Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarikakhanda 41

Kaumārīkākhaṇḍa 41

Language
Sanskrit

Contents

41.1

ch || || nārada uvāca || || bhūmeryojanalakṣe ca kauravya ravimaṃḍalam || yojanānāṃ saha
srāṇi bhāskarasya ratho nava

41.2

īṣādaṃḍastathaivāsya dviguṇaḥ parikīrtitaḥ || sārdhakoṭistathā sapta niyutāni vivasvataḥ

41.3

yojanānāṃ
tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam || trinābhi tacca paṃcāraṃ ṣaṇnemi parikīrtitam

41.4

catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo'kṣo'pi vistṛtaḥ || paṃca cā
nyāni sārddhāni syandanasya tu pāṃḍava

41.5

akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tadyugārddhayoḥ || hrasvo'kṣastadyugārddhaṃ ca dhruvādhāraṃ rathasya vai

41.6

dvitīyo'kṣastathā savye cakraṃ tanmānase sthitam || hayāśca sapta cchaṃdāṃsi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

41.7

gāyatrī ca bṛhatyuṣṇigjagatī triṣṭuveva ca
anuṣṭuppaṃktirityuktāśchaṃdāṃsi harayo raveḥ

41.8

naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ || udayāstamanārukhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ

41.9

śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam || vikīrṇo'to vikarṇasthastrikoṇārdhapure tathā

41.10

ayanasyottarasyādau makaraṃ yāti bhāskaraḥ
tataḥ kumbhaṃ ca mīnaṃ ca rāśe rāśyaṃtaraṃ tathā

41.11

triṣveteṣvatha bhukteṣu tato vaiṣuvatīṃ gatim || prayāti savitā kurvannahorātraṃ ca tatsamam

41.12

tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam || tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmuprāgataḥ

41.13

rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃ
nam || kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate

41.14

dakṣiṇāyakrame sūryastathā śīghraṃ nivartate || ativegitayā kālaṃ vāyumārgabalāccaran

41.15

tasmātprakṛṣṭrāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati || kulālacakramadhyastho yathā maṃdaṃ prasarpati

41.16

tathodgayane sūryaḥ sarpate maṃdavikramaḥ || tasmā
ddīrgheṇa kālena bhūmimalpaṃ nigacchati

41.17

saṃdhyākāle ca maṃdehāḥ sūryamicchaṃti khāditum || prajāpatikṛtaḥ śāpasteṣāṃ phālguna rakṣasām

41.18

akṣayatvaṃ śarīrāṇāṃ maraṇaṃ ca dinedine || tataḥ sūryasya tairyuddhaṃ bhavatyatyaṃtadāruṇam

41.19

tato gāyatripūtaṃ yadvijāstoyaṃ kṣipaṃti ca
tena dahyaṃti te pāpāḥ saṃdhyopāsanataḥ sadā

41.20

ye saṃdhyāṃ nāpyupāsaṃta kṛtaghnā yāṃti rauravam || pratimāsaṃ pṛthaksūrya ṛṣigandharvarākṣasaiḥ

41.21

apsarogrāmaṇīsarpairatho yāti ca saptabhiḥ || dhātāryamā mitravaruṇau vivasvānindra eva ca

41.22

pūṣā ca savitā caiva tathā bhagastvaṣṭā ca
kīrtitaḥ || viṣṇuścaitrādimāseṣu ādityā dvādaśa smṛtāḥ

41.23

tato divākarasthānānmaṃḍalaṃ śaśinaḥ sthitam || lakṣamātreṇa tasyāpi tricakro
ratha ucyate

41.24

kuṃdobhā daśa caivāśvā vāmadakṣiṇato yutāḥ || pūrṇe śatasahasre ca yojanānāṃ niśākarāt

41.25

nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupāraṣṭā
tprakāśate || caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ

41.26

viṃśatiśca tathā koṭyo nakṣatrāṇāṃ prakīrtitāḥ || dve lakṣe cottare tasmādbudho nakṣatra
maṇḍalāt

41.27

vāyvamnidravyasaṃbhūto rathaścaṃdrasutasya ca || piśaṃgaisturagairryuktaḥ soṣṭābhirvāyuvegibhiḥ

41.28

dvilakṣaścottare tasmādbudhāccāpyu
śanā smṛtaḥ || śukrasyāpi rathoṣṭābhiryukto'bhūtasaṃbhavairhayaiḥ

41.29

lakṣadvayena bhaumasya smṛto devapurohitaḥ || aṣṭābhiḥ pāṃḍurairaścairyukto'sya kāṃcano
rathaḥ

41.30

saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samupasthitaḥ || ākāśasaṃbhavairaścairaṣṭābhiḥ śabalai rathaḥ

41.31

svarbhānosturagāścāṣṭau bhṛṃgābhā dhūsarā
ratham || vahaṃti ca sakṛdyuktā ādityodhaḥsthitāstathā

41.32

saurelarkṣaṃ smṛtaṃ cordhvaṃ tataḥ saptarṣimaṇḍalam || ṛṣibhyaścāpi lakṣeṇa dhruvaścordhvaṃ
vyavasthitaḥ

41.33

meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiṣcakrasya vai dhruvaḥ || dhruvo'pi śiśrumārasya pucchādhāre vyavasthitaḥ

41.34

yamāhurvāsudevasya
rūpamātmānamavyayam || vāyupāśairdhruve baddhaṃ sarvametacca phālguna

41.35

navayojanasāhasraṃ maṇḍalaṃ savituḥ smṛtam || dviguṇaṃ sūryavistārānmaṇḍalaṃ
śaśinaḥ smṛtam

41.36

tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati || uddhṛtya pṛthivīcchāyāṃ nirmalāṃ maṇḍalākṛtiḥ

41.37

candrasya ṣoḍaśo
bhāgo bhārgavaśca vidhīyate || bhārgavātpādahīnastu vijñeyo'tha bṛhaspatiḥ

41.38

bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī budhastathā || śatāni paṃca catvāri
trīṇi dve caikayojanam

41.39

yojanārdhapramāṇāni bhāni hrasvaṃ na vidyate || bhūmilokaśca bhūrlokaḥ pādgamyaḥ prakīrtitaḥ

41.40

bhūmisūryāṃ
taraṃ tacca bhuvarlokaḥ prakīrtitaḥ || dhruvasūryāṃtaraṃ tacca niyutāni caturdaśa

41.41

svarlokaḥ so'pi gadito lokasaṃsthānaciṃtakaiḥ || dhruvādūrdhvaṃ tathā
koṭirmaharlokaḥ prakīrtitaḥ

41.42

dve koṭyau ca jano yatra nivasaṃti catuḥsanāḥ || caturbhiścāpi koṭībhistapolokastataḥ smṛtaḥ

41.43

vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ || ṣaḍguṇena tapolokātsatyaloko virājate

41.44

apunarmarakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ || aṣṭā
daśa tathā koṭyo lakṣānyaśītipaṃca ca

41.45

śubhaṃ nirupamaṃ sthānaṃ tadūrdhvaṃ saṃprakāśate || bhūrbhuvaḥsvariti proktaṃ trailokyaṃ kṛtakaṃ tvidam

41.46

janastapastathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam || kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ

41.47

śūnyo bhavati kalpāṃte yotyaṃtaṃ na vinaśyati
ete sapta samākhyātā lokāḥ puṇyairupārjitāḥ

41.48

yajñairdānairjapairhomaistīrthairvratasamuccayaiḥ || vedādiproktairanyaiśca sādhyāṃllokānimānviduḥ

41.49

tataścāṃḍasya śiraso dhārā nīramayī śivā || sarvalokānsamāplāvya gaṃgā merāvupāgatā

41.50

tato mahītalaṃ sarvaṃ pātālaṃ praviveśa sā || aṃḍa
mūrdhni sthitā devī satataṃ dvāravāsinī

41.51

devīnāṃ koṭikoṭībhiḥ saṃvṛtā piṃgalena ca || tatra sthitā sadā rakṣāṃ kurute'ṇḍasya sā śubhā

41.52

nihaṃti duṣṭasaṃghātānmahābalaparākramā||vāyuskaṃdhāni saptāpi śṛṇu yadvatsthitānyapi

41.53

pṛthivīṃ samabhikramya saṃsthito meghamaṃḍale || prarvahonāma yo
meghānpravahatyatiśaktimān

41.54

dhūmajāścoṣmajā meghāḥ sāmudrairyena pūritāḥ || toyairbhavaṃti nīlāṃgā varṣiṣṭhāścaiva bhārata

41.55

dvitīyaścāvaho
nāma nibaddhaḥ sūryamaṃḍale || tena baddhaṃ dhruveṇedaṃ bhrāmyate sūryamaṃḍalam

41.56

tṛtīyaścodvaho nāma caṃdraskaṃdhe pratiṣṭhitaḥ || baddhaṃ dhruveṇa yenedaṃ bhrāmyate
caṃdramaṃḍalam

41.57

caturthaḥ saṃvaho nāma sthito nakṣatramaṇḍale || vātaraśmibhirābaddhaṃ dhruveṇa saha bhrāmyate

41.58

graheṣu paṃcamaḥ so'pi vivaho
nāma mārutaḥ || grahacakramidaṃ yena bhrāmyate dhruvasaṃdhitam

41.59

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sthitaḥ saptarṣimaṃḍale || bhramaṃti dhruvasaṃbaddhā yena saptarṣayo divi

41.60

saptamaśca dhruve baddho vāyurnāmnā parāvahaḥ || yena saṃsthāpitaṃ dhrauvyaṃ cakraṃ cānyāni bhārata

41.61

yaṃ samāsādya vegena diśāmaṃtaṃ prapedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ

41.62

evamete diteḥ putrāḥ saptasapta vyavasthitāḥ || anāramaṃtaḥ saṃvāṃti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ

41.63

dhruvādūrdhvamasūryyaṃ cāpyanakṣatramatārakam || svatejasā svaśaktyā cādhiṣṭhitāste hi nityadā

41.64

ityūrdhvaṃ te samākhyātaṃ pātāḷānyatha me śṛṇu

41.64.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne lokavyavasthiti varṇanaṃnāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (12)