Kaumarikakhanda 43
Kaumārīkākhaṇḍa 43
- Language
- Sanskrit
Contents
- 43.276 — 1 part
43.1
cha || || arjuna uvāca || || mahākālastvasau kaśca kathaṃ siddhimupāgataḥ || asmiṃstīrthe muniśreṣṭha mahadāścarya
maṃtra me
43.2
sarvametatsamākhyāhi śraddadhānāya pṛcchate
43.3
nārada uvāca || || namaskṛtya mahākālaṃ varadaṃ sthāṇumavyayam
śaktiścaritaṃ tasya vakṣye pāṃḍukulodvaha
43.4
vārāṇasyāṃ puri purā babhūva japatāṃ varaḥ || rudrajāpī mahābhāgo māṃṭirnāma mahāyaśāḥ
43.5
tasyāputrasya putrārthe rudrānsaṃjapataḥ kila || gataṃ varṣaśataṃ tuṣṭastatastaṃ prāha śaṃkaraḥ
43.6
māṃṭe tava suto dhīmānmatprabhāvapa
rākramaḥ || vaṃśasya tava sarvasya samuddhartā bhaviṣyati
43.7
iti śrutvā rudravaco māṃṭirharṣaṃ paraṃ gataḥ || tataḥ kāle kiyanmātre patnī
māṃṭermahātmanaḥ
43.8
dadhāra garbhaṃ caṭikā tapomūrtidharā yathā || tasya garbhasya varṣāṇi catvāri kila saṃyayuḥ
43.9
na punarmāturudaraṃ
tyaktvā nirgacchate bahiḥ || tato māṃṭirupāmaṃtrya sāmabhistamavocata
43.10
vatsa sāmānyaputro'pi pitroḥ sukhakaraḥ sadā || śuddhāyāṃ mātari bhavo
mattaḥ kiṃ pīḍayasyalam
43.11
vatsa mānuṣyavāsasya spṛhā tubhyaṃ kathaṃ na hi || yatra dharmārthakāmānāṃ mokṣasyāpi ca saṃtatiḥ
43.12
kadā
manuṣyā jāyema pūjā yatra mahāphalā || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca nānādharmāśca yatra hi
43.13
iti bhūtāni śocaṃti nānāvonigatāmyapi || tattvaṃ
mānuṣyamatulaṃ spṛhaṇīyaṃ divaukasām || anādṛtya kathaṃ brūhi sthitaścodara eva ca
43.14
garbha uvāca || || tāta jānāmyahaṃ sarvametatparama
durlabham || kiṃ tu bibhemi cātimātraṃ kālamārgasya nityaśaḥ
43.15
dvau māgau kila vedeṣu proktau kālo'rcireva ca || arciṣā mokṣamāyāṃti
kālamārgeṇa karmaṇi
43.16
svarge vā narake vāpi kālamārgagato hyayam || na śarma labhate kvāpi vyādhaviddhamṛgo yathā
43.17
tasyaiva hetoḥ
prayatetkovido yanna duḥkhavit || kālena ghorarūpeṇa gaṃbhīreṇa samāhitaḥ
43.18
taccenmama manastāta nānādoṣairna mohyate || tato'haṃ durlabhaṃ janma
mānuṣyaṃ śīghramāpnuyām
43.19
tatastasya pitā pārtha kāṃdiśīko maheśvaram || jagāma śaraṇaṃ devaṃ trāhitrāhe maheśvara
43.20
tvāṃ vinā ko'paro
deva putrasyābhīṣṭado'sti me || tvayaiva dattastvaṃ cāmuṃ janma prāpaya me sutam
43.21
tatastasyātibhaktyāsau prāha tuṣṭo maheśvaraḥ || vibhūtīḥ svām̐
dharmajñānavairāgyaiśvaryameva ca
43.22
viparītaśca śīghraṃ bho māṃṭiputraḥ prabodhyatām || tatastā dyotayaṃtyaśca vibhūtyo garbhamūcire
43.23
mahāmate
māṃṭiputra na dhāryaṃ te bhayaṃ hṛdi || catvārastvāṃ hi dharmādyā manastyakṣyāmahe na te
43.24
tato'parāstvadharmādyāḥ procurnaiva tathā vayam || bhaviṣyāmo
manastubhyamasmattava bhayaṃ na hi
43.25
ityukte sa vibhūtibhiḥ śīghrameva kumārakaḥ || niḥsasāra bahirjātaścakaṃpetirugeda ca
43.26
tato vibhū
tayaḥ prāhurmāṃṭe tava sutastvasau || adyāpi kālamārgasya bhītaḥ kaṃpati roditi
43.27
kālabhītiriti khyātastasmādeṣa bhaviṣyati || iti dattvā
varaṃ tāśca mahādevāṃtikaṃ yayuḥ
43.28
so'pi bālaḥ pravavṛdhe śuklapakṣa ivoḍupaḥ || saṃskṛtaḥ sa ca saṃskārairdhīmānpaśupativratī
43.29
paṃcamaṃtrā
apañchudvastīrthayātrāparo'bhavat || rudrakṣetreṣu sasnau sa japanmantrāṃśca bhārata
43.30
kālabhītirgutakṣetraguṇānchutvābhyupāyayau || snātvā tato
mahītoye japtvā mantrāṃśca koṭiśaḥ
43.31
nivṛtto nātidūretha bilvavṛkṣaṃ dadarśa saḥ || dṛṣṭvā taṃ tasya cādhastāllakṣamekaṃ jajāpa saḥ
43.32
japa
tastasya viprasya iṃdriyāṇi layaṃ yayuḥ || kevalaṃ paramānaṃdasvarūpo'sāvabhūtkṣaṇāt
43.33
tasyānaṃdasya naupamyaṃ svargādīnāṃ bhavetkvacit || gaṃgodaka
syeva mānaṃ kevalaṃ so'pyasāvapi
43.34
tatra līno muhūrtena punaścābhūdyathā purā || tato visiṣmiye pārtha kālabhītiruvāca ha
43.35
nāyaṃ mama
mahānando vārāṇasyāṃ na namiṣe || na prabhāse na kedāre na cāpyamarakaṇṭake
43.36
śrīparvate na cānyatra yādṛśodya pravarttate || nirvikārāṇi svacchāni
gaṃbhāṃāṃsīvakhāni me
43.37
bhūteṣu paramā prītistrijagaddyotate sphuṭam || dharmamekaṃ paraṃ mahyaṃ cetaścāpyavagacchati
43.38
aho sthānaprabhāvo'yaṃ
sphuṭaṃ cāpyatra procyate || nirdoṣaṃ yacchuci sthāna sarvopadravavarjitam
43.39
tatra sthitasya dharmārthastadvadvyātsasahasradhā || tadasmācca prabhāvāddhi jānā
mīta: svacetasi
43.40
viśiṣṭaṃ kāśimukhyebhyastīrthebhyaḥ sthānakaṃ tvidam || tasmādatraiva saṃsthohaṃ tapastapsyāmi puṣkalam
43.41
idaṃ cedaṃ
tīrthamiti sadā yastṛṣitaścaret || na sa siddhimavāpnoti kleśenaiva mriyeta saḥ
43.42
iti saṃciṃtya bilvasya vṛkṣasyādho vyavasthitaḥ || jajāpa
mantrāndrudrasya aṃguṣṭhāgreṇa dhiṣṭhitaḥ
43.43
gṛhītvā niyamaṃ toyabiṃduṃ varṣaśate'gnivat || tato varṣaśate yāte japatastasya bhārata
43.44
kaścitto
yabhṛtaṃ kumbhaṃ gṛhītvā nara āvrajat || sa taṃ praṇamya prāheṃdaṃ kālabhītiṃ praharṣataḥ
43.45
adya te niyamaḥ pūrṇastoyametanmahāmate || gṛhāṇa saphalaṃ
mahyaṃ śramaṃ kartumihārhasi
43.46
kālabhītiruvāca || || ko bhavānvarṇato brūhi kimācāraśca tattvataḥ || janmācārau viditvā te grahī
ṣyāmyanyathā na hi
43.47
nara uvāca || || na jāne pitarau svīyau naṣṭau vā sarvathā na hi || evamevāpi paśyāmi sarvadā'haṃ sa eva ca
43.48
ācāraiścāpi dharmaiśca na kāryaṃ mama kiṃcana || tasmāddrakṣyāmi nāpyetanna cāpyasmi samācare
43.49
kālabhītiruvāca
yadyevaṃ nodakaṃ tubhyaṃ grahīṣyāmyasmiṃ karhicit || śṛṇuṣvātra vaco yanme gururrāha śrutīritam
43.50
na jñāyate kulaṃ yasya bījaśuddhiṃ vinā tataḥ || tasya
khādanpibanvāpi sādhuḥ sīdati tatkṣaṇāt
43.51
yaśca rudraṃ na jānāti rudrabhaktaśca yo nahi || annodakaṃ tasya bhuñjanpātakī syānna saṃśayaḥ
43.52
ajñātvā yaḥ śivaṃ bhuṃkte kathyate so'tra brahmahā || mārṣṭi ca brahmahānnāde tasmāttasya na bhakṣayet
43.53
gaṃgodakumbhaḥ syādyadvattanmadhye madya
biṃdunā || aśivajñasya yo bhuṃkte śivajño'pi tathaiva saḥ
43.54
hīnavarṇaśca yaḥ syāddhi śivabhakto'pi naiva saḥ|| pratigṛhyau gubhau tasmādvilokyau
dvau pratigrahe
43.55
nara uvāca || || etena tava vākyena hāsyaṃ saṃjāyate mama || aho mugdho'si mithyā tvamapasmārī jaḍo'pi ca
43.56
sadā sarveṣu bhūteṣu śivo vasati nityaśaḥ || sādhvaisādhu tato vākyaṃ naiva nindā śivasya sā
43.57
ātmanaśca parasyāpi yaḥ karotyaṃtaro
haram || tasya bhinnadṛśo mṛtyurvidadhe bhayamulbaṇam
43.58
athavā kā hi pānīye bhavedaśucitā vada || mṛttikodbhavakumbho'yaṃ pāvakenāpi
pācitaḥ
43.59
pūrṇaśca payasā kasminneṣāmaśucitā kutaḥ
43.60
atha cenmama saṃsargādaśucitvaṃ ca mīyate || tadasyāṃ saṃsthitaḥ pṛthvyāmahaṃ
tvaṃ ca kuto vada
43.61
kutaḥ pṛthivyāṃ carasi khe tvaṃ naiva carasyuta || evaṃ vicāryamāṇe te bhāṣitaṃ mugdhavadbhavet
43.62
kālabhītiru
vāca || || sarvabhūteṣu ceddevaṃ śiva eveti cocyate || nāstikāṃ mṛttikā kasmādbhakṣayaṃti nabhasyake
43.63
śuddhayarthaṃ tena viśvasya sthāpitā
saṃsthitirryathā || phalena pālitā sā ca nānyathā tāṃ śṛṇuṣva ca
43.64
sasarjeti purā dhātā rūpātmakamidaṃ jagat || tacca nāmaprapañcena baddhaṃ
dāmnā ca gauryathā
43.65
sa ca nāmaprapañcastu caturddhā bhidyate kila || dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityāspadacatuṣṭayam
43.66
tatra dhvanināṃ
damayo varṇāścākārapūrvakāḥ || padaṃ 'śa vaṃmi' ti proktaṃ vākyaṃ ceti 'śivaṃ' bhajet
43.67
taccāpi vākyaṃ trividhaṃ bhavediti śrutermatam || prabhu
sammatamekaṃ ca suhṛtsammatameva ca
43.68
kāṃtāsaṃmatamevāpi vākyaṃ hi trividhaṃ viduḥ || prabhuḥ svāmī yathā bhṛtyamādiśatyetadācara
43.69
tathā śrutismṛtī cobhe prāhatuḥ prabhusaṃmatam || itihāsapurāṇādi suhṛtsaṃmatamucyate
43.70
suhṛdvatpratibodhainaṃ pravartayati tattvataḥ
kāvyālāpādikaṃ yacca kāṃtāsaṃmatamucyate
43.71
prabhuvākyaṃ smṛtaṃ yacca sabāhyābhyaṃtaraṃ śuci || suhṛdvākyaṃ tathā śaucaṃ pāla
yetsvargakāṃkṣayā
43.72
tadetatpālanīyaṃ syādbhūmijānāṃ śrutirvadet || tvayā nāstikyavākyena cedetadabhidhīyate
43.73
etena śrutiśāstrā
ṇi purāṇaṃ ca vṛthaiva kim || agre saptarṣipūrvā ye brāhmaṇāḥ kṣatriyā bhavan
43.74
mugdhāḥ sarve'bhavandakṣā ye hi vedaṃ gatā hyanu || tathā vedāṃtavacanaṃ
sattvasthā hyūrdhvagāminaḥ
43.75
tiṣṭhaṃti rājasā madhye hyadho gacchaṃti tāmasāḥ || sattvāhāraiḥ sattvavṛttyā svargagāmī bhavettataḥ
43.76
na caitadapya
sūyāmo yadbhūteṣu śivo na hi || astyeva sarvabhūteṣu śṛṇvatrāpyupamānakam
43.77
yathā suvarṇajātāni bhūṣaṇāni bahūni ca || kānicicchuddharūpāṇi
hīnarūpāṇi kānicit
43.78
