Kaumarakhanda 39
Kaumārakhaṇḍa 39
- Language
- Sanskrit
Contents
- 39.87 — 1 part
39.1
cha || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
barbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā
39.2
kumāriketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam
39.3
yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam
39.4
dhanaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścarya śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcāritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram
39.5
kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama
39.6
nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau || arjau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam
39.7
tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata
39.8
mahattattvādikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tanmunibhiḥ
proktaṃ sattvarājasatāmasam
39.9
tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ
39.10
sāttvikā cāpyahaṃkārādiddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ
39.11
caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai puṃsā tāni dṛṣṭāni bhārata
39.12
budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate
39.13
ātmāsya kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ
39.14
nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam || ekaikaṃ saptadhābhūya tatastena prakalpitam
39.15
pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām
39.16
lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam
39.17
śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tāvatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam
39.18
surātoyena daityānāṃ mohakāryārṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
39.19
kuśadvīpaṃ dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃvṛtam
39.20
tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca dviguṇaṃ tāvataiva ca
39.21
ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
39.22
svādutoyena ramyeṇa samudreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam
39.23
paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ śatāni ca
39.24
apāṃ vṛddhikṣayo dṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdeśakoṭyaḥ kurūdvaha
39.25
devānāṃ krīḍanasthānaṃ lokālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ
39.26
asya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ
39.27
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram
39.28
koṭiyojanavistāraḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmāṇḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ
39.29
paṃcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbudvīpasya madhye tu merunāmāsti parvataḥ
39.30
sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ
39.31
ucchrayaścaturāśītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ
39.32
madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ tryaṃbakasya ca || nairṛtye vāruṇe devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ
39.33
ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ
39.35
pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare
39.36
kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ
39.36-2
ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhaṃsu
39.37
pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaiśrājaṃ
paścime jñeyamudakcitrarathaṃ vanam
39.38
sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ
39.39
pratyakchīto
dakaṃnāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ
39.40
yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśaḥ
statra vai kesarācalāḥ
39.42
merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisahasrakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān
39.43
mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ
39.44
gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāgajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam
39.45
āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoḍha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayāvubhau
39.46
dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ
39.47
priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samāśritāḥ
39.48
sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ
39.49
tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣeśvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ
39.50
yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturthaṃśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ
39.51
aṃtare hemabhūmiṣṭhamilāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate
39.52
gaṃdhavatsāgarāṃtasya
ketumālamiti smṛtam
39.53
śṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam
39.54
sunīlaśvetayormadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā
39.55
himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam
39.56
nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau
39.57
nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate
39.58
atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana
39.59
śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam
39.60
tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā meghātithiriti
39.61
tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi
39.62
śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno vāṃdhyātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti
39.63
aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo bibhartyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yadvaśe jagat
39.64
iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ tataḥ smṛtam
39.65
tadvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyaromā tatputravasuvasudānahaḍhakavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidābhiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
39.66
parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedāṃsi havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ yajñena puruṣaṃ yajaḥ
39.67
iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpakam
39.68
tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭhināmā tatputrāmadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiriti saptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
39.69
varṇāśca gururuṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ
39.70
āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
39.71
āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥ svaśca || taiḥ punaramīvaghnāḥ saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ
39.72
iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate
39.73
tasyādhipatiḥ praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhiṃpāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi
39.74
varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdharaiṣaṃdharasaṃjñā bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti
39.79
svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu
39.76
iti japaḥ || gomedanāmā puṣkosti surasyo yasya cchāyā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādomedaṃ dvīpamucyate
39.77
tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra śāṃtyaśāṃtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
39.78
varṇāśca haṃsapataṃgordhvāyanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte
39.79-2
praśnasya viṣṇurūpaṃ yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi
39.80
iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram
39.81
tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau
39.82
tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam
39.83
tayoraṃta rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskaraḥ iti
39.84
tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃti
39.85
yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayan || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ
39.86
iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
rjanena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam
39.87
japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim
39.87.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (11)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kiraṇatantra — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit