Pramāṇa · Search · About · API

Linga 79

Liṅga 79

Language
Sanskrit

79.1

saptatitamo'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ
ādisargastvayā sūta ! sūcito na prakāśitaḥ
sāmprataṃ vistareṇaiva vaktumarhasi suvrata !

79.2

sūta uvāca
maheśvaro mahādevaḥ prakṛteḥ puruṣasya ca
paratve saṃsthito devaḥ paramātmā munīśvarāḥ !

79.3

avyaktaṃ ceśvarāttasmādabhavat kāraṇaṃ param
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustatvacintakāḥ

79.4

gandhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśavivarjitam
ajaraṃ dhruvamavyayyaṃ nityaṃ svātmanyavasthitam

79.5

jagadyoniṃ mahābhūtaṃ paraṃ brahma sanātanam
vigrahaḥ sarvabhūtānāmīśvarājñāpracoditam

79.6

anādyantamajaṃ sūkṣmaṃ triguṇaṃ prabhavāvyayam
aprakāśamavijñeyaṃ brahmāgne samavarttata

79.7

asyātmanā sarvamidaṃ vyāptamāsīcchivecchayā
guṇasāmye tadā tasminnavibhāge tamomaye

79.8

sargakāle pradhānasya kṣetrajñādhiṣṭhitasya vai
guṇabhāvād vyajyamāno mahān prādurbabhūva ha

79.6-2

sūkṣmeṇa mahatā cātha avyaktena samāvṛtam
satvodrikto mahānagre sattāmātraprakāśakaḥ

79.10

mano mahāṃstu vijñeyamekaṃ tatkāraṇaṃ smṛtam
samutpannaṃ liṅgamātraṃ kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ hitam

79.11

dharmādīni ca rūpāṇi lokatatvārthahetavaḥ
mahān sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā

79.12

mano mahān matirbrahma pūrbuddhiḥ khyātirīśvaraḥ
prajñā citiḥ smṛtiḥ saṃvidvijñeyaśceti saḥ smṛtaḥ

79.13

manute sarvabhūtānāṃ yasmācceṣṭāphalaṃ tataḥ
saukṣmyāttena vibhaktantu yena tanmana ucyate

79.14

tatvānāmagrajo yasmānmahāṃśca parimāṇataḥ
viśeṣebhyo guṇebhyo'pi mahāniti tataḥ smṛtaḥ

79.15

bibhartti mānaṃ manute vibhāgaṃ manyate'pi ca
puruṣo bhogasambandhāttena cāsau matiḥ smṛtaḥ

79.16

bṛhattvād bṛṃhaṇatvācca bhāvānāṃ sakalāśrayāt
yasmādvārayate bhāvān brahma tena nirucyate

79.17

yaḥ pūrayati yasmācca kṛtsnān devānanugrahaiḥ
nayate tatprabhāvañca tena pūriti cocyate

79.18

budhyate puruṣaścātra sarvān bhāvān hitaṃ tathā
yasmād bodhayate caiva buddhistena nirucyate

79.16-2

khyātiḥ pratyupabhogaśca yasmāt saṃvarttate tataḥ
bhogasya jñānaniṣṭhatvāttena khyātiriti smṛtaḥ

79.20

khyāyate tadguṇaiścāpi jñānādibhiranekaṇaḥ
tasmācca mahataḥ saṃjñā khyātiritsabhidhīyate

79.21

sākṣāt sarvaṃ vijānāti mahātmā tena ceśvaraḥ
yasmājjñānānugaścaiva prajñā tena sa ucyate

79.22

jñānādīni ca rūpāṇi bahukarmaphalāni ca
cinoti yasmādbhogāthaṃ tenāsau citirucyate

79.23

varttamānavyatītāni tathaivānāgatānyapi
smarate sarvakāryāṇi tenāsau smṛtirucyate

79.24

kṛtsnaśca vindate jñānaṃ yasmānmāhātmyamuttamam
tasmādvindevidecaiva saṃviditsabhidhīyate

79.25

vidyate'pi ca sarvatra tasmin sarvañca vindati
tasmāt saṃviditi prokto mahadbhirmunisattamāḥ !

79.26

jānāterjñānamityāhurbhagavān jñānasannidhiḥ
bandhanādiparībhāvādośvaraḥ procyate budhaiḥ

79.27

paryāyavācakaiḥ śabdaistanmāhātmyamanuttamam
vyākhyātaṃ tatprabhāvairdevasadbhāvacintakaiḥ

79.28

mahān sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā
saṅkalpo'dhyavasāyaśca tasya vṛttidvayaṃ smṛtam

79.26-2

triguṇādrajasodriktādahaṅkārastato'bhavat
mahatā ca vṛtaḥ sargo bhūtādirbāhyatastu saḥ

79.30

tasmādeva tamodriktādahaṅkārādajāyata
bhūtatanmātrasargastu bhūtādistāmasāttu saḥ

79.31

bhūtādistu vikurvāṇaḥ śabdamātraṃ sasarja ha
ākāśaṃ suṣiraṃ tasmādutpannaṃ śabdalakṣaṇam

79.32

ākāśaṃ śabdamātrantu sparśamātraṃ samāvṛṇot
vāyuścāpi vikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha

79.33

jyotirutpadyate vāyostadrūpaguṇamucyate
sparśamātrastu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot

79.34

jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha
sambhavanti tato hyāpastā vai sarvarasāmbikāḥ

79.35

rasamātrāstu tā hyāpo rūpamātro'gnirāvṛṇot
āpaścāpi vikurvantyo gandhamātraṃ sasarjire

79.36

saṅghāto jāyate tasmāttasya gandho guṇo mataḥ
tasmiṃstasmiṃśca tanmātraṃ tena tanmātratā smṛtā

79.37

aviśeṣavācakatvādaviśeṣāstatastu te
praśāntaghoramūḍhatvādaviśeṣāstataḥ punaḥ

79.38

bhūtatanmātrasargo'yaṃ vijñeyastu parasparam
vaikārikādahaṅkārāt sattvodriktāttu sātvikāt

79.36-2

vaikārikaḥ sasargastu yugapat sampravarttate
buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca

79.40

sādhakānondriyāṇi syurdevā vaikārikā daśa
ekādaśaṃ manastatra svaguṇenobhayātmakam

79.41

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī
śabdādīnāmavāptyarthaṃ buddhiyuktāni tāni vai

79.4-2

pādau pāyurupasthaśca hastau vāg daśamī bhavet
gatirvisargo hyānandaḥ śilpaṃ vākyañca karma tat

79.43

ākāśaṃ śabdamātrañca sparśamātraṃ samāviśat
dviguṇastu tato vāyuḥ śabdasparśatmako'bhavat

79.44

rūpaṃ tathaiva viśataḥ śabdasparśaguṇāvubhau
triguṇastu tatastvagniḥ saśabdasparśarūpavān

79.45

saśabdasparśarūpañca rasamātraṃ samāviśat
tasmāccaturguṇā āpo vijñeyāstu rasātmikāḥ

79.46

śabdasparśaśca rūpañca raso vai gandhamāviśat
saṅgatā gandhamātreṇa āviśanto mahīmimām

79.49

tasmāt pañcaguṇā bhūmiḥ sthūlā bhūteṣu śasyate
śāntā ghorāśca mūḍhāśca viśeṣāstena te smṛtāḥ

79.48

parasparānupraveśāddhārayanti parasparam
bhūmerantasvidaṃ sarvaṃ lokālokācalāvṛtam

79.49-2

viśeṣāścendriyagrāhyā niyatatvācca te smṛtāḥ
guṇaṃ pūrvasya sargasya prāpnuvantyattarottarāḥ

79.50

teṣāṃ yāvacca tad yacca yacca tāvad guṇaṃ smṛtam
upalabhyāpsu vai gandhaṃ kecid brūyurapāṃ guṇam

79.51

pṛthivyāmiva taṃ vidyādapāṃ vāyośca saṃśrayāt
ete sapta mahātmāno hyanyo'nyasya samāśrayāt

79.52

puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca
mahādayo viśeṣāttā hyaṇḍamutpādayanti te

79.53

ekakālasamutpannaṃ jalavuhudavañca tat
viśeṣebhyo'ṇḍamabhavanmahattadudake śayam

79.54

adbhirdaśaguṇābhistu bāhyato'ṇḍaṃ samāvṛtam
āpo daśaguṇenaitāstejasā bāhyato hṛtāḥ

79.55

tejo daśaguṇenaiva vāyunā bāhyato vṛtam
vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhamāhṛtaḥ

79.56

ākāśenāvṛto vāyuḥ khantu bhūtādināvṛtam
bhūtādirmahatā cāpi avyakte nāvṛto mahān

79.57

śarvaścāṇḍakapālastho bhavaścāmbhasi suvratāḥ !
rudro'gnimadhye bhagavānugro vāyau punaḥ smṛtaḥ

79.58

bhīmaścāvani madhyastho hyahaṅkāre maheśvaraḥ
buddhau ca bhagavānīśaḥ sarvataḥ parameśvaraḥ

79.58-2

etaira varaṇairaṇḍaṃ saptabhiḥ prākṛtairvṛtam
etā āvṛtya cānyonyamaṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ

79.60

prasargakāle sthitvā tu grasantye tā parasparam
evaṃ parasparotpannā dhārayanti parasparam

79.61

ādhārārdheyabhāvena vikārāste vikāriṣu
maheśvaraḥ paro'vyaktādaṇḍamavyaktasambhavam

79.62

aṇḍājjajñe sa eveśaḥ puruṣo'rkasamaprabhaḥ
tasmin kāryyasya karaṇaṃ saṃsiddhaṃ svecchayaiva tu

79.63

sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa uccate
tasya vāmāṅgajo viṣṇuḥ sarvadevanamaskṛtaḥ

79.64

lakṣm‍yā devyā hyabhūddeva icchayā parameṣṭhinaḥ
dakṣiṇāṅgabhavo brahmā sarasvatyā jagadguruḥ

79.65

tasminnaṇḍe ime lokā antarviśvamidaṃ jagat
candrādityau sanakṣatrau sagrahau saha vāyunā

79.66

lokālokadvayaṃ kiñcidaṇḍe hyasmin samarpitam
yattu sṛṣṭau prasaṅgāttaṃ mayā kālāntaraṃ dvijāḥ !

79.67

etat kālāntaraṃ jñeyamaharvai pārameśvaram
rātriścai tāvatī jñeyā parameśasya kṛtsnataḥ

79.68

ahastasya tu yā sṛṣṭiḥ rātriśca pralayaḥ smṛtaḥ
nāhastu vidyate tasya na rātririti dhārayet

79.69

upacārastu kriyate lokānāṃ hitakāmyayā
indriyāṇīndriyārthāśca mahābhūtāni pañca ca

79.70

tasmāt sarvāṇi bhūtāni buddhiśca saha daivataiḥ
ahastiṣṭhanti sarvāṇi parameśasya dhīmataḥ

79.71

ahrarante pralīyante rātryante viśvasambhavaḥ
svātmanyavasthite vyakto vikāre pratisaṃhṛte

79.72

sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau
tamaḥsatvarajopetau samatvena vyavasthitau

79.73

anupṛktāvabhūtāṃ tāvotaprotau parasparam
guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate

79.74

tile yathā bhavettailaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam
tathā tamasi satve ca rajasyanusṛtaṃ jagat

79.75

upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tathā
aharmukhe pravṛttaśca paraḥ prakṛtisambhavaḥ

79.76

kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ
pradhānaṃ puruṣaccaiva praviśya sa maheśvaraḥ

79.77

maheśvarāttrayo devā jajñire jagadīśvarāt
śāśvatāḥ paramā guhyāḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ

79.78

eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ
eta eva trayo lokā eta eva trayo'gnayaḥ

79.76-2

parasparāśritā hyete parasparamanuvratāḥ
paraspareṇa varttante dhārayanti parasparam

79.80

anyonyamithunā hyete anyonyamupajīvinaḥ
kṣaṇaṃ viyogo nahyeṣāṃ na tyajanti parasparam

79.81

īśvarastu paro devo viṣṇuśca mahataḥ paraḥ
brahmā ca rajasā yuktaḥ sargādau hi pravarttate

79.82

paraḥ saḥ puruṣo jñeyaḥ prakṛtiḥ sā parā smṛtā

79.83

adhiṣṭhitā sā hi maheśvareṇa
pravarttate codyamane samantāt
anupravastattu mahāṃstadenāṃ
cirasthiratvādviṣayaṃ śritaḥ svayam

79.84

pradhānaguṇavaiṣamyāt sargakālaḥ pravarttate
īśvarādhiṣṭhitāt pūrvaṃ tasmāt sadasadātmakāt

79.85

saṃsiddhaḥ kāryakāraṇe rudrasyāgre hyavarttata
tejasāpratimo dhīmānavyaktaḥ samprakāśakaḥ

79.86

sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate
brahmā ca bhagavāṃstasmāccaturvakraḥ prajāpatiḥ

79.87

saṃsiddhaḥ kāryakāraṇe tathā vai samavarttata
eka eva mahādevastridhaiva sa vyavasthitaḥ

79.88

apratīpena jñānena aiśvaryeṇa samanvitaḥ
dharmeṇa cāpratīpena vairāgyeṇa ca te'nvitāḥ

79.86-2

avyaktājjāyate teṣāṃ manasā yad yadohitam
vaśīkṛtatvāt traiguṇyaṃ sāpecatvāt svabhāvataḥ

79.60-2

caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakaḥ smṛtaḥ
sahasramūrddhā puruṣastisro'vasthāḥ svayambhuvaḥ

79.61-2

brahmatve sṛjate lokān kālatve saṅkṣipatyapi
puruṣatve hyudāsīnastisro'vasthāḥ prajāpateḥ

79.62-2

brahmā kamalagarbhābho rudraḥ kālāgnisannibhaḥ
puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpaṃ tatparamātmanaḥ

79.63-2

ekadhā sa dvidhā caiva tridhā ca bahudhā punaḥ
maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca

79.64-2

nānākṛtikriyārūpanāmavanti svalīlayā
maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca

79.65-2

tridhā yaharttate loke tasmāttriguṇa ucyate
caturdhā pravibhaktatvāccaturvyūhaḥ prakīrttitaḥ

79.66-2

yadāpnoti yadādatte yaccāttiviṣayānayam
yaccāsya satataṃ bhāvastasmādātmā nirucyate

79.67-2

ṛṣiḥ sarvagatatvācca śarīrī so'sya yatprabhuḥ
svāmitvamasya yatsarvaṃ viṣṇuḥ sarvapraveśanāt

79.68-2

bhagavān bhagavadbhāvātrirmalatvācchivaḥ smṛtaḥ
paramaḥ samprakṛṣṭatvādavanādomiti smṛtaḥ

79.99

sarvajñaḥ sarvavijñānāt sarvaṃ; sarvamayo yataḥ
tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye saṃvyavasthite

79.100

sṛjate grasate caiva racate ca tribhiḥ svayam
ādittvādādidevo'sau ajātatvādajaḥ smṛtaḥ

79.101

pāti yasmāt prajāḥ sarvāḥ prajāpatiriti smṛtaḥ
deveṣu ca mahān devo mahādevastataḥ smṛtaḥ

79.102

sarvagatvācca devānābhavaśyatvācca īśvaraḥ
bṛhattvācca smṛto brahmā bhūtatvādvūta ucyate

79.103

kṣetrajñaḥ kṣetravijñānādekatvāt kevalaḥ smṛtaḥ
yasmāt pūryyāṃ sa śete ca tasmāt pūruṣa ucyate

79.104

anāditvācca pūrvatvāt svayambhū riti saṃsmṛtaḥ
yājyatvāducyate yajñaḥ kavirviṛāntadarśanāt

79.105

kramaṇaḥ kramaṇīyatvāt pālakaścāpi pālanāt
ādityasaṃjñaḥ kapilo hyagrajo'gniriti smṛtaḥ

79.106

hiraṇmayasya garbho'bhūddhiraṇyasyāpi garbhajaḥ
tasmāddhiraṇmagarbhatvaṃ purāṇe'sminnirucyate

79.107

svayambhuvo'pi vṛttasya kālo viśvātmanastu yaḥ
na śakyaḥ parisaṅkhyātumapi varṣaśatairapi

79.108

kālasaṅkhyāvṛttasya parārdho brahmaṇaḥ smṛtaḥ
tāvaccheṣo'sya kālo'nyastasyānte pratisṛjyate

79.109

koṭikoṭisahasrāṇi aṅgabhūtāni yāni vai
samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣāḥ pare tu ye
yastvayaṃ varttate kalpo vārāhastaṃ nibodhata

79.110

prathamaḥ sāmpratasteṣāṃ kalpo'yaṃ varttate dvijāḥ !
yasmin svāyambhuvādyāstu manavaste caturdaśa

79.111

atītā varttamānāśca bhaviṣyā ye ca vai punaḥ
tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvvatā

79.112

pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā maheśvaraiḥ
prajābhistapasā caiva teṣāṃ śṭaṇuta vistaram

79.113

manvantareṇa caikena sarvvāṇyevāntarāṇi ca
kathitāni bhaviṣyanti kalpaḥ kalpena caiva hi

79.114

atītāni ca kalpāni so'rkāṇi sahānvayaiḥ
anāgateṣu tadvacca tarkaḥ kāryyo vijānatā

79.115

āpo hyagre samabhavannaṣṭe ca pṛthivītale
śāntatāraikanīre'sminna prājñāyata kiñcana

Linked texts (7)