svarṇaṃ sarveṣu cāstyeva tathaiva sa sadāśivaḥ || hīnarūpaṃ śodhitaṃ sacchuddhimeti na caikatām
43.79
tathedṃ śodhi
taṃ dehaṃ śuddhaṃ divi vrajetsphuṭam || tasmātsarvātmanā hīnānna grāhyaṃ bata dhīmatā
43.80
cedidaṃ śodhayeddehaṃ naiva grāhyaṃ samaṃtataḥ || sarvato yaḥ prati
grāhī nihārāhārayorna ca
43.81
śuciḥ syādalpadivasātpāṣāṇo'sau bhavetsphuṭam || tasmātsarvātmanā naiva grahīṣyehaṃ jalaṃ sphuṭam
43.82
sādhu
vāpyathavā'sādhu pramāṇaṃ naḥ śrutiḥ parā || evamukte sa ca naraḥ prahasandakṣiṇena ca
43.83
aṃguṣṭhena likhanbhūmiṃ cakre gartaṃ mahottamam || tatra cikṣepa
tattoyaṃ tena gartaḥ sma pūritaḥ
43.84
atyaricyata toyaṃ ca cakre pādena saṃlikhan || cakre saraḥ pūritaṃ cāpyatiriktajalena tat
43.85
tad
dbhutaṃ mahaddṛṣṭvā naiva vipro visiṣmiye || yato bahuvidhaṃ citraṃ bhavedbhūtādyupāsisu
43.86
taccitreṇa na jahācca śrutimārgaṃ sanātanam
43.87
nara uvāca || || atimūrkhosi vipra tvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase || kiṃ na śrutastvayā ślokaḥ purāvidbhirudīritaḥ || kūponyasya ghaṭo
'nyasya rajjuranyasya bhārata
43.88
pāyaṃtyanye pibaṃtyanye sarve te samabhāginaḥ || tajjalaṃ mama kasmāttvaṃ dharmajño na pibasyasiṃ
43.89
nārada uvāca || || tato vimamṛśe śloko bahudhā samabhāginām || aniścayādvicāyausau ghaṭādyaiḥ samabhāgitā
43.90
bahupotadravyakṣepaḥ
sarvaiḥ sā samabhāgitā || evaṃ kartuḥ phalaiḥ sarvaiḥ samaṃ syācca punaḥpunaḥ
43.91
yaḥ śuciśca śivaṃ dhyāyanprāsādakūpakartari || jalapratigrahābhāvā
tpibato'sya samaṃ phalam
43.92
iti niścitya provāca kālabhītirnaraṃ ca tam || satyametatkiṃ tu kuṃbhapayasā gartapūraṇe
43.93
dṛṣṭvā pratyakṣato
māhvakathaṃ pibati bho vad || sādhu vāpyathavā'sādhu na pibeyaṃ kathaṃcana
43.94
evaṃ viniścayaṃ dṛṣṭvāsya sthiraṃ kurunaṃdana || puruṣo'sau prahasyaiva kṣaṇā
daṃtardadhe tataḥ
43.95
kālabhītiśca paramaṃ vismayaṃ samupāgataḥ || vṛttāṃtaḥ koyamityeva ciṃtayāmāsa bhūyasā
43.96
tataściṃtayatastasya bilvādha
stātsuśobhanam || ucchritaṃ sumahāliṃgaṃ pṛthivyā dyotayaddiśaḥ
43.97
prādurbhāve tatastasya mahāliṃgasya bhārata || nanarta khepsarovṛṃdaṃ gaṃdharvā
lalitaṃ jaguḥ
43.98
pārijātamayīṃ puṣpavṛṣṭimiṃdro mumoca ha || jayeti devā munayastuṣṭuvurvividhaiḥ stavaiḥ
43.99
tasminmahati kauravya
vartamāne mahotsave || kālabhītiḥ pramuditaḥ praṇamya stotramairayat
43.100
pāpasya kālaṃ bhavapaṃkakālaṃ kalākalaṃ kālamārgasya kālam || devaṃ
mahākālamahaṃ prapadye śrīkālakaṃṭhaṃ bhavakālarūpam
43.101
īśānavaktraṃ praṇamāmi tvāhaṃ stauti śrutiḥ sarvavidyeśvarastvam || bhūteśvarastvaṃ prapitā
mahastvaṃ tasmai namastestu maheśvarāya
43.102
yaṃ stauti vedastamahaṃ prapadye tatpuruṣasaṃjñaṃ śaraṇaṃ dvitīyam || tvāṃ vidmahe tacca nastvaṃ pradehi śrīrudra
deveśa namonamaste
43.103
aghoravaktraṃ tritayaṃ prapadye atharvajuṣṭaṃ tava rūpakāṇi || aghoraghorāṇi ca ghoraghorārāṇyahaṃ sadā naumi bhūtāni tubhyam
43.104
caturthavaktraṃ ca sadā prapadye sadyobhijātāya namonamaste || bhavebhavenādibhavo bhavasva bhavodbhavo māṃ śiva tannataṃtra
43.105
namostu te vāmadevāya jyeṣṭharudrāya
kālāya kalāvikāriṇe || balaṃkarāyāpi balapramāthine bhūtāni haṃtre ca manonmanāya
43.106
triyaṃbakaṃ tvāṃ ca yajāmahe vayaṃ supuṇyagaṃdhaiḥ śivapuṣṭivardha
nam||urvārukaṃ pakvamivograbaṃdhanādrakṣasva māṃ tryaṃbaka mṛtyumārgāt
43.107
ṣaḍakṣaraṃ maṃtravaraṃ taveśa japaṃti ye munayo vītarāgāḥ||teṣāṃ prasanno'si japāmahe
taṃ tvoṃkārapūrvaṃ ca namaḥ śivāya
43.108
evaṃ stuto mahādevo liṃgānniḥsṛtya bhārata||trijagaddyotayanbhāsā pratyakṣaḥ prāha ca dvijam
43.109
yattvayātra
mahātīrthe bhṛśamārādhito dvija || tenāti tuṣṭaste vatsa neśaḥ kālaḥ kathaṃcana
43.110
ahaṃ ca nararūpī yo dṛṣṭā te dharmasaṃsthitim || dhanyastaddharma
mārgo'yaṃ pālyate yadbhavadvidhaiḥ
43.111
sarvatīrthodakairgarttaḥ pūrito me sarastathā || jalametanmahāpuṇyaṃ tvadarthaṃ me samāhṛtam
43.112
saptamaṃtrarahasyaṃ
ca yatkṛtaṃ stavanaṃ mama || anena pacyamānena saptamaṃtraphalaṃ bhavet
43.113
abhīṣṭaṃ ca varaṃ matto vṛṇīṣva manasepsitam || tvayāātitoṣito hyasmi
nādeyaṃ vidyate tava
43.114
kālabhītiruvāca || || dhanyo'smyanugṛhīto'smi yattvaṃ tuṣṭo'si śaṃkara || tvattoṣātsaphalā dharmāḥ śramāyaivānyathā
matāḥ
43.115
yadi tuṣṭo'si sāṃnidhyaṃ liṃge'tra kriyatāṃ sadā || akṣayyaṃ tatkṛtaṃ cāstu yalliṃge kriyate'tra ca
43.116
japato yatphalaṃ deva
paṃcamaṃtrāyutena ca || tatphalaṃ jāyatāṃ nṛṇāmasya liṃgasya darśane
43.117
kālamārgādahaṃ yasmānmocito'haṃ maheśvara || mahākālamiti khyātaṃ liṃgaṃ
tasmādbhavatvidam
43.118
asmiṃśca kūpe yo martyaḥ snātvā tarpayate pitṝn || sarvatīrthaphalaṃ cāstu pitṛṇāmakṣayā gatiḥ
43.119
iti tasya
vacaḥ śrutvā prītastaṃ śaṃkaro'bravīt || svāyaṃbhuvaṃ yatra liṃgaṃ tatra nityaṃ vasāmyaham
43.120
svayaṃbhubāṇaratnotthadhātupāṣāṇalohajam || liṃgaṃ
krameṇa phaladamaṃtyātpūrvaṃ daśottaram
43.121
ākāśe tārakālliṃgaṃ pātāle hāṭakeśvaram || svāyaṃbhuvaṃ dharādhṛṣṭhe tadetatritayaṃ samam
43.122
viśeṣā
tprārthitaṃ yacca tacca sarvaṃ bhaviṣyati || atra puṣpaṃ phalaṃ pūjā naivedyaṃ stavanakriyā
43.123
dānaṃ vānyacca yatkiṃcidakṣayaṃ tadbhaviṣyati || māghāsitacatu
rdaśyāṃ śivayoge ca putraka
43.124
liṃgācca pūrvataḥ kūpe snātvā yastarpayetpitṝn || sarvatīrthaphalāvāptiḥ pitṝṇāṃ cākṣayā gatiḥ
43.125
tasyāṃ rātrau
mahākālaṃ yāmeyāme prapūjayet || yaḥ kṣipetsarvaliṃgeṣu sa jāgaraphalaṃ labhet
43.126
jiteṃdriyaśca yo nityaṃ māṃ liṃgetra prapūjayet || bhuktimuktī na
dūrasthe tasya nityaṃ dvijottama
43.127
māghe caturdaśyaṣṭamyāṃ somavāre ca parvaṇi || snātvā sarasi yo'bhyarcya liṃgametacchivaṃ vrajet
