Pramāṇa · Search · About · API

Navamaskandha 10

Navamaskandha 10

Language
Sanskrit

Contents

10.1

śrīśuka uvāca —
aṃśumāṃśca tapastepe gaṅgānayanakāmyayā
kālaṃ mahāntaṃ nāśkrottataḥ kālena saṃsthitaḥ

10.2

dilīpastatsutastadvadaśaktaḥ kālameyivān
bhagīrathastasya putrastepe sa sumahattapaḥ

10.3

darśayāmāsa taṃ devī prasannā varadā'smi te
ityuktaḥ svamabhiprāyaṃ śaśaṃsānanato nṛpaḥ

10.6

ko'pi dhārayitā vegaṃ patantyā me mahītale
anyathā bhūmalaṃ bhittvā nṛpa yāsye rasātalam 4
kiṃcāhaṃ na bhuvaṃ yāsye narā mayyāmṛjantyagham
mṛjāmi tadaghaṃ kutra rājaṃstatra vicintyatām 5
bhagīratha uvāca —
sādhavo nyāsinaḥ śāntā brahmaniṣṭhā lokapāvanāḥ
harantyaghaṃ te'ṅgasaṅgām̐tteṣvāste hyaghabhiddhariḥ

10.7

dhārayiṣyati te vegaṃ rudrastvātmā śarīriṇām
yasminnotamidaṃ protaṃ viśvaṃ śāṭīva tantuṣu

10.8

[“iti tasya vacaḥ śrutvā gaṅgā taṃ punarabravīt
prasādaya maheśānaṃ dhāraṇārthaṃ madaṃbhasām ||1||”]
ityuktvā sa nṛpo devaṃ tapasā'toṣayacchivam
kālenālpīyasā rājaṃstasyeśaḥ samatuṣyata

10.9

tatheti rājñā'bhihitaṃ sarvalokahitaḥ śivaḥ
dadhārāvahito gaṅgāṃ pādapūtajalāṃ hareḥ

10.10

bhagīrathaḥ sa rājarṣirninye bhuvanapāvanīm
yatra svapitṝṇāṃ dehā bhasībhūtāḥ sma śerate

10.12

rathena vāyuvegena prayāntamanudhāvatī
deśānpunantī nirdagdhānāsiñcatsagarātmajān 11
yajjalasparśamātreṇa brahmadaṇḍahatā api
sagarātmajā divaṃ jagmuḥ kevalaṃ dehabhasmabhiḥ

10.13

bhasībhūtāṅgasaṅgena svargātāḥ sagarātmajāḥ
kiṃ punaḥ śraddhayā devīṃ ye sevante dhṛtavratāḥ

10.14

na hyetatparamāścaryaṃ svardhundyā yadihoditam
anantacaraṇāṃbhojaprasūtāyā bhavacchidaḥ

10.16

saṃniveśya mano yasmiñchraddhayā munayo'malāḥ
traiguṇyaṃ dustyajaṃ hitvā sadyo yātāstadātmatām15
śruto bhagīrathājjajñe tasya nābho'paro'bhavat
sindhudvīpastatastsmādayutāyustato'bhavat

10.17

ṛtuparṇo nalasakho yo'śvavidyāmayānnalāt
dattvā'kṣahṛdayaṃ cāsmai sarvakāmastu tatsutaḥ

10.18

tataḥ sudāsastatputro madayantīpatirnṛpa
āhurmitrasahaṃ yaṃ vai kalmāṣāṅghrisuta kvacit
vasiṣṭhaśāpādakṣo'bhūdanapatyaḥ svakarmaṇā

10.19

rājhovācakiṃnimitto guroḥ śāpaḥ saudāsasya mahātmanaḥ
etadveditumicchāmaḥ kathyatāṃ na raho yadi

10.20

śrīśuka uvāca —
saudāso mṛgayāṃ kiñciccaran rakṣo jaghāna ha
mumoca bhrātaraṃ so'rthaṃ gataḥ praticikīrṣayā

10.22

sa cintayannaghaṃ rājñaḥ sūdadhūpadharo gṛhe
gurave bhoktukāmāya paktvā ninye narāmiṣam 21
pariveṣyamāṇaṃ bhagavānvilokyābhakṣyamañjasā
rājānamaśapatkruddho rakṣo hyevaṃ bhaviṣyasi

10.23

rakṣaḥkṛtaṃ tadviditvā cakre dvādaśavārṣikam
so'pyapoñjalinā''dāya guruṃ śaptuṃ samudyataḥ

10.24

vārito madayantyā'po ruśatīḥ pādayorjahau
diśaḥ khamavanīṃ sarvaṃ paśyañjīvamayaṃ nṛpaḥ

10.25

rākṣasaṃ bhāvamāpannaḥ pāde kalmāṣatāṃ gataḥ
vyavāyakāle dadṛśe vanaukodaṃpatī dvijau

10.28

kṣudhārto jagṛhe vipraṃ tatpalyāhākṛtārthavat
na bhavān rākṣasaḥ sākṣādikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ26
madayantyāḥ patirvīra nādharmaṃ kartumarhasi
dehi me'patyakāmāyā akṛtārthaṃ patiṃ dvijam 27
deho'yaṃ mānuṣo rājanpuruṣasyākhilārthadaḥ
tasmādasya vadho vīra sarvārthavadha ucyate

10.29

eṣa hi brāhmaṇo vidvāṃstapaḥ śīlaguṇānvitaḥ
ārirādhayiṣurvrahma mahāpuruṣasaṃjñitam
sarvabhūtātmabhāvena bhūteṣvantarhitaṃ guṇaiḥ

10.30

so'yaṃ brahmarṣivaryaste rājarṣipravarādvibho
kathamarhati dharmajña vadhaṃ piturivā''tmajaḥ

10.31

tasya sādhorapāpasya bhrūṇasya brahmavādinaḥ
kathaṃ vadhaṃ yathā babhrormanyate sanmato bhavān

10.32

yadyayaṃ kriyate bhakṣastarhi māṃ khāda pūrvataḥ
na jīviṣye vinām̐ yena kṣaṇaṃ ca mṛtakaṃ yathā

10.34

evaṃ karuṇabhāṣiṇyā vilapantyā anāthavat
vyāghraḥ paśumivākhādatsaudāśaḥ śāpamohitaḥ33
brāhmaṇī vīkṣya didhiṣuṃ puruṣādena bhakṣitam
śocantyātmānamurvīśamaśapatkupitā satī

10.35

yasmānme bhakṣitaḥ pāpa kāmārtāyāḥ patistvayā
tavāpi mṛtyurodhānādakṛtaprajña darśitaḥ

10.36

evaṃ mitrasahaṃ śaptvā patilokaparāyaṇā
tadasthīni samiddhe'gnau prāsya bharturgatiṃ gatā

10.38

viśāpo dvādaśābdānte maithunāya samudyataḥ
vijñāya brāhmaṇīśāpaṃ mahiṣyā sa nivāritaḥ 37
tata ūrdhvaṃ sa tatyāja strīsukhaṃ karmaṇā'prajām̐ḥ
vasiṣṭhastadanujñāto madayantyāṃ prajāmadhāt

10.41

sā vai sapta samā garbhamabibhranna vyajāyata
jaghne'śmanodaraṃ tasyāḥ so'śmakastena kathyate 39
aśmakānmūlako jajñe yaḥ strībhiḥ parirakṣitaḥ
nārīkavaca ityukto niḥkṣatre mūlako'bhavat 40
tato daśarathastasmātputra aiḍaviḍastataḥ
rājā viśvasaho yasya khaṭvāṅgaścakravartyabhūt

10.42

yo devairarthito daityānavadhīdyudhi durjayaiḥ
muhūrtamāyurjñātvaitya svapuraṃ saṃdadhe manaḥ

10.44

na me brahmakulātprāṇāḥ kuladaivānna cā''tmajāḥ
na śriyo na mahī rājyaṃ na dārāścātivallabhāḥ
na bālye'pi matirmahyamadharme ramate kvacit
nāpaśyamuttamaślokādanyatkiñcana vastvaham

10.45

devaiḥ kāmavaro datto mahyaṃ tribhuvaneśvaraiḥ
na vṛṇe taimahaṃ kāmaṃ bhūtabhāvanabhāvanaḥ

10.46

ye vikṣiptendriyadhiyo devāste svahṛdi sthitam
na vindanti priyaṃ śaśvadātmānaṃ kimutāpare

10.47

atheśamāyāraciteṣu saṅgaṃ
guṇeṣu gandharvanagaropameṣu
rūḍhaṃ prakṛtyā''tmani viśvakarturbhāvena hitvā tamahaṃ prapadye

10.47.p1

iti vyavasito buddhyā nārāyaṇagṛhītayā
hitvā'nyabhāvamajñānaṃ tataḥ khaṃ bhāvamāśritaḥ 48
yattadbrahma paraṃ sūkṣmamaśūnyaṃ śūnyakalpitam
bhagavānvāsudeveti yaṃ gṛṇanti hi sātvatāḥ 49

10.47.p2

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe navamo'dhyāyaḥ || 9

Linked texts (5)