Pramāṇa · Search · About · API

Maheshvarakhanda 40

Māheśvarakhaṇḍa 40

Language
Sanskrit

Contents

40.1

ch || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
barbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā

40.2

kumāriketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam

40.3

yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam

40.4

dha̍ṃnaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścaryaṃ śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcaritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram

40.5

kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprarkalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama

40.6

nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣābubhau || a̍jau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam

40.7

tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata

40.8

mahattattvādvikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tanmunibhiḥ
proktaṃ sattvarajastāmasam

40.9

tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ

40.10

sāttvikā
ccāpyahaṃkārādviddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ

40.11

caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai
puṃsā tāni dṛṣṭāni bhārata

40.12

budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate

40.13

ātmāsya
kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ

40.14

nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam
ekaikaṃ saptadhābhūya tatastena prakalpitam

40.15

pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām

40.16

lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam

40.17

śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tā
vatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam

40.18

surātoyena daityānāṃ mohakāryārṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

40.19

kuśadvīpaṃ
dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃhṛtam

40.20

tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca
dviguṇaṃ tāvataiva ca

40.21

ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

40.22

svādutoyena ramyena samu
dreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam

40.23

paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ
śatāni ca

40.24

apāṃ vṛddhikṣayo dṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdaśakoṭyaḥ kurudvaha

40.25

devānāṃ krīḍanasthānaṃ lo
kālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ

40.26

asya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo
lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ

40.27

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram

40.28

koṭiyojanavistā
raḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmaṇo'ṃḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ

40.29

paṃcāśatakoṭayo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbūdvīpasya madhye tu
merunāmāsti parvatataḥ

40.30

sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ

40.31

ucchrayaścaturā
śītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ

40.32

madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ tryaṃbakasya ca || nairṛtye vāsu
devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ

40.33

ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ

40.35

pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare

40.36

kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ

40.36-2

ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhasu

40.37

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaibhrājaṃ
paścime jñeyamudakcitrarathaṃ vanam

40.38

sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ

40.39

pratyakchīto
dakaṃnāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ

40.40

yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍaitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśa
statra vai kesarācalāḥ

40.42

merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisaha
srakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān

40.43

mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ

40.44

gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāġajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam

40.45

āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayāvubhau

40.46

dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ

40.47

priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samā
śritāḥ

40.48

sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ

40.49

tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣe
śvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ

40.50

yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturdaśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ

40.51

aṃtare hemabhūmiṣṭhamilāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate

40.52

gaṃdhavatsāgarāṃtasya
ketumālamiti smṛtam

40.53

śṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam

40.54

sunīlaśvetayo
rmadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā

40.55

himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam

40.56

nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau

40.57

nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate

40.58

atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana

40.59

śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam

40.60

tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā medhātithiriti

40.61

tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi

40.62

śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno vāyvātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti

40.63

aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo vibhajyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yadvaśe jagat

40.64

iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ
tataḥ smṛtam

40.65

tadvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyara romā tatputravasuvasudānadṛḍhakavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidāmiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

40.66

parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedo'si havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ
yajñenaṃ puruṣaṃ yajaḥ

40.67

iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpa kam

40.68

tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭināmā tatputrāmamadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiritisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

40.69

varṇāśca gurukṛṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ

40.70

āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

40.71

āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥsvaśva || taiḥ punaramīvaghnāḥ
saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ

40.72

iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate

40.73

tasyādhipatiḥ
praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhipāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi

40.74

varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdhareṣaṃdharasaṃjñā
bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti

40.75

svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu

40.76

iti japaḥ gome
danāmā pṛkṣosti suramyo yasya cchāyayā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādvomedaṃ dvīpamucyate

40.77

tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra
śāṃtyaśāṃtāmṛtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

40.78

varṇāśca haṃsapataṃgordhvāṃcanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte

40.79

praśrasya viṣṇurūpaṃ
yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi

40.80

iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā
bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram

40.81

tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau

40.82

tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam

40.83

tayoraṃta
rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti

40.84

tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃtiti

40.85

yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayan || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ

40.86

iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
rjanena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam

40.87

japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim

40.87.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (11)