Maheshvarakhanda 40
Māheśvarakhaṇḍa 40
- Language
- Sanskrit
Contents
- 40.87 — 1 part
40.1
ch || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
barbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā
40.2
kumāriketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam
40.3
yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam
40.4
dha̍ṃnaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścaryaṃ śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcaritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram
40.5
kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprarkalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama
40.6
nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣābubhau || a̍jau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam
40.7
tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata
40.8
mahattattvādvikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tanmunibhiḥ
proktaṃ sattvarajastāmasam
40.9
tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ
40.10
sāttvikā
ccāpyahaṃkārādviddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ
40.11
caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai
puṃsā tāni dṛṣṭāni bhārata
40.12
budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate
40.13
ātmāsya
kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ
40.14
nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam
ekaikaṃ saptadhābhūya tatastena prakalpitam
40.15
pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām
40.16
lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam
40.17
śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tā
vatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam
40.18
surātoyena daityānāṃ mohakāryārṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
40.19
kuśadvīpaṃ
dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃhṛtam
40.20
tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca
dviguṇaṃ tāvataiva ca
40.21
ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
40.22
svādutoyena ramyena samu
dreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam
40.23
paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ
śatāni ca
40.24
apāṃ vṛddhikṣayo dṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdaśakoṭyaḥ kurudvaha
40.25
devānāṃ krīḍanasthānaṃ lo
kālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ
40.26
asya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo
lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ
40.27
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram
40.28
koṭiyojanavistā
raḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmaṇo'ṃḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ
40.29
paṃcāśatakoṭayo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbūdvīpasya madhye tu
merunāmāsti parvatataḥ
40.30
sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ
40.31
ucchrayaścaturā
śītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ
40.32
madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ tryaṃbakasya ca || nairṛtye vāsu
devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ
40.33
ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ
40.35
pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare
40.36
kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ
40.36-2
ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhasu
40.37
pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaibhrājaṃ
paścime jñeyamudakcitrarathaṃ vanam
40.38
sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ
40.39
pratyakchīto
dakaṃnāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ
40.40
yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍaitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśa
statra vai kesarācalāḥ
40.42
merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisaha
srakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān
40.43
mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ
40.44
gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāġajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam
40.45
āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayāvubhau
40.46
dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ
40.47
priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samā
śritāḥ
40.48
sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ
40.49
tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣe
śvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ
40.50
yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturdaśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ
40.51
aṃtare hemabhūmiṣṭhamilāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate
40.52
gaṃdhavatsāgarāṃtasya
ketumālamiti smṛtam
40.53
śṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam
40.54
sunīlaśvetayo
rmadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā
40.55
himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam
40.56
nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau
40.57
nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate
40.58
atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana
40.59
śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam
40.60
tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā medhātithiriti
40.61
tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi
40.62
śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno vāyvātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti
40.63
aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo vibhajyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yadvaśe jagat
40.64
iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ
tataḥ smṛtam
40.65
tadvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyara romā tatputravasuvasudānadṛḍhakavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidāmiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
40.66
parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedo'si havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ
yajñenaṃ puruṣaṃ yajaḥ
40.67
iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpa kam
40.68
tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭināmā tatputrāmamadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiritisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
40.69
varṇāśca gurukṛṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ
40.70
āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
40.71
āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥsvaśva || taiḥ punaramīvaghnāḥ
saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ
40.72
iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate
40.73
tasyādhipatiḥ
praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhipāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi
40.74
varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdhareṣaṃdharasaṃjñā
bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti
40.75
svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu
40.76
iti japaḥ gome
danāmā pṛkṣosti suramyo yasya cchāyayā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādvomedaṃ dvīpamucyate
40.77
tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra
śāṃtyaśāṃtāmṛtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
40.78
varṇāśca haṃsapataṃgordhvāṃcanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte
40.79
praśrasya viṣṇurūpaṃ
yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi
40.80
iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā
bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram
40.81
tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau
40.82
tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam
40.83
tayoraṃta
rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti
40.84
tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃtiti
40.85
yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayan || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ
40.86
iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
rjanena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam
40.87
japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim
40.87.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (11)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kiraṇatantra — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit