Brahmandapurana 2.47
Brahmāṇḍapurāṇa 2.47
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.47.100 — 1 part
2.47.1
vasiṣṭha uvāca
tato mūrddhābhiṣiktānāṃ rājñāmamitatejasām /
ṣaṭsahasradvayaṃ rāmo jīvagrāhaṃ gṛhītavān //
2.47.2
tato rājasahasrāṇi gṛhītvā munibhiḥ saha /
sa jagāma mahātejāḥ kurukṣetraṃ tapomayam //
2.47.3
sarasāṃ pañcakaṃ tatra khānayitvā bhṛgudvahaḥ /
sukhāvagāhatīrthāni tāni cakre samantataḥ //
2.47.4
jaghāna tatra vai rājñaḥ śarīraprabhavāmṛjā /
sarāṃsi tāni vai pañca pūrayāmāsa bhārgavaḥ //
2.47.5
snātvā teṣu yathānyāyaṃ jāmadagnayaḥ pratāpavān /
pitṝnsaṃtarpayāmāsa yathāśāstramatandritaḥ //
2.47.6
pituḥ pretasya rājendra śrāddhādikamaśeṣataḥ /
brāhmaṇaiḥ saha mātuśca tatra cakre yathoditam //
2.47.7
evaṃ tīrṇapratīkaḥ sa kurukṣetre tapomaye /
uvāsātandritaḥ samyak pitṛpūjāparāyaṇaḥ //
2.47.8
tataḥ prabhṛtyabhūdrājaṃstīrthānāmuttamottamam /
vihitaṃ jāmadagnyena kurukṣetre tapovane //
2.47.9
sasyamaṃ tapañcakamiti sthānaṃ trailokyaviśrutam /
yatra yakre bhṛguśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ tṛptimakṣayām //
2.47.10
snānadānatapohomadvijabhojanatarpaṇaiḥ /
bhṛśamāpyāyitāstena yatra te pitaro 'khilāḥ //
2.47.11
avāpurakṣayāṃ tṛptiṃ pitṛlokaṃ ca śāśvatam /
samantapañcakaṃ nāma tīrthaṃ loke pariśrutam //
2.47.12
sarvapāpakṣayakaraṃ mahāpuṇyopabṛṃhitam /
martyānāṃ yatra yātānāmenāṃsi nikhilāni tu //
2.47.13
dūrādevāpayāsyanti pravāte śuṣkaparṇavat /
tatkṣetracaryāgamanaṃ martyānāmasatāmiha //
2.47.14
na labhyate mahārāja jātu janmaśatairapi /
samantapañcakaṃ tīrthaṃ kurukṣetre 'tipāvanam //
2.47.15
yatra snātaḥ sarvatīrthaiḥ snāto bhavati mānavaḥ /
kṛtakṛtyastato rāmaḥ samyak pūrṇamanorathaḥ //
2.47.16
uvāsa tatra niyataḥ kañcitkālaṃ mahāmatiḥ /
tataḥ saṃvatsarasyānte brāhmaṇaiḥ sahito vaśī //
2.47.17
pitṛpiṇḍapradānāya jāmadagnyo 'gamadgayām /
tato gatvā tataḥ śrāddhe yathāśāstramarindamaḥ //
2.47.18
brāhmaṇāṃstarpayāmāsa pitṝnuddiśya satkṛtān /
śaivaṃ tatra paraṃ sthānaṃ candrapādamiti smṛtam //
2.47.19
pitṛtṛptikaraṃ kṣetraṃ tādṛgloke na vidyate /
yatrārcitāḥ svakulajairyathāśakti manāgapi //
2.47.20
pitaraḥ piṇḍadānādyaiḥ prāpsyanti gatimakṣayām /
pitṝnuddiśya tatrāsau tarppiteṣu dvijātiṣu //
2.47.21
dadau ca vidhivatpiṇḍaṃ pitṛbhaktisamanvitaḥ /
tatastatpitaraḥ sarve pitṛlokādupāgatāḥ //
2.47.22
jagṛhustatkṛtāṃ pūjāṃ jamadagnipurogamāḥ /
atha saṃprītamanasaḥ sametya bhṛgunandanam //
2.47.23
ūcustatpitaraḥ sarve 'dṛśyā bhūtvāntarikṣagāḥ /
pitara ūcuḥ
mahatkarma kṛtaṃ vīra bhavatānyaiḥ suduṣkaram //
2.47.24
asmānapi yathānyāyaṃ samyak tarpitavānasi /
asmākamakṣayāṃ prītiṃ tathāpi tvaṃ na yacchasi //
2.47.25
kṣatrahatyāṃ hi kṛtvā tu kṛtakarmābhavadyataḥ /
kṣetrasyāsya prabhāveṇa bhaktyā ca tava darśanam //
2.47.26
prāptāḥsma pūjitāḥ kiṃ tu nākṣayyaphalabhāginaḥ /
tsamāttvaṃ vīrahatyādipāpapraśamanāya hi //
2.47.27
prāyaścittaṃ yathānyāyaṃ kuru dharmaṃ ca śāśvatam /
vadhācca vinivartasva kṣatriyāṇāmataḥ param //
2.47.28
piturnna te 'parādhyante na svatantraṃ yato jagat /
tannimittaṃ tu maraṇaṃ pituste vihitaṃ purā //
2.47.29
hantuṃ kaṃ kaḥ samarthaḥ syālloke rakṣitumeva vā /
nimittamātrameveha sarvaḥ sarvasya caitayoḥ //
2.47.30
dhruvaṃ karmānurūpaṃ te ceṣṭante sarva eva hi /
kālānuvṛttaṃ balavānnṛloko nātra saṃśayaḥ //
2.47.31
bādhituṃ bhuvi bhūtāni bhūtānāṃ na vidhiṃ vinā /
śakyate vatsa sarvo 'pi yataḥ śaktyā svakarmakṛt //
2.47.32
kṣatraṃ prati tato roṣaṃ vimucyāsmatpriyepsayā /
śamamā pnuhi bhadraṃ te sa hyasmākaṃ paraṃ balam //
2.47.33
vasiṣṭha uvāca
ityuktvāntardadhuḥ sarve pitaro bhṛgunandanam /
sa cāpi tadvacaḥ sarvaṃ pratijagrāha sādaram //
2.47.34
akṛtavraṇasaṃyukto mudā paramayā yutaḥ /
prayayau ca tadā rāmastasmātsiddhavanāśramam //
2.47.35
tasminsthitvā bhṛguśreṣṭho brāhmaṇaiḥ sahito nṛpa /
tapase dhṛtasaṃkalpo babhūva sa mahāmanāḥ //
2.47.36
sarathaṃ sahasāhaṃ ca dhanuḥsaṃhananāni ca /
punarāgamasaṃketaṃ kṛtvā prāsthāpayattadā //
2.47.37
tataḥ sa sarvatīrtheṣu cakre snānamatandritaḥ /
parītyapṛthivīṃ sarvāṃ pitṛdevādibūjakaḥ //
2.47.38
evaṃ krameṇa pṛthivīṃ trivāraṃ bhugunandanaḥ /
paricakrāma rājendra lokavṛttamanuvrataḥ //
2.47.39
tataḥ sa parvataśreṣṭhaṃ mahendraṃ punarapyatha /
jagāma tapase rājanbāhmaṇairabhisaṃvṛtaḥ //
2.47.40
sa tasmiṃścirarātrāya muni siddhaniṣevite /
nivāsamātmano rājankalpayāmāsa dharmavit //
2.47.41
munayastaṃ tapasyantaṃ sarvakṣetranivāsinaḥ /
draṣṭukāmāḥ samājagmurniyatā brahmavādinaḥ //
2.47.42
dadṛśuste munigaṇāstapasyāsaktamānasam /
kṣātraṃ kakṣamaśeṣeṇa dagdhvā śāntamivānalam //
2.47.43
atha tānāgatāndṛṣṭvā munīndivyāṃstapomayān /
arghyādisamudācāraiḥ pūjayāmāsa bhārgavaḥ //
2.47.44
kṛtakauśalasaṃpraśnapūrvakāḥ sumahodayāḥ /
teṣāṃ tasya ca saṃvṛttāḥ kathāḥ puṇyā manoharāḥ //
2.47.45
tatasteṣāmanumate munīnāṃ bhāvitātmanām /
hayamedhaṃ mahāyajñamāhartumupacakrame //
2.47.46
saṃbhṛtya sarvasaṃbhārānaurvādyaiḥ sahito nṛpa /
viśvāmitrabharadvājamārkaṇḍeyādibhistathā //
2.47.47
teṣā manumate kṛtvā kāśyapaṃ gurumātmanaḥ /
vājimedhaṃ tato rājannājahāra mahākratum //
2.47.48
tasyābhūtkāśyapo 'dhvaryurudgātā gautamo muniḥ /
viśvāmitro 'bhavaddhotā rāmasya viditātmanaḥ //
2.47.49
brahmatvamakarottasya mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ /
bharadvājāgniveśyādyā veda vedāṅgapāragāḥ //
2.47.50
munayaścakruranyāni karmāṇyanye yathākramam /
puttraiḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca sahito bhagavānbhṛguḥ //
2.47.51
sādasyamakarodrājannanyaiśca munibhiḥ saha /
sa taiḥ sahākhilaṃ karma samāpya bhṛgupuṅgavaḥ //
2.47.52
brahmāṇaṃ pūjayāmāsa yathāvadguruṇā saha /
alaṅkṛtya yathānyāya kanyāṃ rūpavatīṃ mahīm //
2.47.53
puragrāmaśatopetāṃ samudrāṃbaramālinīm /
āhūya bhṛguśārdūlaḥ saśailavanakānanām //
2.47.54
kāśyapāya dadau sarvāmṛte taṃ śailamuttamam /
ātmanaḥ sannivāsārthaṃ taṃ rāmaḥ paryakalpayat //
2.47.55
tataḥ prabhṛtirājendra pūjayāmāsa śāstrataḥ /
hiraṇyaratnavastraśvagogajānnādibhistathā //
2.47.56
purā samāpya yajñānte tathā cāvabhṛthāplutaḥ /
cakre dravyaparityāgaṃ teṣāmanumate tadā //
2.47.57
dattvā ca sarvabhūtānāmabhayaṃ bhṛgunandanaḥ /
tatrāpi parvatavare tapaścartuṃ samārabhat //
2.47.58
tatastaṃ samanujñāya sadasyā ṛtvijastathā /
yayuryathāgataṃ sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ //
2.47.59
gateṣu teṣu bhagavānakṛtavraṇasaṃyutaḥ /
tapo mahatsamāsthāya tatraiva nyavasatsukhī //
2.47.60
kāśyapī tu tato bhūmirjananāthā hyanekaśaḥ /
sarvaduḥkhapraśāntyarthaṃ mārīcānumatena tu //
2.47.61
tatra dīpapratiṣṭhākhyavrataṃ viṣṇumukhoditam /
cacāra dharaṇī samyak dukhairḥmuktābhavacca sā //
2.47.62
ityeṣa jāmadagnyasya prādurbhāva udāhṛtaḥ /
yasmiñśrute naraḥ sarvapātakairvipramucyate //
2.47.63
prabhāvaḥ kārttavīryasya loke prathitatejasaḥ /
prasaṃgātkathitaḥ samyaṅnātisaṃkṣepavistaraḥ //
2.47.64
evaṃprabhāvaḥ sa nṛpaḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi /
na tādṛśaḥ pumātkaścidbhāvī bhūtāthavā śrutaḥ //
2.47.65
dattātreyādvaraṃ vavre mṛtimuttamapūruṣāt /
yatpurā so 'gamanmuktiṃ raṇe rāmeṇa ghātitaḥ //
2.47.66
tasyāsītpañcamaḥ putraḥ pakhyāto yo jayadhvajaḥ /
putrastasya mahābāhustālajaṅgho 'bhavannṛpa //
2.47.67
abhūttasyāpi putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām /
tālajaṅghābhidhā yeṣāṃ vītihotro 'grajo 'bhavat //
2.47.68
putraiḥ savītihotrādyairhaihayādyaiśca rājabhiḥ /
kālaṃ mahāntamavasaddhimādrivānagahvare //
2.47.69
yaḥ pūrvaṃ rāma bāṇena dravanpṛṣṭhe 'bhitāḍitaḥ /
tālajaṅgho 'patadbhūmau mūrchito gāḍhavedanaḥ //
2.47.70
dadarśa vītihotrastaṃ dravandaivavaśādiva /
rathamāropya vegena palāyanaparo 'bhavat //
2.47.71
te tatra nyavasansarve himādrau bhayapīḍitāḥ /
kṛcchraṃ mahāntamāsādya śākamūlaphalāśanaḥ //
2.47.72
tataḥ śāntiṃ gate rāme tapasyāsaktamānase /
jālajaṅghaḥ svakaṃ rājyaṃ saputraḥ pratyapadyata //
2.47.73
sanniveśya purīṃ bhūyaḥ pūrvavannṛpasattamaḥ /
vasaṃstadā nijaṃ rājyamāpālayadarindamaḥ //
2.47.74
suputraḥ sānugabalaḥ pūrvavairamanusmaran /
abhyāyayau mahārāja tālajaṅghaḥ puraṃ tava //
2.47.75
caturaṅgabalopetaḥ kaṃpayanniva medinīm /
rurodābhyetya nagarīmayodhyāṃ sa mahīpatiḥ //
2.47.76
tato niṣkramya nagarātphalagutantro 'pi te pitā /
yuyudhe tairnṛpaiḥ sarvairvṛddho 'pi taruṇo yathā //
2.47.77
nihatānekamātagaturaṅgarathasainikaḥ /
śatrubhirnirjito vṛddhaḥ palāyanaparo ' bhavat //
2.47.78
tyaktvā sa nagaraṃ rājyaṃ sakośabalavāhanam /
antarvatnyā ca te mātrā sahito vanamāviśat //
2.47.79
tatra caurvāśramopānte nivasannacirādiva /
śokāmarṣasamāviṣṭo vṛddhabhāvena ca svayam //
2.47.80
vilokyamāno mātrā te bāṣpagadgadakaṇṭhayā /
anātha iva rājendra svargalokamito gataḥ //
2.47.81
tataste jananī rājanduḥkhaśokasamanvitā /
citāmāropayadbhartū rudatī sā kalevaram //
2.47.82
anaśanādiduḥkhena bhartturvyasanakarśitā /
cakārāgnipraveśāya sudṛḍhāṃ matimātmanaḥ //
2.47.83
aurvastadakhilaṃ śrutvā svayameva mahāmuniḥ /
nirgatya cāśramāttāṃ ca vārayannidamabravīt //
2.47.84
na marttavyaṃ tvayā rājñi sāṃprataṃ jaṭhare tava /
putrastiṣṭhati sarveṣāṃ pravaraścavarttinām //
2.47.85
iti tadvacanaṃ śrutvā mātā tava manasvinī /
virarāma mṛtestāṃ tu muniḥ svāśramamānayat /
tataḥ sā sarvaduḥkhāni niyamya tvanmukhāṃbujam //
2.47.86
didṛkṣurāśramopānte tasyaiva nyavasatsukham /
suṣāva ca tataḥ kāle sā tvāmaurvāśrame tadā //
2.47.87
jātakarmādikaṃ sarvaṃ bhavataḥ so 'karonmuniḥ /
aurvāśrame vivṛddhaśca bhavāṃstenānukaṃpitaḥ //
2.47.88
tvayaiva viditaṃ sarvamataḥ paramarindama /
evaṃ prabhāvo nṛpatiḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi //
2.47.89
vratasyāsya prabhāveṇa sarvalokeṣu viśrutaḥ /
yadvaṃśajairjito yuddhe pitā te vanamādiśat //
2.47.90
tadvṛttāntamaśeṣeṇa mayā te samudīritam /
etacca sarvamākhyātaṃ vratānāmuttamaṃ tava //
2.47.91
samantratantraṃ lokeṣu sarvalokaphalapradam /
na hyasya kartturnṛpateḥ puruṣārthacatuṣṭaye //
2.47.92
bhavatyabhīpsitaṃ kiñciddarllabhaṃ bhuvanatraye /
saṃkṣepeṇa mayākhyātaṃ vrataṃ haihayabhūbhujaḥ /
jāmadagnyasya ca mune kimanyatkathayāmi te //
2.47.93
jaiminiruvāca
tataḥ sa sagaro rājā kṛtāñjalipuṭo munim //
2.47.94
uvāca bhagavannetatkartumicchāmyahaṃ vratam /
samyaktamupadeśena tatrānujñāṃ prayaccha me //
2.47.95
karmaṇānena viprarṣe kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ /
ityuktastena rājñātu tathetyuktvā mahāmuniḥ //
2.47.96
dīkṣayāmāsa rājānaṃ śastroktenaiva vartmanā /
sa dīkṣito vasiṣṭhena sagaro rājasattamaḥ //
2.47.97
dravyāṇyānīya vidhivatpracacāra śubhavratam /
pūjayitvā jagannāthaṃ vidhinā tena pārthivaḥ //
2.47.98
samāpya ca yathāyogyamanujñāya guruṃ tataḥ /
pratijñāmakarodrājā vratametadanuttamam //
2.47.99
ājīvāntaṃ dhariṣyāmi yatneneti mahāmatiḥ /
athānujñāpya rājānaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ //
2.47.100
sannivartyānugacchantaṃ prajagāma nijāśramam //
2.47.100.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaropākhyāne vasiṣṭhagamanaṃ nāma saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit
- Vratakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit