Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 37

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 37

Language
Sanskrit

37.p1

caturtho'dhyāyaḥ

37.p2

īśvara uvāca

37.p3

vakṣye samāhitā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ brahmavādinaḥ | māhātmyaṃ devadevasya yena sarvvaṃ pravarttate || nāhaṃ tapobhirvividhairna dānena na cejyayā | śakyò hi puruṣairjñātumṛte bhaktimanuttamām || ahaṃ hi sarvvabhūtānā†mantastiṣṭhāmi sarvvataḥ‡ | māṃ sarvvasākṣiṇaṃ loke| na jānāti munīśvarāḥ || yasyāntarā sarvvamidaṃ yo hi sarvvāntakaḥ paraḥ | so'haṃ dhātā vidhātā ca kālo'gni§rviśvatomukhaḥ || na māṃ paśyanti munayaḥ sarvve pitṛdivaukasaḥ | brahmā ca¶ manavaḥ śakro ye cānye prathitaujasaḥ || gṛṇanti satataṃ vedā|| māmekaṃ parameśvaram | yajanti vividhairyajñaiḥ brāhmaṇā vaidikairmakhaiḥ

37.p4

sarvve lokā na paśyanti brahmā lokapitāmahaḥ | dhyāyanti yogino devaṃ bhūtādhipatimīśvaram || ahaṃ hi sarvvahaviṣāṃ bhoktā caiva† phalapradaḥ | sarvvadevatanurbhūtvā sarvvātmā sarvvasaṃsthitaḥ‡ | māṃ paśyantīha vidvāṃso dhārmikā vedavādinaḥ || teṣāṃ sannihito nityaṃ ye māṃ nityamupāsate§ | brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā dhārmikā māmupāsate | teṣāṃ dadāmi tatsthānamānandaṃ paramampadam || anye'pi ye svadharmmasthāḥ śūdrādyā nīcajātayaḥ | bhaktimantaḥ pramucyante kālenāpi hi¶ saṅgatāḥ || madbhaktā na|| vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ | ādāveva pratijñātaṃ na me bhaktaḥ†† praṇaśyati || yo vai nindati taṃ mūḍho devadevaṃ sa nindati

37.p5

yo hi pūjayate bhaktyā sa pūjayati† māṃ sadā || patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ madārādhanakāraṇāt | yo me dadāti niyataṃ sa me bhaktaḥ priyo mama || ahaṃ hi jagatāmādau brahmāṇaṃ parameṣṭhinam | vidadhau dattavānvedānāśeṣānnātmaniḥsṛtān || ahameva hi sarvveṣaṃ yogināṃ gururavyayaḥ | dhārmikāṇañca goptā'haṃ nihantā vedavidviṣām || ahaṃ hi‡ sarvvasaṃsārānmocako yogināmiha | saṃsāraheturevāhaṃ sarvvasaṃsāravarjjitaḥ || ahameva hi saṃharttā saṃsraṣṭā§ paripālakaḥ | māyā vai māmikā śaktirmāyā lokavimohanī || mamaiva ca parā śaktiryā sā vidyeti gīyate | nāśayāmi ca tāṃ māyāṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitaḥ || ahaṃ hi sarvvaśaktīnāṃ pravarttakanivarttakaḥ | ādhārabhūtaḥ sarvvāsāṃ nidhānamamṛtasya ca || ekā sarvvāntarā śaktiḥ karoti vividhañjagat |¶

37.p6

āsthāya brāhmaṇīṃ rūpaṃ manmayī madadhiṣṭhitā || anyā ca śaktirvipulā saṃsthāpayati me jagat | bhūtvā nārāyaṇo'nanto jagannātho jaganmayaḥ || tṛtīyā mahatī śaktirnihanti sakalaṃ jagat | tāmasī me samākhyātā kālākhyā rudrarūpiṇī || dhyānena māṃ prapaśyanti kecijjñānena cāpare | apare bhaktiyogena karmayogena cāpare || sarveṣāmeva bhaktānāmiṣṭaḥ priyatamo mama | yo hi jñānena mānnityamārādhayati nānyathā || anye ca haraye† bhaktā madārādhanakāriṇaḥ | te'pi māṃ prāpnuvantyeva nāvarttante ca vai punaḥ || mayā tatamidaṃ kṛtsnaṃ‡ pradhānapuruṣātmakam | mayyeva saṃsthitaṃ vittaṃ mayā sampreryyate jagat || nāhaṃ prerayitā viprāḥ paramaṃ yogamāsthitaḥ§ | prerayāmi jagatkṛtsnametadyo veda so'mṛtaḥ || paśyāmyaśeṣamevedaṃ varttamānaṃ svabhāvataḥ | karoti kālo bhagavānmahāyogeśvaraḥ svayam || yo'haṃ samprocyate yogī māyī śāstreṣu sūribhiḥ

37.p7

yogeśvaro'sau bhagavānmahāyogeśvaraḥ svayam || mahattvaṃ sarvvasattvānāṃ varatvāt† parameṣṭhinaḥ | procyate bhagavān brahmā mahābrahmamayo'malaḥ || yo māmevaṃ vijānāti mahāyogeśvareśvaram | so'vikalpena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ || so'haṃ prerayitā devaḥ paramānandasaṃśritaḥ‡ | nṛtyāmi yogī satataṃ yastadveda sa yogavit§ || iti guhyatamaṃ jñānaṃ sarvvavedeṣu niścitam¶ | prasannacetase deyaṃ dhārmikāyāhitāgnaye

37.p8

pañcamo'dhyāyaḥ

37.p9

sūta uvāca | etāvaduktvā bhagavānyogināṃ parameśvaraḥ | nanartta paramaṃ bhāvamaiśvaraṃ sampradarśayan || taṃ te dadṛśurīśānaṃ tejasāṃ paramaṃ nidhim | nṛtyamānaṃ† mahādevaṃ viṣṇunā gagane'male || taṃ‡ viduryogatattvajñā yogino yatamānasāḥ | tamīśaṃ sarvvabhūtānāmākāśe dadṛśuḥ kila || yasya māyāmayaṃ sarvaṃ yenedaṃ dhriyate§ jagat | nṛtyamānaḥ svayaṃ viprairviśveśaḥ khalu dṛśyate || yatpādapaṅkajaṃ smṛtvā puruṣo jñānajambhavam | jahāti nṛtyamānantaṃ bhūteśaṃ dadṛśuḥ kila || kecinnidrā¶jitaśvāsāḥ śāntā bhaktisamanvitāḥ | jyotirmmayaṃ prapaśyanti sa yogī dṛśyate kila || yo'jñānānmocayet kṣipraṃ prasanno bhaktavatsalaḥ

37.p10

tamevaṃ mocanaṃ rudramākāśe dadṛśuḥ param || sahasraśirasaṃ devaṃ sahasracaraṇākṛtim | sahasrabāhuṃ jaṭilaṃ candrārddhakṛtaśekharam || vasānaṃ carma vaiyāghraṃ śūlāsaktamahākaram | daṇḍamātraṃ† trayīnetraṃ sūryyasomāgnilocanam || brahmāṇḍaṃ tejasā svena sarvvamāvṛtya dhiṣṭhitam‡ | daṃṣṭrākarālaṃ durddharṣaṃ sūryyakoṭisamaprabham || sṛjantamanalajvālaṃ dahantamakhilaṃ jagat | nṛtyantandadṛśurdevaṃ viśvakarmmāṇamīśvaram || mahādevaṃ mahāyogaṃ devānāmati daivatam | paśūnāṃ patimīśānaṃ jyotiṣāṃ§ jyotiravyayam || pinākinaṃ viśālākṣaṃ bheṣajaṃ bhavarogiṇām | kālātmānaṃ kālakālaṃ¶ devadevaṃ maheśvaram || umāpatiṃ viśālākṣaṃ yogānandamayaṃ param | jñānavairāgyanilayaṃ jñānayogaṃ sanātanam || śāśvataiśvaryyavibhavaṃ|| dharmmādhāraṃ durāsadam

37.p11

mahendropendranamitaṃ maharṣigaṇavanditam || yogināṃ hṛdi tiṣṭhantaṃ yogamāyāsamāvṛtam | aṇena jagato yoniṃ nārāyaṇamanāmayam | īśvareṇaikyamāpanna mapaśyan brahmavādinaḥ || dṛṣṭvā tadaiśvaraṃ rūpaṃ rudraṃ nārāyaṇātmakam | kṛtārthaṃ menire santaḥ svātmānaṃ brahmavādinaḥ || sanatkumāraḥ sanako bhṛguśca sanātanaścaiva sanandanaśca | raibhyo'ṅgirā vāmadevo'tha śuklo maharṣiratriḥ kapilomarīciḥ || dṛṣṭvāya† rudraṃ jagadīkṣitāraṃ taṃ padmanābhāśritavāmabhāgam | dhyātvā hṛdisthaṃ praṇipatya mūrdhnā kṛtvāñjaliṃ sveṣu śiraḥsu bhūyaḥ || oṅkāramuccāryya vilokya devamantaḥśarīraṃ nihitaṃ guhāyām‡ | samastuvan brahmamayairvacobhirānandapūrṇāhitamānasā vai§

37.p12

munayaḥ ūcuḥ | tvāmekamīśaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ prāṇeśvaraṃ rudramanantayogam | namāma sarvve hṛdi sanniviṣṭaṃ pracetasaṃ brahmamayaṃ pavitram || paśyanti tvāṃ munayo brahmayoniṃ dāntāḥ śāntā vimalaṃ rukmavarṇam | dhyātvātmasvapracalaṃ sve śarīre kaviṃ parebhyaḥ paramaṃ parañca || tvattaḥ prasūtā jagataḥ prasūtiḥ sarvvātnubhūstvaṃ paramāṇubhūtaḥ† | aṇoraṇīyānmahato mahīyāṃstvāmeva sarvvaṃ pravadanti santaḥ || hiraṇyagarbho jagadantarātmā tvatto'sti jātaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ | sañjāyamāno bhavatā nisṛṣṭo‡ yathāvidhānaṃ sakalaṃ sa sadyaḥ

37.p13

tvattovedāḥ sakalāḥ saṃprasūtāstvayyevānte saṃsthitiṃ te labhante | paśyāmastvājjagato hetubhūtaṃ nṛtyantaṃ sve hṛdaye sanniviṣṭam || tvayaivedaṃ bhrāmyate brahmacakraṃ māyāvī tvaṃ jagatāmekanāthaḥ | namāmastvāṃ śaraṇaṃ saṃprapannā yogātmānaṃ nṛtyantaṃ† divyanṛtyam || paśyāmastvāṃ paramākāśamadhye nṛtyantaṃ te mahimānaṃ smarāmaḥ | sarvvātmānaṃ bahudhā sanniviṣṭaṃ brahmānandamanubhūyānubhūya || oṅkāraste vācako muktibījaṃ tvamakṣaraṃ prakṛtau gūḍharūpam | tattvāṃ‡ satyaṃ pravadantīha santaḥ svayamprabhaṃ bhavato yatprabhāvam§ || stuvanti tvāṃ satataṃ sarvvevedā namanti tvāmṛṣayaḥ kṣīṇadoṣāḥ

37.p14

śāntātmānaḥ satyasandhaṃ variṣṭhaṃ viśanti tvāṃ yatayo brahmaniṣṭhāḥ || bhuvo nāśo nādimānviśvarūpaḥ† brahmā viṣṇuḥ parameṣṭhī variṣṭhaḥ | svātmānandamanubhūya viśante svayaṃ jyotiracalā nityamuktāḥ || eko rudrastvaṃ karoṣīha viśvaṃ tvaṃ pālayasyakhilaṃ viśvarūpam | tvāmevānte nilayaṃ vindatīdaṃ namāmastvāṃ śaraṇaṃ saṃprapannāḥ || eko vedo bahuśākho hyanantastvāmevaikaṃ bodhayatyekarūpam | vandyaṃ‡ tvāṃ ye śaraṇaṃ saṃprapannā māyāmetāṃ te tarantīha viprāḥ§ || tvāmekamāhuḥ kavimekarudraṃ¶ brahma gṛhṇantaṃ harimagnimīśam | rudraṃ nityamanilaṃ|| cekitānaṃ

37.p15

dhātāramādityamanekarūpam

37.p16

tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam | tvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanastvaṃ puruṣottamo'si

37.p17

tvameva viṣṇuścaturānanastvaṃ tvameva rudro bhagavānadhīśaḥ | tvaṃ viśvanāthaḥ† prakṛtiḥ pratiṣṭhā sarveśvarastvaṃ parameśvaro'si

37.p18

tvāmekamāhuḥ puruṣaṃ purāṇamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt | cinmātramavyaktamanantarūpaṃ khaṃ brahma śūnyaṃ prakṛtirguṇāśca‡

37.p19

yadantarā sarvamidaṃ vibhāti yadavyayaṃ nirmalamekarūpam | kimapyacintyaṃ tava rūpametattadantarā yatpratibhāti tattvam

37.p20

yogeśvaraṃ bhadramanantaśaktiṃ

37.p21

parāyaṇaṃ brahmatanaṃ purāṇaṃ | namāma sarve śaraṇārthinastvāṃ prasīda bhūtādhipate maheśa || tvatpādapadmasmaraṇādaśeṣasaṃsārabījaṃ nilayaṃ prayāti | mano niyamya praṇidhāya kāyaṃ† prasādayāmo vayamekamīśam || namo bhavāyātha‡ bhavodbhavāya kālāya sarvāya harāya tubhyam | namo'stu rudrāya kapardine te namo'gnaye deva namaḥ śivāya || tataḥ sa bhagavānprītaḥ§ kapardī vṛṣavāhanaḥ | saṃhṛtya paramaṃ rūpaṃ prakṛtistho'bhavadbhavaḥ || te bhavaṃ bhūtabhavyeśaṃ pūrvvavatsamavasthitam | dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ vismitaṃ¶ vākyamabruvan || bhagavan bhūtabhavyeśa govṛṣāṅkitaśāsana

37.p22

dṛṣṭvā te paramaṃ rūpaṃ nivṛttāḥ smaḥ sanātana || bhavatprasādādamale parasminparameśvare | asmākaṃ jāyate bhaktistvayyevāvyabhicāriṇī || idānīṃ śrotumicchāmo māhātmyaṃ tava śaṅkara | bhūyo'pi caivaṃ yannityaṃ† yāthātmyaṃ parameṣṭhinaḥ || sa teṣāṃ vākyamākarṇya yogināṃ yogasiddhidaḥ‡ | prāha gambhīrayā vācā samālokya ca mādhavam

37.p23

īśvara uvāca | śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve yathāvatparameṣṭhinaḥ | vakṣyāmīśasya māhātmyaṃ yattadvedavido viduḥ || sarvvalokaikanirmātā sarvvalokaikarakṣitā | sarvvalokaikasaṃharttā sarvātmāhaṃ sanātanaḥ

37.p24

sarveṣāmeva vastūnāmantaryāmī maheśvaraḥ | madhye cāntaḥ† sthitaṃ sarvaṃ nāhaṃ sarvatra saṃsthitaḥ || bhavadbhiradbhutaṃ dṛṣṭaṃ yatsvarūpañca māmakam | mamaiṣā hyupamā viprā māyā vai‡ darśitā mayā || sarveṣāmeva bhāvānāmantaraṃ samavasthitaḥ | prerayāmi jagatkṛtsnaṃ kriyāśaktiriyaṃ§ mama || mayedaṃ ceṣṭate viśvaṃ tadvai bhāvānuvartti me¶| so'haṃ kālo jagatkṛtsnaṃ prerayāmi kalātmakam || ekāṃśena jagatkṛtsnaṃ karomi munipuṅgavāḥ | saṃharāmyekarūpeṇa sthitāvasthā|| mamaiva tu || ādimadhyāntanirmukto māyātattvapravarttakaḥ | kṣobhayāmi ca sargādau pradhānapuruṣāvubhau || tābhyāṃ sañjāyate viśvaṃ saṃyuktābhyāṃ parasparam | mahadādikrameṇaiva mama tejo vijṛmbhate

37.p25

yo hi sarvvajagatsākṣī kālacakrapravarttakaḥ | hiraṇyagarbho mārttaṇḍaḥ so'pi maddehasambhavaḥ || tasmai divyaṃ svamaiśvaryyaṃ jñānayogaṃ sanātanam | dattavānātmavānvedān kalpādau caturo dvijāḥ || sa manniyogato† devo brahmā madbhāvabhāvitaḥ | divyaṃ tanmāmamaiśvaryyaṃ sarvvadāvagataḥ‡ svayam || sa sarvvalokanirmātā manniyogena sarvavit | bhūtvā caturmukhaḥ sargaṃ sṛjatyevātmasambhavaḥ || yo'pi nārāyaṇo'nanto lokānāṃ prabhavo'vyayaḥ | mamaiva ca parā§ mūrttiḥ karoti paripālanam || yo'ntakaḥ sarvvabhūtānāṃ rudraḥ kālātmakaḥ prabhuḥ | madājñayāsau satataṃ saṃhariṣyati me tanuḥ || havyaṃ vahati devānāṃ kavyaṃ kavyāśināmapi | pākañca kurute vahniḥ so'pi macchaktinoditaḥ || bhuktamāhārajātañca pacate tadaharniśam¶ | vaiśvānaro'gnirbhagavānīśvarasya niyogataḥ || yo'pi sarvvāmbhasāṃ yonirrvaruṇo devapuṅgavaḥ

37.p26

so'pi sañjīvayetkṛtsmīśvarasya niyogataḥ || yo'ntastiṣṭhati bhūtānāṃ vahirdevaḥ prabhañjanaḥ | madājñayāsau bhūtānāṃ śarīrāṇi bibhartti hi || yo'pi sañjīvano nṝṇāṃ devānāmamṛtākaraḥ | somaḥ sa manniyogena noditaḥ kila varttate || yaḥ svabhāsā jagatkṛtsnaṃ prabhāsayati sarvvaśaḥ | sūryyo dṛṣṭiṃ vitanute khostreṇaiva† svayambhuvaḥ || yo'pyaśeṣajagacchāstā śakraḥ sarvvāmareśvaraḥ | yajvanāṃ phalado devo varttate sa‡ madājñayā || yaḥ praśāstā hyasādhūnāṃ varttate niyamādiha | yamo vaivasvato devo devadevaniyogataḥ || yo'pi sarvvadhanādhyakṣo dhanānāṃ sampradāyakaḥ | so'pīśvaraniyogena kubero varttate sadā || yaḥ sarvarakṣasāṃ nāthastāmasānāṃ§ phalapradaḥ | manniyogādasau devo varttate nirṛtiḥ sadā || vetālagaṇabhūtānāṃ svāmī bhogaphalapradaḥ |¶ īśānaḥ kila bhaktānāṃ so'pi tiṣṭhenmadājñayā

37.p27

yo vāmadevā'ṅgirasaḥ śiṣyo rudragaṇāgraṇīḥ | rakṣako yogināṃ nityaṃ varttate'sau madājñayā || yaśca sarvvajagatpūjyo varttate vighnanāyakaḥ | vināyako dharmarataḥ so'pi madacanātkila || yo'pi brahmavidāṃ śreṣṭho devasenāpatiḥ prabhuḥ | skando'sau varttate nityaṃ svayambhūrvidhinoditaḥ || ye ca prajānāṃ patayo marīcyādyā maharṣayaḥ | sṛjanti vividhaṃ lokaṃ parasyaiva niyogataḥ† || yā ca śrīḥ sarvvabhūtānāndadāti vipulāṃ śriyam | patnī nārāyaṇasyāsau varttate madanugrahāt || vācaṃ dadāti vipulāṃ yā ca devī sarasvatī | sāpīśvaraniyogena nodit⇠saṃpravarttate || yāśeṣapuruṣān ghorānnarakāttārayiṣyati | sāvitrī saṃsmṛtā cāpi§ madājñānuvidhāyinī || pārvvatī paramā devī brahmavidyāpradāyinī | yāpi dhyātā viśeṣeṇa sāpi madacanānugā || yo'nantamahimānantaḥ śeṣo'śeṣāmaraprabhuḥ

37.p28

dadhāti śirasā lokaṃ so'pi devaniyogātaḥ || yo'gniḥ saṃvarttako nityaṃ bar̤avārūpasaṃsthitaḥ | pivatyakhilamambhodhimīśvarasya niyogātaḥ || ye caturddaśa loke'sminmanavaḥ prathitaujasaḥ | pālayanti prajāḥ sarvāste'pi tasya niyogātaḥ || ādityā vasavo rudrā marutaśca tathāśvinau | anyāśca devatāḥ sarvāḥ śāsteṇaiva vinirmitāḥ || gandharvā garur̤ādyāśca† siddhāḥ sādhyāśca cāraṇāḥ | yakṣarakṣaḥ piśācāśca sthitāḥ sṛṣṭāḥ svayambhuvā || kalā kāṣṭhā nimeṣāśca muhūrttā divasāḥ kṣapāḥ | ṛtavaḥ pakṣamāsāśca sthitāḥ śāste prajāpateḥ ||§ yugamanvantarākhyaiva mama tiṣṭhanti śāsane | parārddhañcaiva parārddhāśca kālabhedāstathāpare || caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca | niyogādeva¶ varttante devasya paramātmanaḥ || pātālāni ca sarvāṇi bhuvanāni ca śāsanāt | brahmāṇḍāni|| ca varttante sarvvāṇyeva svayambhuvaḥ

37.p29

atītānyapyasaṃkhyāni brahmāṇḍāni mamājñayā | pravṛttāni padārthaughaiḥ sahitāni samantataḥ || brahmāṇḍāni bhaviṣyanti saha cātmabhi rātmagaiḥ | kariṣyanti† sadaivājñāṃ parasya paramātmanaḥ || bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ manobuddhireva ca | bhūtādirādiprakṛtirniyoge mama varttate || yāśeṣajagatāṃ yonirmohinī sarvvadehinām | māyā vivarttate nityaṃ sāpīśvaraniyogataḥ || yo vai‡ dehabhṛtāndevaḥ puruṣaḥ paṭhyate paraḥ | ātmāsau varttate nityamīśvarasya§ niyogataḥ || vidhūya mohakalilaṃ yayā paśyati tatpadam | sāpi buddhiśarmaheśasya niyogavaśavarttinī || bahunātra kimuktena mama śaktyātmakaṃ jagat | mayaiva preryyate|| kṛtsnaṃ mayyeva pralayaṃ vrajet || ahaṃ hi bhagavānnīśaḥ svayaṃ jyotiḥ sanātanaḥ | paramātmā paraṃ brahma matto hyanyo na vidyate

37.p30

ityetatparamaṃ jñānaṃ yuṣmākaṃ kathitaṃ mayā | jñātvā vimucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt

37.p31

iti śrīkūrmmapurāṇe īśvaragītāsu ṣaṣṭho'dhyāyaḥ

Linked texts (7)