Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavatapurana 3.8

Bhāgavatacandrikā 3.8

Language
Sanskrit

3.8

prapañcitāṃ mamatāṃ mahīhāsena saṃvādayan vairāgyamutpādayan kalidoṣān prapañcayan ca tannirasanopāya mupadiśati tṛtīyena - dṛṣṭvātmavijaye ityādinā| ātmani bhūmau nimitte yo vijayaḥ tasmin vyagrān udyuktān dṛṣṭvā iyaṃ bhūrhasati| hāsameva prapañcayati aho ityādibhiḥ sārddhaiḥ dvādaśabhiḥ| mṛtyoḥ krīḍanakāḥ tadadhīnāḥ ime nṛpāḥ māṃ vijigīṣanti vijayena māṃ bhoktumicchantītyarthaḥ |
kāma iti| viduṣāmapi| pitrādidṛṣṭāntena mṛtyuvaśyatāṃ paśyatāmapi, ayaṃ kāmaḥ vijigīṣātmakecchāviśeṣaḥ moghaḥ vyarthaḥ, moghatve hetutayā kāmaṃ viśinaṣṭi - yena kāmena phenopame jalabudbudatulye piṇḍe śarīre ye nṛpāḥ atīva visrambhitāḥ viśvāsaṃ nītāḥ teṣāṃ narendrāṇāmiti pūrveṇa sambandhaḥ |
vijigīṣutāṃ prapañcayati - sārddhadvābhyāṃ pūrvamiti| indriyalampaṭasya na rājyaprāptiḥ syāditi tāvat ṣaḍvargaṃ indriyaṣaṭkaṃ jitvā taddvārā devatāprasādamadhigatyeti bhāvaḥ| krameṇa rājamantriprabhṛtīnasya bhūmaṇḍalasya kaṇṭakatulyān jeṣyāmaḥ| tatra sacivā amātyā avāntaravyāpāriṇaḥ, paurāḥ pure bhavāḥ, teṣāmāptāḥ karīndrā hastipāśca tān |
tataḥ sāgarāḥ mekhalā yasyāstāṃ mekhalayeva sāgareṇa parivṛtāṃ ityarthaḥ | pṛthvīṃ jeṣyāmaḥ svādhīnāṃ kariṣyāmaḥ iti itthambhūtāśayā baddhaṃ hṛdayaṃ yeṣāṃ te, antike, samīpe vartamānaṃ antakaṃ mṛtyuṃ na paśyanti nāvalokayanti; kintu māṃ samudrāvaraṇāṃ jitvā tato'bdhiṃ viśanti dvīpāntarāṇi praviśanti tān vijigīṣantītyarthaḥ | tāvatkṛtasya indriyajayasya nedaṃ phalamityāha - kiyaditi | etat kṛtsnabhūmaṇḍalasya saptadvīpasya ātmādhīnatāprāpaṇamityetat kiyatphalaṃ na kiñcidetadityarthaḥ | tatphalasya naśvaratvāditi bhāvaḥ | kiṃ tarhi phalamityata āha - muktirātmajaye tāvat phalamiti ||4,5||
etadevopapādayati - yāmiti | kurudvaheti sambodhanaṃ, bhūmigīti kathayan śukaḥ sambodhayati | kulodvahetyapi pāṭhaḥ sugamaḥ, tatsutā manuputrāśca yāṃ māṃ visṛjyaiva gatāḥ mṛtāḥ tathā tāṃ vijitya visṛṣṭāmapi abuddhayo buddhirahitāḥ yuddhe jeṣyanti, yuddhena vaśīkariṣyantītyarthaḥ | gatamityasya tairiti śeṣaḥ | tepyevameva gamiṣyantītyarthaḥ | atyantasādṛśyena bhedamaropya gatamiti bhūtanirdeśaḥ |
abuddhitāṃ prapañcayati matkṛte iti | matkṛte madarthaṃ, vigrahaḥ virodhaḥ jāyate, tatra hetutvena tān viśinaṣṭi | rājye mamatābhimānena baddhaṃ ceto yeṣāṃ teṣāṃ ata eva ca asatāṃ durātmanām |
mamatābaddhacetastvameva abhinayena darśayantī tatprayuktamasatkarma darśayati - mamaiveti he mūḍha ! te taveyaṃ bhūmirna bhavati, kintu mamaiveti | vādān kurvataḥ mithaḥ ghnanti |
evaṃ kecit punaḥ māṃ jitvāpyanitpṛktāḥ sadhiṃ viśantītyanena dvitīyādijayādyaṃ sūcayati bhūjayādinā, na kimapi prayojanamapi tvantato'nartha evāvasiṣyaṃtaṃ | manojayaphalāpekṣayetyāha kiyadiiti | ātmajayasya manojayasya phalāpekṣayaitad bhūjayādikaṃ kiyatphalaṃ, ātmajaye kiṃ phalaṃ yenāyamatra sādhya syāditi tatrāha muktiriti | ātmajaye muktireva phalaṃ, yasmāttasmāditi śeṣaḥ |

Linked texts (1)