṣyati hṛṣyantyāṃ muditāmanumodate
97.62
vipralabdho mahiṣyaivaṃ sarvaprakṛtivañcitaḥ || necchannanukarotyajñaḥ
klaibyātkrīḍāmṛgo yathā
97.62.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe caturthaskandhe purañjanopākhyāne pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Vārāhastotra — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Vaiṣṇavamatābjabhāskara — Sanskrit
- Śrīvaiṣṇavamatābjabhāskara — Rāmānanda, Sanskrit