43.128
dānaṃ tapo rudrajāpaḥ sarvamakṣayameva ca || tvaṃ ca nandī dvitīyo me pratīhāro bhaviṣyasi
43.129
kālamārga jayādvatsa mahākālā
bhidhaściram || karaṃdhamo'tra rājarṣiracirādāgamiṣyati
43.130
tasya procya bhavāndharmastato mahlokamāvraja || ityuktvā bhagavānrudro
liṃgamadhye nyalīyata
43.131
mahākālo'pi muditastatra tepe mahattamaḥ
43.132
iti mahākālaprādurbhāvaḥ || || nārada uvāca || atha
kenāpi kālena pārtha rājā karaṃdhamaḥ || viśeṣamicchudharmeṣu śrutvā tīrthamahāguṇān
43.133
mahākālacaritraṃ ca tatraiva samupā canyāyau || mahīsāgara
toye'sau snātvā liṃgānyathārcayat
43.134
mahākālamanuprāpya paramāṃ prītimāgataḥ || sa paśyansumahalliṃgaṃ nātṛpyata janeśvaraḥ
43.135
yathā daridraḥ kṛpaṇo nidhikumbhamavāpya ca || saphalaṃ jīvitaṃ mene mahākālaṃ nirīkṣya saḥ
43.136
paṃcamaṃtrāyutajapaphalaṃ yasyeha darśanāt || tataḥ
saparyayābhyarcya mahatyāsau praṇamya ca
43.137
śrutvā ca liṃgapravaraṃ mahākālamupāsadat || tato rudravacaḥ smṛtvā mahākālaḥ smayanniva
43.138
pratyudgamya nṛpaṃ pūjāmarghaṃ ca pratyapādayat || tataḥ kuśalapraśnādi kṛtvā śāṃtamukhaṃ nṛpaḥ
43.149
mahākālamupāmaṃtrya kathāṃte vākyamabravīt
bhagavansaṃśayo mahyaṃ sadā'yaṃ parivartate
43.140
yadidaṃ tarpaṇaṃnāma pitṝṇāṃ kriyate nṛbhiḥ || jalamadhye jalaṃ yāti kathaṃ tṛpyaṃti pūrvajāḥ
43.141
evaṃ piṃḍādipūjā ca sarvamatraiva dṛśyate || kathamevaṃ sma manyāmaḥ pitrādyairupabhujyate
43.142
na caitadasti yatteṣāṃ nopatiṣṭhati kiṃcana || svapne yathā
kramya naraṃ dṛśyaṃte yācakāśca te
43.143
devānāṃ cāpi dṛśyaṃte pratyakṣāḥ pratyayāḥ sadā || tatkathaṃ pratigṛhṇanti mano me'tra pramuhyati
43.144
mahākāla uvāca || || yonirevaṃvidhā teṣāṃ pitṝṇāṃ ca divaukasām || dūroktaṃ dūrapūjā ca dūrastutirathāpi yat
43.145
bhavyaṃ bhūtaṃ bhavi
ṣyañca sarvaṃ jānaṃti yāṃti ca || paṃcatanmātrarūpaṃ ca manobuddhirahaṃjaḍāḥ
43.146
navatattvamayaṃ dehaṃ daśamaḥ puruṣo mataḥ || tasmādgaṃdhena tṛpyaṃti rasata
ttvena te tathā
43.147
śabdatattvena tuṣyaṃti sparśatattvaṃ ca gṛhṇate || śuci dṛṣṭvā ca tuṣyaṃti nātra rājanbhavenmṛṣā
43.148
yathā tṛṇaṃ paśūnāṃ ca narā
ṇāmannamucyate || evaṃ daivatayonīnāmannasārasya bhojanam
43.149-2
śaktayaḥ sarvabhāvānāmaciṃtyā jñānagocarāḥ || tasmāttattvaṃ pragṛhṇanti śeṣamatraiva
dṛśyate
43.150
karaṃdhama uvāca || || pitṛbhyo dīyate śrāddhaṃ svakarmavaśagāśca te || svargasthā narakasthā vā kathaṃ tairupabhujyate
43.151
atha svarge'tha narake sthitāḥ karmābhiyaṃtritāḥ || śaknuvaṃti varānetāndātuṃ te ceśvarāḥ katham
43.152
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svarga mokṣaṃ sukhāni
ca || prayacchantu tathā rājyaṃ prītā nṛṇāṃ pitāmahāḥ
43.153
mahākāla uvāca || || satyametatsvakarmasthāḥ pitaro yannṛpottama || kiṃ tu
devāsurāṇāṃ ca yakṣādīnāmamūrtakāḥ
43.154
mūrtāścaturṇāṃ varṇānāṃ pitaraḥ saptadhā smṛtāḥ || te hi sarve prayacchaṃti dātuṃ sarvaṃ yathepsitam
43.155
ekatriṃśadgaṇā yeṣāṃ pitṝṇāṃ prabalā nṛpa || kṛtaṃ ca tadidaṃ śrāddhaṃ tarpayettānparānpitṝn
43.156
te tṛptāstarpayantyasya pūrvajānyatra saṃsthitān || evaṃ
svānāṃ copadiṣṭecchrāddhaṃ yacchaṃti te varān
43.157
rājovāca || || bhūtādibhyo yathā vipra nāmnā voddiśya dīyate || surādīnāṃ kathaṃ caiva
saṃkṣepeṇa na dīyate
43.158
idaṃ pitṛbhyo devebhyo dvijebhyaḥ pāvakāya ca || evaṃ kasmādvistarāḥ syurmanaḥkāyādikaṣṭadāḥ
43.159
mahā
kāla uvāca || || ucitā pratipattiśca kāryā sarveṣu nityaśaḥ || pratipattiṃ cocitāṃ te vinā gṛhṇanti naiva ca
43.160
yathā śvā gṛhadvārastho
baliṃ gṛhṇāti kiṃ tathā || pradhānapuruṣo rājanagṛhṇāti ca śunā samaḥ
43.161
evaṃ te bhūtavaddevā na hi gṛhṇanti karhicit || śuci kāmaṃ juṣaṃte na
haviraśraddadhānataḥ
43.162
vinā maṃtraiśca yahattaṃ na tadgṛhṇanti te'malāḥ || śrutirapyatra prāhaidaṃ maṃtrāṇāṃ viṣaye nṛpa
43.163
“maṃtrā daivatā yadyadbrāhma
ṇamantravatkaroti devatābhireva tatkaroti yaddadāti devatābhireva taddadāti yatpratigṛhṇāti devatābhireva tatpratigṛhṇāti tasmānnāmantravatpratigṛhṇīyāt
nāmantravatpratipadyate” iti
43.164
tasmānmaṃtraiḥ sadā deyaṃ paurāṇairvaidikairapi || anyathā te na gṛhṇanti bhūtānāmupatiṣṭhati
43.165
rājo
vāca || || darbhāṃstilānakṣatāṃśca toyaṃ caitaiḥ susaṃyutam || kasmātpradīyate dānaṃ jñātumicchāmi kāraṇam
43.166
mahākāla uvāca
purā kila pradattāni bhūmerdānāni bhūriśaḥ || pratyagṛhṇanta daityāśca praviśyābhyaṃtaraṃ balāt
43.167
tato devāśca pitaraḥ pratyūcuḥ padmasaṃbhavam
43.168
svāminnaḥ paśyatāmeva sarvaṃ daityaiḥ pragṛhyate || vidhehi rakṣāṃ teṣāṃ tvaṃ na naṣṭāḥ smo yathā vayam
43.169
tato vimṛśyaiva vidhī rakṣo
pāyamacīkarat || tilairyuktaṃ pitṝṇāṃ ca devānāṃmakṣataiḥ saha
43.170
toyaṃ darbhāṃśca sarvatra evaṃ gṛhṇanti nāsurāḥ || etānvinā pradattaṃ ya
tphalaṃ daityaiḥ pragṛhyate
43.171
niḥśvasya pitaro devā yāṃti dātuḥ phalaṃ na hi || tasmādyugeṣu sarveṣu dānamevaṃ pradīyate
43.172
karaṃdhama uvāca
caturyugavyavasthānaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ || mahatīyaṃ vivitsā me sadaiva parivartate
43.173
mahākāla uvāca || ādyaṃ kṛtayugaṃ viddhi
tatastretāyugaṃ smṛtam || dvāparaṃ ca kaliśceti catvāraśca samāsataḥ
43.174
sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ || kalistamastu vijñeyaṃ
yugavṛttaṃ yugeṣu ca
43.175
dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ yajña ucyate || vṛttaṃ ca dvāpare satyaṃ dānameva kalau yuge
43.176
kṛte tu mānasī sṛṣṭi
rvṛttiḥ sākṣādrasollasā || tejomayyaḥ prajāstṛptāḥ sadānaṃdāśca bhoginaḥ
43.177
adhamottamo na tāsāṃ tā nirviśeṣāḥ prajāḥ śubhāḥ || tulya
māyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasminkṛte yuge
43.178
na cāprītirna ca dvaṃdvo na dveṣo nāpi ca klamaḥ || parvatodadhivāsinyo hyanukrośapriyāstu tāḥ
43.179
varṇāśramavyavasthā ca tadāsīnna hi saṃkaraḥ || ekamanyaṃ na dhyāyanti paramaṃ te sadā śivam
43.180
caturthe ca tataḥ pāde naṣṭā sā'bhūdraso
llasā || prādurāsaṃstatastāsāṃ vṛkṣāścagṛhasaṃjñitāḥ
43.181
vastrāṇi ca prasūyaṃte phalānyābharaṇāni ca || teṣveva jāyate tāsāṃ gaṃdhavarṇarasānvi
tam
43.182
sumākṣikaṃ mahāvīryaṃ puṭake puṭake madhu || tena tā vartayaṃti sma kṛtasyāṃte prajāstadā
43.183
hṛṣṭapuṣṭāstathā vṛddhāḥ prajā vai viga
tajvarāḥ || tataḥ kālena kenāpi tāsāṃ buddhe raseṃdriye
43.184
yugabhāvāttathā dhyāne svalpībhūte śivasya ca || vṛkṣāṃstānaparyagṛhṇaṃta madhu vā mākṣikaṃ
balāt
43.185
tāsāṃ tenopacāreṇa lobhadoṣakṛtena vai || pranaṣṭā madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣāḥ kvacitkvacit
43.186
tasyāṃ cāpyavaśiṣṭāyāṃ
dvaṃdvānyabhyutthitāni vai || śītātapairmanoduḥkhaistatastā duḥkhitā bhṛśam
43.187
cakrurāvaraṇārthaṃ hi ketanāni tatastataḥ || tataḥ prādurbabhau
tāsāṃ siddhikhetāyuge punaḥ
43.188
vṛṣṭyā babhūvurauṣadhyo grāmyāraṇyāścaturdaśa || akṛṣṭapacyāścānūtāstoyabhūmisamāgamāt
43.189
ṛtu
puṣpaphalaiścaiva vṛkṣagulmāśca jajñire || taiśca vṛttirbhūttāsāṃ dhānyaiḥ puṣpaiḥ phalaistathā
43.190
tataḥ punarabhūttāsāṃ rāgo lobhaśca sarvataḥ || kālavīryeṇa
vā gṛhya nadīkṣetrāṇi parvatān
43.191
vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahyāśu yathābalam || viparyayeṇa cauṣadhyaḥ pranaṣṭāśca caturdaśa
43.192
natvā dharā
praviṣṭāstā oṣadhyaḥ pīḍitāḥ prajāḥ || dudoha gāṃ pṛthurvainyaḥ sarvabhūtahitāya vai
43.193
tadāprabhṛti cauṣadhyaḥ phālakṛṣṭrāḥ prajāstataḥ || vārttayā
vartayaṃti sma pālyamānāśca kṣatriyaiḥ
43.194
varṇāśramapratiṣṭhā ca yajñastretāsu cocyate||sadāśivadhyānamayaṃ tyaktvā mokṣamacetanāḥ
43.195
puṣpitāṃ
vācamāśritya rāgātsvargamasādhayan || dvāpare ca pravartaṃte matibhedāstato nṛṇām
43.196
manasā karmaṇā vācā kṛcchrādvārtā prasidhyati || lobho'
dhṛtiḥ śivaṃ tyaktvā dharmāṇāmaṃ saṃkarastathā
43.197
varṇāśramaparivdhvaṃsāḥ pravartaṃte ca dvāpare || tadā vyāsaiścaturddhā ca vyasyate dvāparāttataḥ
43.198
eko vedaścatuṣpādaiḥ kriyate dvijahetave || itihāsapurāṇāni bhidyaṃte lokagauravāt
43.199
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ
bhāgavataṃ tathā || tathānyannāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyaṃ ca saptamam
43.200
āgneyamaṣṭamaṃ proktaṃ bhaviṣyaṃ navamaṃ smṛtam || daśamaṃ brahmavaivartaṃ
laiṃgamekādaśaṃ tathā
First 200 of 277 passages. Read on
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit