Matsya Purana 195: adhyāyaḥ 195
Matsyapurāṇa 195
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 195
195.1
bhṛguvaṃśaja-ṛṣīṇāṃ nāmagotravaṃśapravaravarṇanam.
Sûta said:—Yudhiṣṭhira! hearing the glory of the Narmadâ and Oṃkâreśvara, king Vaivasvata Manu put these questions to the Lord Matsya in that vast ocean, viz:—"Relate the gotra (clan), vaṃśa (dynasty) avatîr (descent), and prâvara (family) of the Ṛiṣis Also explain the existence of the Vaivasvata-manvantara as well as about the curse that the Lord Śiva had pronounced on the Ṛiṣis during Svâyambhuva manvantara Enumerate the progeny of Dakṣa and also the Ṛiṣis who are the promoters of Bhriguvaṃśa?—1-4
195.2
sūta uvāca.
ityākarṇya sa rājendra oṅkārasyābhi varṇanam.
tataḥ papraccha deveśaṃ matsyarūpaṃ jalārṇave .. 195.1
195.3
ṛṣīṇāṃ nāma gotrāṇi vaṃśāvataraṇaṃ tathā.
pravarāṇāṃ tathā sāmyamasāmyaṃ vistarād vada .. 195.2
195.4
mahādevena ṛṣayaḥ śaptāḥ svāyambhuvāntare.
teṣāṃ vaivasvate prāpte sambhavaṃ mama kīrttaya .. 195.3
195.5
dākṣāyaṇī na ca tathā prajāḥ kīrtaya me prabho.
ṛṣīṇāṃ ca tathā vaṃśaṃ bhṛguvaṃśavivardhanam .. 195.4
195.6
matsya uvāca.
manvantare'smin saṃprāpte pūrvaṃ vaivasvate tathā.
caritraṃ kathayate rājan! brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ .. 195.5
Matsya said:—King! first hear the doings of Brahmâ during the Vaivasvata manvantara—5
195.7
mahādevasya śāpena tyaktvā dehaṃ svayaṃ tathā.
ṛṣayaśca samudbhūtāścyute śukre mahātmanaḥ .. 195.6
First, all the Ṛiṣis went to heaven after casting away their corporeal bodies by the curse of Śiva There they were born of Brahmâ when the mothers and the consorts of the Devas saw the dripping of the semen virile of Brahmâ and caused it to be poured as oblation into the fire which produced the most illustrious sage Bhṛigu out of the fire.—6-8
195.8
devānāṃ mātaro dṛṣṭvā devapatnyastathaiva ca.
skannaṃ śukraṃ mahārāja! brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ .. 195.7
195.9
tajjuhāva tato brahmā tato jātā hutāśanāt.
tato jāto mahātejā bhṛguśca tapasaṃ nidhiḥ .. 195.8
195.10
aṅgareṣvaṅgirā jāto hyarcibhyo'tristathaiva ca.
marīcibhyo marīcistu tato jāto mahātapāḥ .. 195.9
The sage Aṅgirâ was born out of the cinders, Attri was begotten from the flame, and Marîchi came out of the tongues of fire. Kapîśa and Pulastya were born of the hair of Brahmâ. The most illustrious Pulaha came out of the long tresses of hair.—9-10
195.11
keśaistu kapiśo jātaḥ pulastyaśca mahātapāḥ.
keśaiḥ pralambaiḥ pulahastato jāto mahātapāḥ .. 195.10
195.12
vasumadhyāt samutpanno vasiṣṭhastu tapodhanaḥ.
bhṛguḥ pulomnastu sutāṃ divyāṃ bhāryāmavindata .. 195.11
The lustre of fire produced Vasiṣṭha The sage Bhṛigu was married to the daughter of Pulomâ, and they gave birth to the following twelve Yâjñika Devas:—Bhuvana, Bhauvana, Sujanya Sujana Śuchi, Kratu, Mûrdhâ, Tyâja Vasuda, Prabhava, Avyaya and Dakṣa. They are known as the twelve Bhârgavas The same Paulomî gave birth to the Vipras—11-14
195.13
yasyāmasya sutā jātā devā dvādaśayājñikāḥ.
bhuvano bhauvanaścaiva sujanyaḥ sujanastathā .. 195.12
195.14
śucikratuśca mūrdhā ca tyājyaśca vasudaśca ha.
prabhavaścāvyayaścaiva dakṣo'tha dvādaśastathā .. 195.13
195.15
ityete bhṛgavo nāma devā dvādaśa kīrtitāḥ.
paulomyāṃ janayan viprān devānāṃ tu kanīyasaḥ .. 195.14
195.16
cyavanantu mahābhāgamāpnuvānaṃ tathaiva ca.
āpnuvānātmajaścaurvo jamadagnistadātmajaḥ .. 195.15
They are:—Chyavana, Âpnuvâna Âpnuvâna gave birth to Aurva the father of Jamadagni. The sage Aurva was the chief promoter of the Bhârgava Ṛiṣis Now I shall describe to you the illustrious Ṛiṣis who promoted the Bhârgava clan. They are:—Bhṛigu, Chyavana, Âpnuvâna, Aurva, Jamadagni, Vâtsya, Daṇḍi, Nadâyana, Vaigâyana, Vîtahavya, Paila, Śaunaka, Śaunakâyana, Jîvantî. Âvada Kârpina, Vaihaniri, Virûpâkṣa Raulutyâyani, Vaiśvânari, Nîla, Lubdha, Sâvarṇika, Viṣṇu, Paura, Balâkurathika Anantabhâgi Bhrita, Bhârgaiya Mârkanda, Jabî, Biti, Manda Mâṇḍavya, Mâṇḍûka Phainapa Tauita, Sthala, Piṇḍa, Śikhâvarna, Śârkarâkṣi, Jâladhi, Sandhiha, Kṣubhya Kutsanya, Maudgalâyana, Karmâyana, Deupati, Paṇḍurochi, Gâlava, Saṃkritya, Châtaki, Sarpı, Yagyapıṇḍayana, Gârgyâyaṇa, Gayand, Gârhâyana, Goṣṭhâyana, Vâhyâyanı, Vaiśampâyana, Vaikarntnı, Śârangarava, Yâjñeyı, Bhrâṣṭakâyani, Lâlâtı, Nâkulı, Laukainya, Parımandalı, Alukı, Sauchakı, Kautsa, Paıngalâyanı, Sıtyâyanî, Mâlâyanı, Kautilı, Kauchahastıka, Sauha Soktı, Sakauvâksi, Kausı, Chândramısı, Naıkajıhva, Jıbvaka, Vyâdhâjya, Lauhavırî, Saradvatıka, Netısya Lolâkṣı, Chalakuṇdala, Bângâyanı, Anumatı, Pârnımî, Agatıka, and Asakṛıta, ordınarîly each of these Rıṣıs of the Bhrıguvamśa are said to have five Pravaras—15 28
195.17
aurvo gotrakarasteṣāṃ bhārgavāṇāṃ mahātmanām.
tatra gotrakarāstvanye bhṛgorvai dīptatejasaḥ .. 195.16
bhṛguśca cyavanaścaiva āpnuvānastathaiva ca.
aurvaśca jamadagniśca vātsyo daṇḍirnaḍāyanaḥ .. 195.17
195.18
vaigāyano vītihavyaḥ pailaścaivātra śaunakaḥ.
śaunakāyana jīvanti rāvedaḥ kārpaṇistathā .. 195.18
195.19
vaihīnarirvirūpākṣo rauhityāyanireva ca.
vaiśvānaristathā nīlo lubdhaḥ sāvarṇikaśca saḥ .. 195.19
195.20
viṣṇuḥ pauro'pi vālāki railiko'nantabhāginaḥ.
bhṛtabhārgeyamārkaṇḍajavino vītinastathā .. 195.20
195.21
maṇḍamāṇḍavyamāṇḍūkaphenapāstanitastathā.
sthalapiṇḍaḥ śikhāvarṇaḥ śārkarākṣistathaiva ca .. 195.21
195.22
jāladhiḥ saudhikaḥ kṣubhyaḥ kutsanyo maudgalāyanaḥ.
karmāyano devapatiḥ pāṇḍurociḥ sagālavaḥ .. 195.22
195.23
sāṅkṛtyaścātakiḥ sārpiryajñapiṇḍāyanastathā.
gārgyāyano gāyanaśca ṛṣirgārhāyanastathā .. 195.23
195.24
goṣṭhāyano vātyāyano vaiśampāyana eva ca.
vaikarṇiniḥ śāṅkaravo yājñeyirbhrāṣṭrakāyaniḥ .. 195.24
195.25
lālāṭirnākuliścaiva laukṣiṇyoparimaṇḍalau.
ālukiḥ saucakiḥ kautsastathānyaḥ paiṅgalāyaniḥ .. 195.25
195.26
sātyāyanirmālāyaniḥ kauṭiliḥ kaucahastikaḥ.
sauhasoktiḥ sakauvākṣiḥ kausiścāndramasistathā .. 195.26
195.27
naikajihvo jihmakaśca vyādhādyo lohavairiṇaḥ.
śāradvatikanetiṣyau lolākṣiścalakuṇḍalaḥ .. 195.27
195.28
vāgāyaniścānumatiḥ pūrṇamāgatiko'sakṛt.
sāmānyena yathā teṣāṃ pañcaite pravarāmatāḥ .. 195.28
195.29
bhṛguśca cyavanaścaiva āpnuvānastathaiva ca.
aurvaśca jamadagniśca pañcaite pravarā matāḥ .. 195.29
Bhṛıgu, Chyavana, Âpnuvâna Aurva, Jamadagnı are the five Pravaras—29
195.30
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śrṛṇu tvanyān bhṛgūdvahān.
jamadagnirvidaścaiva paulastyo vaijabhṛttathā .. 195.30
Now listen to the other descendants of Bhrıgu, which I shall relate (These are) Jamadagnı Vıda, Paulastya, Vaıjavrıta, Rıṣı Ubhayajâta, Kiyanı, Śâkaṭîyana, Aurveya and Mâıuta, are of all the most excellent Pravaras Bhrıgu Chyavana, and Âpnuvana cannot ıntermarry among themselves—30 32
195.31
ṛṣiścobhayajātaśca kāyaniḥ śākaṭāyanaḥ.
aurveyā mārutāścaiva sarveṣāṃ pravarāḥ śubhāḥ .. 195.31
195.32
bhṛguśca cyavanaścaiva āpnuvānastathaiva ca.
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ .. 195.32
195.33
bhṛgudāso mārgapatho grāmyāyanikaṭāyanī.
āpastambistathā bilvirnaikaśiḥ kapireva ca .. 195.33
Bhrıgudısa, Mârgapathı, Grâmyâyanı, Kıtîyanı Âpastımbı, Bılvı, Naıkası, Kapı Ârṣṭiṣena, Gârdabhı, Kardamâyanı, Âśvâyanı, and Rûpı, are known as Âr eya—33 34
195.34
ārṣṭiṣeṇo gārdabhiśca kārdamāyanireva ca.
āśvayanistathārūpirye cārṣeyāḥ prakīrtitāḥ .. 195.34
195.35
bhṛguśca cyavanaścaiva āpnuvānastathaiva ca.
