Brahmandapurana 2.10
Brahmāṇḍapurāṇa 2.10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.10.120 — 1 part
2.10.1
bṛhaspatiruvāca
saptaite jayatāṃ śreṣṭhāḥ svarge pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ /
catvāro murttimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ //
2.10.2
teṣāṃ lokānvisargaṃ ca kīrttayiṣye nibodhata /
yāvai duhitarasteṣāṃ dauhitrāśceva ye smṛtāḥ //
2.10.3
lokāḥ saṃtānakā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ /
amūrttayaḥ pitṛgaṇāste vai putrāḥ prajāpateḥ //
2.10.4
virājasya dvijaśreṣṭhā vairājā iti viśrutāḥ /
ete vai pitarastāta yogānāṃ yogavardhanāḥ //
2.10.5
apyāyayanti ye nityaṃ yogāyogabalena tu /
śrāddhairāpyāyitāste vai somamāpyāyayanti ca //
2.10.6
āpyāyitastataḥ somo lokānāpyāyayatyuta /
eteṣāṃ mānasī kanyā menā nāma mahāgireḥ //
2.10.7
patnī himavataḥ putro yasyā maināka ucyate /
parvatapravaraḥ so 'tha kraiñcaścāsya gireḥ sutaḥ //
2.10.8
tisraḥ kanyāstu menāyāṃ janayāmāsa śailārāṭ /
aparṇāmekaparṇāṃ ca tṛtīyāmekapāṭalām //
2.10.9
nyagrodhame kaparṇā tu pāṭhalaṃ tvekapāṭalā /
āśite dve aparṇā tu hyaniketā tapo 'carat //
2.10.10
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ /
āhāramekaparṇena hyekaparṇā samācarat //
2.10.11
pāṭalenaiva caikena vyadadhādekapāṭalā /
pūrṇe varṣasahasre dve cāhāraṃ vai prajakratuḥ //
2.10.12
ekā tatra nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata /
niṣedhayantī someti mātṛsrehena duḥkhitā //
2.10.13
sā tathoktā tadāparṇā devī duścaracāriṇī /
umeti hi mahābhāgā triṣu lokeṣu viśrutā //
2.10.14
tathaiva nāmnā tenāsau niruktoktena karmaṇā /
etattu trikumārīkaṃ jagatsthāvarajaṅga mam //
2.10.15
etāsāṃ tapasā sṛṣṭaṃ yāvadbhūmirddhariṣyati /
tapaḥśarīrāstāḥ sarvāsthisro yogabalānvitāḥ //
2.10.16
sarvāstāḥ sumahābhāgāḥ sarvāśca sthirayauvanāḥ /
sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvāścaivordhvaretasaḥ //
2.10.17
umā tāsāṃ variṣṭhā ca śreṣṭhā ca varavarṇinī /
mahāyogabalopetā mahādevamupasthitā //
2.10.18
dattakaścośānstasyāḥ putro vai bhṛgunandanaḥ /
asitasyaikaparṇā tu patnī sādhvī pativratā //
2.10.19
dattā himavatā tasmai yogācāryāya dhīmate /
devalaṃ suṣuve sā tu brahmiṣṭhaṃ jñānasaṃyutā //
2.10.20
yā vai tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā caikapāṭalā /
putraṃ śataśalākasya jaigīṣavyamupasthitā //
2.10.21
tasyāpi śaṅkhaliśitau smṛtau putrāvayonijau /
ityetā vai mahābhāgāḥ kanyā himavataḥ śubhāḥ //
2.10.22
rudrāṇī sā tu pravarā svairguṇairatiricyate /
anyonyaprītamanasorumāśaṅkarayoratha //
2.10.23
śleṣaṃ saṃsaktayorjñātvā śaṅkitaḥ kila vṛtrahā /
