Kaumarikakhanda 41
Kaumārīkākhaṇḍa 41
- Language
- Sanskrit
Contents
- 41.64 — 1 part
41.1
ch || || nārada uvāca || || bhūmeryojanalakṣe ca kauravya ravimaṃḍalam || yojanānāṃ saha
srāṇi bhāskarasya ratho nava
41.2
īṣādaṃḍastathaivāsya dviguṇaḥ parikīrtitaḥ || sārdhakoṭistathā sapta niyutāni vivasvataḥ
41.3
yojanānāṃ
tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam || trinābhi tacca paṃcāraṃ ṣaṇnemi parikīrtitam
41.4
catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo'kṣo'pi vistṛtaḥ || paṃca cā
nyāni sārddhāni syandanasya tu pāṃḍava
41.5
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tadyugārddhayoḥ || hrasvo'kṣastadyugārddhaṃ ca dhruvādhāraṃ rathasya vai
41.6
dvitīyo'kṣastathā savye cakraṃ tanmānase sthitam || hayāśca sapta cchaṃdāṃsi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
41.7
gāyatrī ca bṛhatyuṣṇigjagatī triṣṭuveva ca
anuṣṭuppaṃktirityuktāśchaṃdāṃsi harayo raveḥ
41.8
naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ || udayāstamanārukhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ
41.9
śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam || vikīrṇo'to vikarṇasthastrikoṇārdhapure tathā
41.10
ayanasyottarasyādau makaraṃ yāti bhāskaraḥ
tataḥ kumbhaṃ ca mīnaṃ ca rāśe rāśyaṃtaraṃ tathā
41.11
triṣveteṣvatha bhukteṣu tato vaiṣuvatīṃ gatim || prayāti savitā kurvannahorātraṃ ca tatsamam
41.12
tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam || tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmuprāgataḥ
41.13
rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃ
nam || kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate
41.14
dakṣiṇāyakrame sūryastathā śīghraṃ nivartate || ativegitayā kālaṃ vāyumārgabalāccaran
41.15
tasmātprakṛṣṭrāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati || kulālacakramadhyastho yathā maṃdaṃ prasarpati
41.16
tathodgayane sūryaḥ sarpate maṃdavikramaḥ || tasmā
ddīrgheṇa kālena bhūmimalpaṃ nigacchati
41.17
saṃdhyākāle ca maṃdehāḥ sūryamicchaṃti khāditum || prajāpatikṛtaḥ śāpasteṣāṃ phālguna rakṣasām
41.18
akṣayatvaṃ śarīrāṇāṃ maraṇaṃ ca dinedine || tataḥ sūryasya tairyuddhaṃ bhavatyatyaṃtadāruṇam
41.19
tato gāyatripūtaṃ yadvijāstoyaṃ kṣipaṃti ca
tena dahyaṃti te pāpāḥ saṃdhyopāsanataḥ sadā
41.20
ye saṃdhyāṃ nāpyupāsaṃta kṛtaghnā yāṃti rauravam || pratimāsaṃ pṛthaksūrya ṛṣigandharvarākṣasaiḥ
41.21
apsarogrāmaṇīsarpairatho yāti ca saptabhiḥ || dhātāryamā mitravaruṇau vivasvānindra eva ca
41.22
pūṣā ca savitā caiva tathā bhagastvaṣṭā ca
kīrtitaḥ || viṣṇuścaitrādimāseṣu ādityā dvādaśa smṛtāḥ
41.23
tato divākarasthānānmaṃḍalaṃ śaśinaḥ sthitam || lakṣamātreṇa tasyāpi tricakro
ratha ucyate
41.24
kuṃdobhā daśa caivāśvā vāmadakṣiṇato yutāḥ || pūrṇe śatasahasre ca yojanānāṃ niśākarāt
41.25
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupāraṣṭā
tprakāśate || caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ
41.26
viṃśatiśca tathā koṭyo nakṣatrāṇāṃ prakīrtitāḥ || dve lakṣe cottare tasmādbudho nakṣatra
maṇḍalāt
41.27
vāyvamnidravyasaṃbhūto rathaścaṃdrasutasya ca || piśaṃgaisturagairryuktaḥ soṣṭābhirvāyuvegibhiḥ
41.28
dvilakṣaścottare tasmādbudhāccāpyu
śanā smṛtaḥ || śukrasyāpi rathoṣṭābhiryukto'bhūtasaṃbhavairhayaiḥ
41.29
lakṣadvayena bhaumasya smṛto devapurohitaḥ || aṣṭābhiḥ pāṃḍurairaścairyukto'sya kāṃcano
rathaḥ
41.30
saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samupasthitaḥ || ākāśasaṃbhavairaścairaṣṭābhiḥ śabalai rathaḥ
41.31
svarbhānosturagāścāṣṭau bhṛṃgābhā dhūsarā
ratham || vahaṃti ca sakṛdyuktā ādityodhaḥsthitāstathā
41.32
saurelarkṣaṃ smṛtaṃ cordhvaṃ tataḥ saptarṣimaṇḍalam || ṛṣibhyaścāpi lakṣeṇa dhruvaścordhvaṃ
vyavasthitaḥ
41.33
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiṣcakrasya vai dhruvaḥ || dhruvo'pi śiśrumārasya pucchādhāre vyavasthitaḥ
41.34
yamāhurvāsudevasya
rūpamātmānamavyayam || vāyupāśairdhruve baddhaṃ sarvametacca phālguna
41.35
navayojanasāhasraṃ maṇḍalaṃ savituḥ smṛtam || dviguṇaṃ sūryavistārānmaṇḍalaṃ
śaśinaḥ smṛtam
41.36
tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati || uddhṛtya pṛthivīcchāyāṃ nirmalāṃ maṇḍalākṛtiḥ
41.37
candrasya ṣoḍaśo
bhāgo bhārgavaśca vidhīyate || bhārgavātpādahīnastu vijñeyo'tha bṛhaspatiḥ
41.38
bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī budhastathā || śatāni paṃca catvāri
trīṇi dve caikayojanam
41.39
yojanārdhapramāṇāni bhāni hrasvaṃ na vidyate || bhūmilokaśca bhūrlokaḥ pādgamyaḥ prakīrtitaḥ
41.40
bhūmisūryāṃ
taraṃ tacca bhuvarlokaḥ prakīrtitaḥ || dhruvasūryāṃtaraṃ tacca niyutāni caturdaśa
41.41
svarlokaḥ so'pi gadito lokasaṃsthānaciṃtakaiḥ || dhruvādūrdhvaṃ tathā
koṭirmaharlokaḥ prakīrtitaḥ
41.42
dve koṭyau ca jano yatra nivasaṃti catuḥsanāḥ || caturbhiścāpi koṭībhistapolokastataḥ smṛtaḥ
41.43
vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ || ṣaḍguṇena tapolokātsatyaloko virājate
41.44
apunarmarakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ || aṣṭā
daśa tathā koṭyo lakṣānyaśītipaṃca ca
41.45
śubhaṃ nirupamaṃ sthānaṃ tadūrdhvaṃ saṃprakāśate || bhūrbhuvaḥsvariti proktaṃ trailokyaṃ kṛtakaṃ tvidam
41.46
janastapastathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam || kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ
41.47
śūnyo bhavati kalpāṃte yotyaṃtaṃ na vinaśyati
ete sapta samākhyātā lokāḥ puṇyairupārjitāḥ
41.48
yajñairdānairjapairhomaistīrthairvratasamuccayaiḥ || vedādiproktairanyaiśca sādhyāṃllokānimānviduḥ
41.49
tataścāṃḍasya śiraso dhārā nīramayī śivā || sarvalokānsamāplāvya gaṃgā merāvupāgatā
41.50
tato mahītalaṃ sarvaṃ pātālaṃ praviveśa sā || aṃḍa
mūrdhni sthitā devī satataṃ dvāravāsinī
41.51
devīnāṃ koṭikoṭībhiḥ saṃvṛtā piṃgalena ca || tatra sthitā sadā rakṣāṃ kurute'ṇḍasya sā śubhā
41.52
nihaṃti duṣṭasaṃghātānmahābalaparākramā||vāyuskaṃdhāni saptāpi śṛṇu yadvatsthitānyapi
41.53
pṛthivīṃ samabhikramya saṃsthito meghamaṃḍale || prarvahonāma yo
meghānpravahatyatiśaktimān
41.54
dhūmajāścoṣmajā meghāḥ sāmudrairyena pūritāḥ || toyairbhavaṃti nīlāṃgā varṣiṣṭhāścaiva bhārata
41.55
dvitīyaścāvaho
nāma nibaddhaḥ sūryamaṃḍale || tena baddhaṃ dhruveṇedaṃ bhrāmyate sūryamaṃḍalam
41.56
tṛtīyaścodvaho nāma caṃdraskaṃdhe pratiṣṭhitaḥ || baddhaṃ dhruveṇa yenedaṃ bhrāmyate
caṃdramaṃḍalam
41.57
caturthaḥ saṃvaho nāma sthito nakṣatramaṇḍale || vātaraśmibhirābaddhaṃ dhruveṇa saha bhrāmyate
41.58
graheṣu paṃcamaḥ so'pi vivaho
nāma mārutaḥ || grahacakramidaṃ yena bhrāmyate dhruvasaṃdhitam
41.59
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sthitaḥ saptarṣimaṃḍale || bhramaṃti dhruvasaṃbaddhā yena saptarṣayo divi
41.60
saptamaśca dhruve baddho vāyurnāmnā parāvahaḥ || yena saṃsthāpitaṃ dhrauvyaṃ cakraṃ cānyāni bhārata
41.61
yaṃ samāsādya vegena diśāmaṃtaṃ prapedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ
41.62
evamete diteḥ putrāḥ saptasapta vyavasthitāḥ || anāramaṃtaḥ saṃvāṃti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ
41.63
dhruvādūrdhvamasūryyaṃ cāpyanakṣatramatārakam || svatejasā svaśaktyā cādhiṣṭhitāste hi nityadā
41.64
ityūrdhvaṃ te samākhyātaṃ pātāḷānyatha me śṛṇu
41.64.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne lokavyavasthiti varṇanaṃnāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (12)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit