Kurmapurana (Ananta Gokhale) 6
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 6
- Language
- Sanskrit
6.p1
daśamo'dhyāyaḥ
6.p2
kūrmma uvāca | gate maheśvare deve bhūyaeva pitāmahaḥ | tadeva sumahatpadmaṃ bheje nābhisamutthitam || atha dīrgheṇa kālena tatrāpratimapauruṣau | mahāsurau samāyātau bhrātarau madhukaiṭabhau || krodhena mahatāviṣṭau mahāparvvatavigrahau | karṇāntarasamudbhūtau devadevasya śārṅgiṇaḥ || tāvāgatau samīkṣyāha nārāyaṇamajo vibhuḥ† | trailokyakaṇṭakāvetāvasurau hantumarhasi || tadasya vacanaṃ śrutvā harinārayaṇaḥ prabhuḥ | ājñāpayāmāsa tayorvvadhārthaṃ puruṣāvubhau || tadājñayā mahadyuddhaṃ tayostābhyāmabhūddvijāḥ‡ | vyajayatkaiṭabhaṃ jiṣṇuḥ viṣṇuśca vyajayanmadhum || tataḥ padmāsanāsīnaṃ jagannāthaḥ pitāmaham | babhāṣe madhuraṃ vākyaṃ snehāviṣṭamanā hariḥ
6.p3
asmānmayohyamānastvaṃ padmādavatara prabho | nāhaṃ bhavantaṃ śaknomi voḍhuṃ tejomayaṃ gurum || tato'vatīrya viśvātmā dehamāviśya cakriṇaḥ | avāpa vaiṣṇavīṃ nidrāmekībhūto'tha† viṣṇunā || saha tena tayāviśya‡ śaṅkhacakragadādharaḥ | brahmā nārāyaṇākhyo'sau suṣvāpa salile tadā || so'nubhūya ciraṃ kālamānandaṃ paramātmanaḥ | anādyanantamadvaitaṃ svātmānaṃ brahmasaṃjñitam || tataḥ prabhāte yogātmā bhūtvā devaścaturmukhaḥ | sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ vaiṣṇavaṃ bhāvamāśritaḥ || purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā | ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca pūrvajaṃ taṃ§ sanātanam || te dvandvamohanirmuktāḥ paraṃ vairāgyamāsthitāḥ | viditvā paramaṃ bhāvaṃ jñāne vidadhire matim¶
6.p4
teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau pitāmahaḥ | babhūva naṣṭacetā vai māyayā parameṣṭhinaḥ || tataḥ purāṇapuruṣo jaganmūrttiḥ sanātanaḥ | vyājahārātmanaḥ putraṃ mohanāśāya padmajam || viṣṇuruvāca | kaccinnu† vismṛto devaḥ śūlapāṇiḥ sanātanaḥ | yadukto vai purā śambhuḥ putratve bhava śaṅkara‡ || avāpa saṃjñāṃ§ govindātpadmayoniḥ pitāmahaḥ | prajāḥ sraṣṭuṃ manaścakre tapaḥ paramadustaram|| || tasyaivaṃ tapyamānasya na kiñcitsamavarttata | tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho'bhyajāyata || krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśruvindavaḥ | tatastebhyaḥ samudbhūtāḥ bhūtāḥ pretāstadābhavan || sarvāṃstānagrato dṛṣṭvā brahmātmānamavindata | jahau prāṇāṃśca bhagavān krodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ
6.p5
tadā prāṇamayo rudraḥ prādurāsītprabhormukhāt | sahasrādityasaṅkāśo yugāntadahanopamaḥ || ruroda susvaraṅghoraṃ devadevaḥ svayaṃ śivaḥ | rodamānaṃ tato brahmā mā rodīrityabhāṣata || rodanādrudra ityevaṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi | anyāni sapta nāmāni patnīḥ putrāṃśca śāśvatān || sthānāni teṣāmaṣṭānāṃ dadau lokapitāmahaḥ | bhavaḥ śarvastatheśānaḥ paśūnāṃ patireva ca | bhīmaścogro mahādevastāni nāmāni sapta vai || sūryo jalaṃ mahī vahnirvāyurākāśameva ca | dīkṣito brāhmaṇaścandra ityetā aṣṭamūrttayaḥ || sthāneṣveteṣu ye rudrāndhyāyanti praṇamanti ca | teṣāmaṣṭatanurdevo† dadāti paramaṃ padam || suvarccalā tathaivom⇠vikeśī ca śivā tathā | svāhā diśaśca dīkṣā ca rohiṇī ceti patnayaḥ§ || śanaiścarastathā śukno lohitāṅgo manojavaḥ | skandaḥ sargo'tha santāno budhaścaiṣāṃ sutāḥ smṛtāḥ
6.p6
emprakāro bhagavāñchivadevo maheśvaraḥ | prajā dharmañca kāmañca tyaktvā vairāgyamāśritaḥ || ātmanyādhāya cātmānamaiśvaraṃ bhāvamāśritaḥ | pītvā tadakṣaraṃ brahma śāśvataṃ paramāmṛtam || prajāḥ sṛjeti cādiṣṭo brahmaṇā nīlalohitaḥ | svātmanā sadṛśān rudrān sasarja manasā śivaḥ || kapardino nirātaṅkānnīlakaṇṭhān pinākinaḥ | triśūlahastānudriktān sadānandāṃstrilocanān || jarāmaraṇanirmuktān mahāvṛṣabhavāhanān | vītarāgāṃśca sarvvajñān koṭikoṭiśatānprabhuḥ || tāndṛṣṭvā vividhānrudrānnirmalānīlalohitān | jarāmaraṇanirmuktān vyājahāra haraṃ guruḥ || mā strākṣīrīdṛśīddeva prajā mṛtyuvivarjitāḥ | anyāḥ sṛjasva† bhūteśa janmamṛtyusamanvitāḥ | tatastamāha bhagavān kapardī kāmaśāsanaḥ | nāsti me tādṛśaḥ sargaḥ‡ sṛja tvaṃ vividhāḥ§ prajāḥ
6.p7
tataḥ prabhṛti devo'sau na prasūte śubhāḥ prajāḥ | svātmajaireva tairūdrairnirvṛttātmā hyatiṣṭhata† || sthāṇutvaṃ tena tasyāsīddevadevasya śūlinaḥ || jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ tapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ | draṣṭṛtvamātmasaṃbodho hyadhiṣṭhātṛtvameva ca | avyayāni daśaitāni nityaṃ tiṣṭhanti śaṅkare || evaṃ sa śaṅkaraḥ sākṣātpinākī parameśvaraḥ || tataḥ sa bhagavān brahmā vīkṣya devaṃ trilocanam | sahaiva mānase rudraiḥ prītivisphāralocanaḥ | jñātvā parataraṃ bhāvamaiśvaraṃ jñānacakṣuṣā | tuṣṭāva jagatāmīśaṃ kṛtvā śirasi cāñjalim || brahmovāca | namaste'stu mahādeva namaste parameśvara | namaḥ śivāya devāya namaste brahmarūpiṇe || namo'stu te maheśāya namaḥ śāntāya hetave | pradhānapuruṣeśāya yogādhipataye‡ namaḥ || namaḥ kālāya rudrāya mahāgrāsāya śūline | namaḥ pinākahastāya trinetrāya namonamaḥ
6.p8
namastrimūrttaye tubhyaṃ brahmaṇe janakāya te | brahmavidyādhipataye brahmavidyāpradāyine || namo vedarahasyāya kālakālāya te namaḥ | vedāntasārasārāya namo vedātma†mūrttaye || namo buddhāya rudrāya‡ yogināṃ gurave namaḥ | prahīṇaśokairvividhairbhūtaiḥ parivṛtāya te || namo brahmaṇyadevāya brahmādhipataye namaḥ | tryambakāyādidevāya namaste parameṣṭhine || namo digvāsase tubhyaṃ namo muṇḍāya daṇḍine | anādimalahīnāya jñānagamyāya te namaḥ || namastārāya§ tīrthāya namo yogarddhihetave | namo dharmmādigamyāya yogagamyāya te namaḥ || namaste niṣprapañcāya nirābhāsāya te namaḥ | brahmaṇe viśvarūpāya namaste paramātmane || tvayaiva sṛṣṭamakhilaṃ tvayyeva sakalaṃ sthitam | tvayāṃ saṃhriyate viśvaṃ pradhānādyaṃ jaganmaya
6.p9
tvamīśvaro mahādevaḥ paraṃ brahma maheśvaraḥ | parameṣṭhī śivaḥ śāntaḥ puruṣo niṣkalo haraḥ || tvamakṣaraṃ paraṃ jyotistvaṃ kālaḥ parameśvaraḥ | tvameva puruṣo'nantaḥ pradhānaṃ prakṛtistathā || bhūmirāpo'nalo vāyurvyomāhaṅkāra eva ca | yasya rūpaṃ namasyāmi bhavantaṃ brahmasaṃjñitam || yasya dyaurabhavanmūrddhā pādau pṛthvī diśo bhujāḥ | ākāśamudaraṃ tasmai virāje praṇamāmyaham || santāpayati yo nityaṃ svabhābhirbhāsayan diśaḥ | brahmatejomayaṃ viśvaṃ tasmai sūryātmane namaḥ || havyaṃ vahati yo nityaṃ raudrī tejomayī tanuḥ | kavyaṃ pitṛgaṇānāṃ ca tasmai vahnyātmane namaḥ || āpyāyayati yo nityaṃ svadhāmnā sakalaṃ jagat | pīyate devatāsaṅghaistasmai candrātmane† namaḥ || bibharttyaśeṣabhūtāni yāntaścarati sarvvadā | śaktirmāheśvarī tubhyaṃ tasmai vāyātmane namaḥ || sṛjatyaśeṣamevedaṃ yaḥ svakarmmānurūpataḥ | ātmanyavasthitastasmai caturvaktrātmane namaḥ‡
6.p10
yaḥ śete śeṣaśayane viśvamāvṛtya māyayā | svātmānubhūtiyogena tasmai viṣṇvātmane namaḥ || bibhartti śirasā nityaṃ dvisaptabhuvanātmakam | brahmāṇḍaṃ yo'khilādhārastasmai śeṣātmane namaḥ || yaḥ parānte† parānandaṃ pītvā devyaikasāttvikam‡ | nṛtyatyanantamahimā tasmai rudrātmane namaḥ || yo'ntarā sarvabhūtānāṃ niyantā tiṣṭhatīśvaraḥ | taṃ sarvasākṣiṇaṃ devaṃ namasye§ viśvatastanum¶ || yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ santuṣṭāḥ samadarśinaḥ|| | jyotiḥ paśyanti yuñjānāstasmai yogātmane namaḥ || yayā santarate māyāṃ yogī saṃkṣīṇakalmaṣaḥ | apārataraparyyantāṃ†† tasmai vidyātmane namaḥ
6.p11
yasya bhāsā vibhātyeko maho yattamasaḥ param | prapadye tatparaṃ tattvaṃ tadrūpaṃ pārameśvaram || nityānandaṃ nirādhāraṃ niṣkalaṃ paramaṃ śivam | prapadye paramātmānaṃ bhavantaṃ parameśvaram || evaṃ stutvā mahādevaṃ brahmā tadbhāvabhāvitaḥ | prāñjaliḥ praṇatastasthau gṛṇan brahma sanātanam || tatastasya mahādeivo divyaṃ yogamanuttamam | aiśvaraṃ brahmasadbhāvaṃ vairāgyaṃ ca dadau† haraḥ || karābhyāṃ suśubhābhyāṃ ca saṃspṛśya praṇatārttihā | vyājahāra svayanneva‡ so'nugṛhya pitāmaham || yattvayābhyarthitaṃ brahman putratve bhavatā mama | kṛtaṃ mayā tatsakalaṃ sṛjasva vividhaṃ jagat || tridhā bhinno'smyahaṃ brahman brahmaviṣṇuharākhyayā | sargarakṣālayaguṇairniṣkallaḥ parameśvaraḥ || sa tvaṃ mamāgrajaḥ putraḥ sṛṣṭihetorvinirmmitaḥ | mamaiva dakṣiṇādaṅgādvāmāṅgātpuruṣottamaḥ || tasya devādhidevasya śambhorhṛdayadeśataḥ | sambabhūvātha rudro vā so'haṃ tasya parā tanuḥ
6.p12
brahmaviṣṇuśivā brahman sargasthityantahetavaḥ | vibhajyātmānameko'pi svecchayā śaṅkaraḥ sthitaḥ || tathānyāni ca rūpāṇi mama māyākṛtāni ca | arūpaḥ† kevalaḥ svastho mahādevaḥ svabhāvataḥ || ya ebhyaḥ parato‡ devastrimūrttiḥ paramā tanuḥ§ | māheśvarī trinayanā yogināṃ śāntidā sadā || tasyā eva parāṃ mūrttiṃ māmavehi¶ pitāmaha | śāśvataiśvaryyavijñānaṃ tejogasamanvitam || so'haṃ grasāmi sakalamadhiṣṭhāya tamoguṇam | kālobhūtvā na manasā māmanyo'bhibhaviṣyati || yadā yadā hi māṃ nityaṃ vicintayasi padmaja | tadā tadā me sānnidhyaṃ bhaviṣyati tavānagha || etāvaduktvā brahmāṇaṃ so'bhivandya guruṃ haraḥ | sahaiva mānamaiḥ putraiḥ†† kṣaṇādantaradhīyata
6.p13
so'pi yogaṃ samāsthāya sasarja vividhaṃ jagat | nārāyaṇākhyo bhagavānyathāpūrvaṃ prajāpatiḥ || marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum | dakṣamatriṃ vasiṣṭhañca so'sṛjadyogavidyayā || nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayo mataḥ† | sarve te brahmaṇā tulyāḥ sādhakā brahmavādinaḥ || saṅkalpañcaiva dharmmañca yugadharmmāṃśca śāśvatān | sthānābhimāninaḥ sarvvānyathā te kathitaṃ purā
6.p14
iti śrīkūrmapurāṇe rudrasṛṣṭirnāma daśamo'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Saurapurāṇa — Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Vīramaheśvarācārasaṃgraha — Nīlakaṇṭha Nāganātha, Sanskrit