tābhyāṃ maithunaśaktābhyāmapatyodbhavabhīruṇā //
2.10.24
tayoḥ sakāśamindreṇa preṣito havyavāhanaḥ /
anāyo rativighnaṃ ca tvamācara hutāśana //
2.10.25
sarvatra gata eva tvaṃ na doṣo vidyate tava /
ityevamukte tu tadā vahninā ca tathā kṛtam //
2.10.26
umāṃ devaḥ samutsṛjya śukraṃ bhūmau vyasarjayat /
tato ruṣitayā sadyaḥ śapto 'gnirumayā tayā //
2.10.27
idaṃ coktavatī vahniṃ roṣagadgadayā girā /
yasmānnāvavitṛptābhyāṃ rativighnaṃ hutāśana //
2.10.28
kṛtavānasya karttavyaṃ tasmāttvamasi durmatiḥ /
yadevaṃ vigataṃ garbhaṃ raudraṃ śukraṃ mahāprabham //
2.10.29
garbhe tvaṃ dhārayasvaivameṣā te daṇḍadhāraṇā /
sa śāpadoṣādrudrāṇyā antargarbho hutāśanaḥ //
2.10.30
bahūnvarṣagaṇāngarbhaṃ dhārayāmāsa vai dvija /
sa gaṅgāmabhigamyāha śrūyatāṃ sariduttame //
2.10.31
sumahānparikhedo me jāyate garbhadhāraṇāt /
maddhitārtha matho garbhamimaṃ dhāraya nimnage //
2.10.32
matprasādācca tanayo varadaste bhaviṣyati /
tathetyuktvā tadā sā tu saṃpratdṛṣṭā mahānadī //
2.10.33
taṃ garbhaṃ dhārayāmāsa dahyamānena cetasā /
sāpi kṛcchreṇa mahatā khidyamānā mahānadī //
2.10.34
prakṛṣṭaṃ vyasṛjadgarbhaṃ dīpyamāna mivānalam /
rudrāgnigaṅgātanayastatra jāto 'ruṇaprabhaḥ //
2.10.35
ādityaśatasaṃkāśo mahātejāḥ pratāpavān /
tasmiñjāte mahābhāge kumāre jāhnavīsute //
2.10.36
vimānayānairākāśaṃ patatrribhirivāvṛtam /
devadundubhayo nedurākāśe madhurasvanāḥ //
2.10.37
mumucuḥ puṣpavarṣaṃ ca khecarāḥ siddhacāraṇāḥ /
jagurgandharvamukhyāśca sarvaśastatra tatra ha //
2.10.38
yakṣā vidyādharāḥ siddhāḥ kinnarāścaiva sarvaśaḥ /
mahānāgasahasrāṇi pravarāśca patatrriṇaḥ //
2.10.39
upatasthurmahābhāgamāgneyaṃ śaṅkarātmajam /
prabhāveṇa hatāstena daityavānararākṣasāḥ //
2.10.40
sa hi saptarṣibhāryābhirārādevāgnisaṃbhavaḥ /
abhiṣekaprayātābhirdṛṣṭo varjya tvarundhatīm //
2.10.41
tābhiḥ sa bālārkanibho raudraḥ parivṛtaḥ prabhuḥ /
snihyamānābhiratyarthaṃ svakabhiriva mātṛbhiḥ //
2.10.42
yugapatsarvadevībhirdidhitsurjāhnavīṃ sutaḥ /
ṣaṇmukhānyasṛjacchrīmāṃstenāyaṃ ṣaṇmukhaḥ smṛtaḥ //
2.10.43
tena jātena mahātā devānāmasahiṣṇavaḥ /
skanditā dānavagaṇāstasmātskandaḥ pratāpavān //
2.10.44
kṛttikābhistu yasmātsa varddhito hi purātanaḥ /
kārttikeya iti khyātastasmādasurasūdanaḥ //
2.10.45
jṛṃbhatastasya daityārerjvālā mālākulā tadā /
mukhādvinirgatā tasya svaśaktiraparājitā //
2.10.46
krīḍārthaṃ caiva skandasya viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
garuḍādatisṛṣṭau hi pakṣiṇau dvau prabhadrakau //
2.10.47
mayūraḥ kukkuṭaścaiva patākā caiva vāyunā /
yasya dattā sarasvatyā mahāvīṇā mahāsvanā //
2.10.48
ajaḥ svayaṃbhuvā datto meṣo dattaśca śaṃbhunā /
māyāviharaṇe vipra girau kraiñce nipātite //
2.10.49
tārake cāsuravare samudīrṇe nipātite /
seṃdropendrairmahābhāgairdevairagnisutaḥ prabhuḥ //
2.10.50
senāpatyena daityārirabhiṣiktaḥ pratāpavān /
devasenāpatistveṣa paṭhyate suranāyakaḥ //
2.10.51
devāriskandanaḥ skandaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ /
pramathairvidhairdevastathā bhūtagaṇairapi //
2.10.52
mātṛbhirvividhābhiśca vināyakagaṇaistataḥ /
lokāḥ somapadā nāma marīceryatra vai sutāḥ //
2.10.53
tatra te divi varttante devāstānpūjayantyuta /
śrutā barhiṣado nāma pitaraḥ somapāstu te //
2.10.54
eteṣāṃ mānasī kanyā acchodā nāma nimnagā /
acchaudaṃ nāma taddivyaṃ saro yasmātsamutthitā //
2.10.55
tathā na dṛṣṭapūrvāstu vitaraste kadācana /
saṃbhūtā mānasī teṣāṃ pitṝnsvānnābhijānatī //
2.10.56
sā tvanyaṃ pitaraṃ vavre tānatikramya vai pitṝn /
amāvasumiti khyātamailaputraṃ nabhaścaram //
2.10.57
adrikāpsarasā yuktaṃ vimānādhiṣṭhitaṃ divi /
sā tena vyabhicāreṇa gagane nāprajāriṇī //
2.10.58
pitaraṃ prārthayitvānyaṃ yogabhraṣṭā papāta ha /
trīṇyavaśyadvimānāni patantī sā divaścyutā //
2.10.59
trasareṇupramāṇāni teṣu cāvasthitānpitṝn /
susūkṣmānaparivyaktānagnīnagniṣvivāhitān //
2.10.60
trāyadhvamityuvācārtā patatī cāpyavākśirāḥ /
tairukā sā tu mā bhaiṣī rityato 'dhiṣṭhitābhavat //
2.10.61
tataḥ prasādayatsā vai sīdantī tvanayā girā /
ūcuste pitaraḥ kanyāṃ bhraṣṭaiśvaryāṃ vyatikramāt //
2.10.62
bhraṣṭaiśvaryāṃ svadoṣeṇa patasi tvaṃ śucismite /
yairācaranti karmaṇi śarīrairiha devatāḥ //
2.10.63
taireva tatkarmabhalaṃ prāpnuvanti sadā sma ha /
sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe //
2.10.64
tasmātsvatapasaḥ putri pretya saṃprāpsyase phalam /
ityuktayā tu pitaraḥ punaste tu prasāditāḥ //
2.10_2
dhyātvā prasādaṃ te cakrustasyāstadanukaṃpayā /
avaśyaṃ bhāvinaṃ dṛṣṭvā hyarthamūcustadā tu tām //
2.10.66
somapāḥ pitaraḥ kanyāṃ rajño 'syaiva tvamāvasoḥ /
utpannasya pṛthivyāṃ tu mānuṣeṣu mahātmanaḥ //
2.10.67
kanyā bhūtvā tvimāṃllokānpunaḥ prāpsyasi bhāmini /
aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā //
2.10.68
asyaiva rājño duhitā hyadrikāyāmamāvasoḥ /
parāśarasya dāyādamṛṣiṃ tvaṃ janayiṣyasi //
2.10.69
sa vedamekaṃ brahmarṣi ścaturddhā vibhajiṣyati /
mahābhiṣasya putrau dvau śantanoḥ kīrttivarddhanau //
2.10.70
vicitravīryaṃ dharmajñaṃ tvamevotpādayiṣyasi /
citrāṅgadaṃ ca rājānaṃ sarvasattvabalānvitam //
2.10.71
etānutpādayitvātha punarlokānavā psyasi /
vyabhicārātpitṝṇāṃ tvaṃ prāpsyase janma kutsitam //
2.10.72
tasyaiva rājñastvaṃ kanyā adrikāyāṃ bhaviṣyasi /
kanyā bhūtvā tataśca tvamimāṃllokānavāpsyasi //
2.10.73
evamukatvā tu dāśeyī jātā satyavatī tu sā /
adrikāyāḥ sutā matsyā sutā jātā hyamāvasoḥ //
2.10.74
adikāmatsyasaṃbhūtā gaṅgāyamunasaṃgame /
tasyā rājño hi sā kanyā rājño vīryeṇa caiva hi //
2.10.77
virajānāma te lokā divi rocanti te gaṇāḥ /
agniṣvāttāḥ smṛtāstatra pitaro bhāskaraprabhāḥ pulahasya prajāpateḥ /
eteṣāṃ mānasī kanyā pīvarī nāma viśrutā //
2.10.78
yoginī yogapatnī ca yogamātā tathaiva ca /
bhavitā dvāparaṃ prāpya aṣṭāviṃśatimeva tu //
2.10.79
śrīmānvyāso mahāyogī yogastasmindvijottamāḥ /
vyāsādaraṇyāṃ saṃbhūto vidhūma iva pāvakaḥ //
2.10.80
parāśarakulodbhūtaḥ śuko nāma mahātapāḥ /
sa tasyāṃ pitṛkanyāyāṃ pīvaryāṃ janayadvibhuḥ //
2.10.81
putrānpañca yogacaryāpariburṇānpariśrutān /
kṛṣṇā gauraṃ prabhuṃ śaṃbhuṃ tathā bhūriśrutaṃ ca vai //
2.10.82
kanyāṃ kīrtimatīṃ caiva yoginīṃ yogamātaram /
brahmadattasya cananī mahiṣī tvaṇuhasya sā //
2.10.83
ādityakiraṇopetamapunarmārgamāsthitaḥ /
sarvavyāpī vinirmukto bhaviṣyati mahāmuniḥ //
2.10.84
traya ete gāṇāḥ proktāścatuḥ śeṣānnibodhata /
tānvakṣyāmi dvijaśreṣṭhāḥ prabhāmūrttimato gaṇān //
2.10.85
utpannāstu svadhāyāṃ te kāvyā hyagneḥ kaveḥ sutāḥ /
pitaro devalokeṣu jyotirbhāsiṣu bhāsvarāḥ //
2.10.86
sarvakāmasamṛddheṣu dvijāstānbhāvayantyuta /
eteṣāṃ mānasī kanyā yogotpattiritiśrutā //
2.10.87
dattā sanatkumāreṇa śukrasya mahiṣī tu yā /
ekaśṛṅgeti vikhyātā bhṛgūṇāṃ kīrtivarddhinī //
2.10.88
marīci garbhāste lokāḥ samāvṛtya divi sthitāḥ /
ete hyaṅgirasaḥ putrāḥ sādhyaiḥ saṃvarddhitāḥ purā //
2.10.89
upahūtāḥ smṛtāste vai pitaro bhāsvarā divi /
tānkṣatriyagaṇāḥ sapta bhāvayanti phalārthinaḥ //
2.10.90
eteṣāṃ mānasī kanyā yaśodā nāma viśrutā /
matā yā jananī devī khaṭvāṅgasya mahātmanaḥ //
2.10.91
yajñe yasya purā gītā gāthāgītairmaharṣibhiḥ /
agnerjanma tadā dṛṣṭvā śāṇḍilyasya mahātmanaḥ //
2.10.92
yajamānaṃ dilīpaṃ ye paśyantyatra samāhitāḥ /
satyavrataṃ mahātmānaṃ te 'pi svargajito narāḥ //
2.10.93
ājyapā nāma pitaraḥ kardamasya prajā pateḥ /
samutpannasya pulahādutpannāstasya te sutāḥ //
2.10.94
lakiṣu teṣu vaivartāḥ kāmagoṣu vihaṅgamāḥ /
etānvaiśyagaṇāḥ śrāddhe bhāva yanti phalārthinaḥ //
2.10.95
eteṣāṃ mānasī kanyā virajā nāma viśrutā /
yayāterjananī sādhvī patnī sā nahuṣasya ca //
2.10.96
sukālā nāma pitaro vasiṣṭhasya mahātmanaḥ /
hairaṇyagarbhasya sutāḥ śūdrāstāṃ bhāvayantyuta //
2.10.97
mānasā nāma te lokā vartante yatra te divi /
eteṣāṃ mānasī kanyā narmadā saritāṃ varā //
2.10.98
sā bhāvayati bhūtāni dakṣiṇāpathagāminī /
jananī sātrasaddasyoḥ purukutsaparigrahaḥ //
2.10.99
eteṣāmabhyupagamānmanurmanvantareśvaraḥ /
manvantarādau śrāddhāni pravartayati sarvaśaḥ //
2.10.100
pitṝṇāmānupūrvyeṇa sarveṣāṃ dvijasattamāḥ /
tasmādetatsvadharmeṇa deyaṃ śrāddhaṃ ca śraddhayā //
2.10.101
sarveṣāṃ rājataiḥ pātrairapi vā rajatānvitaiḥ /
dattaṃ svadhāṃ purodhāya śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn //
2.10.102
saumyāyane vāgrayaṇe hyaśvamedhaṃ tadapnuyāt /
somaścāpyāyanaṃ kṛtvā hyaganervevasvatasya ca //
2.10.103
pitṝnprīṇāti yo vaṃśyaḥ pitaraḥ prīṇayanti tam /
pitaraḥ puṣṭikāmasya prajākāmasya vā punaḥ //
2.10.104
puṣṭiṃ prajāstathā svargaṃ prayacchanti na saṃśayaḥ /
devakāryādapi sadā pitṛkāryaṃ viśiṣyate //
2.10.105
devatābhyaḥ pitṝṇāṃ hi pūrvamāpyāyanaṃ smṛtam /
na hi yoga gatiḥ sūkṣmā pitṝṇāṃ na pitṛkṣayaḥ //
2.10.106
tapasā viprasiddhena dṛśyate māsacakṣuṣā /
ityete pitaraścaiva lokā duhitaraśca vai //
2.10.107
dauhitrā yajamānāśca proktā ye bhāvayanti yān /
catvāro mūrtimantastu trayasteṣāmamūrtayaḥ //
2.10.108
tebhyaḥ śrāddhāni satkṛtya devāḥ kurvanti yatnataḥ /
bhaktyā prāñjalayaḥ sarveseṃdrāstadgatamānasāḥ //
2.10.109
viśve ca sikatāścaiva pṛśnijāḥ śṛṅgiṇastathā /
kṛṣṇāḥ śvetāṃbujāścaiva vidhiva tpūjayantyuta //
2.10.110
praśastā vātarasanā divākṛtyāstathaiva ca /
meghāśca marutaścaiva brahmādyāśca divaukasaḥ //
2.10.111
atribhṛgvaṅgirādyāśca ṛṣayaḥ sarva eva te /
yakṣā nāgāḥ suparṇāśca kinnarā rākṣasaiḥ saha //
2.10.112
pitṝṃste 'pūjayansarve nityameva phalārthinaḥ /
evamete mahātmānaḥ śrāddhe satkṛtya pūjitāḥ //
2.10.113
sarvānkāmānprayacchanti śataśo 'tha sahasraśaḥ /
hitvā trailokyasaṃsāraṃ jarāmṛtyumayaṃ tathā //
2.10.114
mokṣaṃ yogamathaiśvaryaṃ sūkṣmadehamadehinām /
kṛtsnaṃ vairāgyamānantyaṃ prayacchanti pitāmahāḥ //
2.10.115
eśvaryaṃ vihitaṃ yogameśvaryaṃ yoga ucyate /
yogaiśvaryamṛte mokṣaḥ kathañcinnopapadyate //
2.10.116
apakṣasyeva gamanaṃ gagane pakṣiṇo yathā /
variṣṭhaḥ sarvadharmāṇāṃ mokṣadharmaḥ sanātanaḥ //
2.10.117
pitṝṇāṃ hi prasādena prāpyate sa mahātmanām /
muktāvaiḍūryavāsāṃsi vājināgāyutāni ca //
2.10.1118
koṭiśaścāpi ratnāniprayacchanti pitāmahāḥ /
haṃsabarhiṇayuktani muktāvaiḍhūryavanti ca //
2.10.119
kiṅkiṇījālanaddhāni sadā puṣpaphalāni ca /
vimānānāṃ sahasrāṇi yuktānyapsarasāṃ gaṇaiḥ //
2.10.120
sarvakāmasamṛddhāni prayacchanti pitāmahāḥ /
prajāṃ puṣṭiṃ smṛtiṃ medhāṃ rājyamārogyameva ca /
prītā nityaṃ prayacchanti mānuṣāṇāṃ pitāmahāḥ //
2.10.120.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīye upoddhātapāde pitṛrājya kalpo nāma daśamo 'dhyāyaḥ // 10//
Linked texts (5)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Dāśarathīyatantra — Sanskrit
- Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit