Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarakhanda 39

Kaumārakhaṇḍa 39

Language
Sanskrit

Contents

39.1

cha || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
barbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā

39.2

kumāriketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam

39.3

yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam

39.4

dhanaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścarya śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcāritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram

39.5

kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama

39.6

nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau || arjau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam

39.7

tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata

39.8

mahattattvādikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tanmunibhiḥ
proktaṃ sattvarājasatāmasam

39.9

tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ

39.10

sāttvikā cāpyahaṃkārādiddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ

39.11

caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai puṃsā tāni dṛṣṭāni bhārata

39.12

budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate

39.13

ātmāsya kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ

39.14

nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam || ekaikaṃ saptadhābhūya tatastena prakalpitam

39.15

pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām

39.16

lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam

39.17

śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tāvatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam

39.18

surātoyena daityānāṃ mohakāryārṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

39.19

kuśadvīpaṃ dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃvṛtam

39.20

tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca dviguṇaṃ tāvataiva ca

39.21

ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

39.22

svādutoyena ramyeṇa samudreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam

39.23

paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ śatāni ca

39.24

apāṃ vṛddhikṣayo dṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdeśakoṭyaḥ kurūdvaha

39.25

devānāṃ krīḍanasthānaṃ lokālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ

39.26

asya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ

39.27

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram

39.28

koṭiyojanavistāraḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmāṇḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ

39.29

paṃcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbudvīpasya madhye tu merunāmāsti parvataḥ

39.30

sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ

39.31

ucchrayaścaturāśītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ

39.32

madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ tryaṃbakasya ca || nairṛtye vāruṇe devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ

39.33

ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ

39.35

pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare

39.36

kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ

39.36-2

ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhaṃsu

39.37

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaiśrājaṃ
paścime jñeyamudakcitrarathaṃ vanam

39.38

sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ

39.39

pratyakchīto
dakaṃnāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ

39.40

yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśaḥ
statra vai kesarācalāḥ

39.42

merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisahasrakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān

39.43

mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ

39.44

gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāgajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam

39.45

āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoḍha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayāvubhau

39.46

dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ

39.47

priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samāśritāḥ

39.48

sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ

39.49

tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣeśvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ

39.50

yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturthaṃśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ

39.51

aṃtare hemabhūmiṣṭhamilāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate

39.52

gaṃdhavatsāgarāṃtasya
ketumālamiti smṛtam

39.53

śṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam

39.54

sunīlaśvetayormadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā

39.55

himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam

39.56

nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau

39.57

nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate

39.58

atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana

39.59

śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam

39.60

tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā meghātithiriti

39.61

tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi

39.62

śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno vāṃdhyātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti

39.63

aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo bibhartyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yadvaśe jagat

39.64

iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ tataḥ smṛtam

39.65

tadvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyaromā tatputravasuvasudānahaḍhakavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidābhiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

39.66

parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedāṃsi havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ yajñena puruṣaṃ yajaḥ

39.67

iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpakam

39.68

tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭhināmā tatputrāmadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiriti saptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

39.69

varṇāśca gururuṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ

39.70

āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

39.71

āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥ svaśca || taiḥ punaramīvaghnāḥ saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ

39.72

iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate

39.73

tasyādhipatiḥ praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhiṃpāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi

39.74

varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdharaiṣaṃdharasaṃjñā bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti

39.79

svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu

39.76

iti japaḥ || gomedanāmā puṣkosti surasyo yasya cchāyā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādomedaṃ dvīpamucyate

39.77

tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra śāṃtyaśāṃtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

39.78

varṇāśca haṃsapataṃgordhvāyanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte

39.79-2

praśnasya viṣṇurūpaṃ yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi

39.80

iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram

39.81

tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau

39.82

tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam

39.83

tayoraṃta rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskaraḥ iti

39.84

tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃti

39.85

yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayan || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ

39.86

iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
rjanena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam

39.87

japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim

39.87.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (11)