ārṣṭiṣeṇastathārūpiḥ pravarāḥ pañcakīrtitāḥ .. 195.35
Bhṛıgu Chyavana, Âpnuvâna, Ârṣıṣṭhısena and Rûpı are the five Pravaras—35
195.36
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
yāsko vā vītihavyo vā mathitastu tathādamaḥ .. 195.36
They also cannot ıntermırry among themselves Yaska, Vıtııyaya, Mıthıta, Dama, Jaıvantyâyanı, Maunja, Pılı, Chalı, Bhâgılı, Bhâgavıttı, Kausapı, Kâdyıpı, Bâlâpı, Śramadâgepı, Saura, Tıthı Gârgîya Jâvalı, Pausnyâyanı, Ramada, are the Ârseya Pravaras Bhrıgu, Vitahavya, Raıvasa, Vaıvasa also cannot intermarry among themselves Salâyanı, Sâkataksa, Maitreya Khânḍava, Draunâyana, Raukmâyanı, Âpısî, Kayanı, Hamsajıhvı, are the Ârṣeya Pravaras Brıgu, Baddhryaśva, Dıvodâsa, also cannot ıntermarry ainong themselves—36 42
195.37
jaivantyāyanimauñcaśca piliścaiva calistathā.
bhāgilo bāgavittiśca kauśāpistvatha kāśyapiḥ .. 195.37
195.38
bālapiḥ śramadāgopiḥ saurastithistathaiva ca.
gārgīyastvatha jābālistathā pauṣṇyāyano hyṛṣiḥ .. 195.38
195.39
grāmadaśca tathaiteṣāmārṣeyāḥ pravarā matāḥ.
bhṛguśca vītahavyaśca tathā raivasavaivasau .. 195.39
195.40
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
śālāyaniḥ śākaṭākṣo maitreyaḥ khāṇḍavastathā .. 195.40
195.41
drauṇāyano raukmāyanā piśalī cāpi kāyaniḥ.
haṃsajihvastathaiteṣāmārṣeyāḥ pravarā matāḥ .. 195.41
195.42
bhṛguścaivātha vadhyraśvo divodāsastathaiva ca.
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ .. 195.42
195.43
ekāyano yājñapatirmatsyagandhastathaiva ca.
pratyūhaśca tathā sauriścaukṣirvai kārdamāyaniḥ .. 195.43
Aıkîyını, Yâjñapatı, Matsyagandha, Pratyaha, Saurı, Aukaṣı, Kârdamâyanı, Grıtsamada and Sanaka are the Ârṣeya Pravaras—43-44
195.44
tathā gṛtsamado rājan! sanakaśca mahān ṛṣiḥ.
pravarāstu tathoktānāmārṣeyāḥ parikīrtitāḥ .. 195.44
195.45
bhṛgurgṛtsamadaścaiva ārṣāvetau prakīrttitau.
parasparamavaivāhyā ṛṣī vai parikīrtitau .. 195.45
Bhṛıgu, Grıtsamada are the two Ârsa Pravaras and they cannot ınter marry—45
195.46
ete tavoktā bhṛguvaṃśajātā mahānubhāvā nṛpa gotrakārāḥ.
eṣāṃ tu nāmnā parikīrtitena pāpaṃ samagraṃ vijahāti jantuḥ .. 195.46
All these Rıṣıs of the Brıguvamśa are most ıllustrious They are the promoters of the clan By the mere mention of their name all the sıns are dıspelled—46
Translations (1)
- The Matsya Puranam — A Taluqdar of Oudh 1916, English
Linked texts (3)
- Matsya — Sanskrit
- Gotrapravaranibandhakadamba — Sanskrit
- Viśvabrahmakulotsāha — Nārāyaṇa Raujī, Sanskrit
Discussed in (3)
- Ancient Indian Historical Tradition — Pargiter 1922, English
- Studies in the Upapurāṇas — Hazra 1958, English
- Critical Studies in the Mahābhārata (V. S. Sukthankar Memorial Edition, Vol. I) — Sukthankar 1944, English