Prakriyapada 1
Prakriyāpāda 1
- Language
- Sanskrit
1.1
atha pūrvvabhāge
prathamo'dhyāyaḥ
anukramaṇikā
nārāyaṇaṃ namaskṛtya narañcaiva narottamaṃ
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
jayati parāśarasnuḥ satyavatohṛdayanandano vyāsaḥ
yasyāsyakamalagalitaṃ vāṅmayamamṛtaṃ jagat pivati(1)
prapadye devamīśānaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam(2)
mahādevaṃ mahātmānaṃ sarvvasya jagataḥ patiṃ
1.2
brahmāṇaṃ lokakarttāraṃ sarvvajñamaparājitam
prabhuṃ bhūtabhaviṣyasya sāmpratasya ca satpatiṃ
1.3
jñānamapratimaṃ yasya vairāgyañca jagatpateḥ
aiśvaryyañcaiva dharmyaśca sahasiddhicatuṣṭayam
1.4
ya imānpaśyate bhāvānnityaṃ sadasadātmakān
āviśanti punastaṃ vai kriyābhāvārthamīśvaram
1.5
lokakalokatattvajño yogamāsthāya tattvavit
asṛjat sarvvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
1.6
tamajaṃ viśvakarmmāṇaṃ citpatiṃ lokasākṣiṇaṃ
purāṇākhyānajijñāsurvrajāmi śaraṇaṃ prabhuṃ
1.7
brahmavāyumahendrebhyo namaskṛtya samāhitaḥ
ṛṣīṇāñca variṣṭhāya vasiṣṭhāya mahātmane
1.8
tataścātiyaśase jātūkarṇāya carṣaye
vasiṣṭhāya ca śucaye kṛṣṇadvaipāyanāya ca
1.9
purāṇaṃ sampravakṣyāmi brahmoktaṃ vedasammitam
dharmmārthanyāyasaṃyuktairāgamaḥ suvibhūṣitam
1.10
asīmakṛṣṇe vikrānte rājanye'nupamatviṣi
praśāsatīmāṃ dharmeṇa bhūmiṃ bhūmisattame
1.11
ṛṣayaḥ saṃśitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ
ṛjavo naṣṭarajasaḥ śāntā dāntā jitendriyāḥ
1.12
dharmmakṣetre kurukṣetre dīrghasatrantu ījire
nadyāstīre dṛṣadatyāḥ puṇyāyāḥ śucirodhasaḥ
dīkṣitāste yathāśāstraṃ naimiṣāraṇyagocarāḥ
1.13
draṣṭuntān sa mahābuddhiḥ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ
lomāni harṣayāñcakre śrotṝṇāṃ yat subhāṣitaiḥ
karmmaṇā prathitastena loke'smiṃllomaharṣaṇaḥ
1.14
tapaḥśrutācāranidhervvedavyāsasya dhīmataḥ
śiṣyo babhūva medhāvī triṣu lokeṣu viśrutaḥ
1.15
purāṇavedo hyakhilastasmin samyak pratiṣṭhitaḥ
bhāratī caiva vipulā mahābhāratavarddhinī
1.16
dharmārthakāmamokṣārthāḥ kathā yasmin pratiṣṭhitāḥ
sūktāḥ saparibhāṣāśca bhūmāvoṣadhayo yathā
1.17
sa tāvanmātreṇa sudhiyo nyāyavinmunisaṅgavān
abhigamyopasaṃgṛhya namaskṛtya kṛtāñjaliḥ
toṣayāmāsa medhāvī praṇipātena tānṛṣīn
1.18
te cāpi matriṇaḥ prītāḥ sadasyā mahaujasaḥ
tasmai sāma ca pūjāñca yathāvat pratipedire
1.19
atha teṣāṃ purāṇasya śuśrūṣā samajāyata
dṛṣṭvā tamativiśrastaṃ vidvāṃsaṃ lomaharṣaṇam
1.20
tasmin satre gṛhapatiḥ sarvvaśāstraviśāradaḥ
iṅgitairbhāvamālakṣya teṣāṃ sūtamacodayat(1)
1.21
tvayā sūta mahābuddhirbhagavān brahmavittamaḥ
itihāsapurāṇārthaṃ vyāsaḥ samyagupāsitaḥ
dudoha vai matiṃ tasya tvaṃ purāṇāśrayāṃ kathāṃ
1.22
eṣāñca ṛṣimukhyānāṃ purāṇaṃ prati dhīmatāṃ
śuśrūṣā'sti mahābuddhe tacchāvayitumarhasi
1.23
sarvve hīme mahātmāno nānāgotrāḥ samāgatāḥ
svān svān vaṃśān purāṇaistu śṛṇuyurbrahmavādinaḥ
1.24
sapṛcān dīrghasatre'smin śrāvayethā munīnatha(2)
dīkṣyamāṇairasmābhistena prāgasi saṃsmṛtaḥ
1.25
itisañcoditaḥ(1) sūtastaireva munibhiḥ purā
purāṇārthe purāṇajñaiḥ satyavrataparāyaṇaiḥ
1.26
svadharma eṣa sūtasya sadbhirdṛṣṭaḥ purātanaiḥ
devatānāmṛṣīṇāñca rājñāñcāmitatejasāṃ
1.27
vaṃśānāṃ dhāraṇaṃ kāryaṃ śrutānāñca mahātmanāṃ
itihāsapurāṇeṣu diṣṭā ye brahmavādibhiḥ
1.28
na hi vedeṣvadhīkāraḥ kaścit sūtasya dṛśyate
veṇyasya hi pṛthoryyajñe varttamāne mahātmanaḥ
sutyāyāmabhavat sūtaḥ prathamaṃ varṇavaikṛtaḥ
1.26-2
aindreṇa haviṣā tatra haviḥ pṛktaṃ bṛhaspateḥ
juhāvendrāya devāya tataḥ sūto vyajāyata
pramādāttatra sañjajñe prāyaścittañca karmmasu
1.30
śiṣyahavyena yat pṛktamabhibhūtaṃ gurorhaviḥ
adharottaracāreṇa jajñe tadvarṇavaikṛtaḥ
1.31
yacca kṣatrāt samabhavadbrāhmaṇyā'varayonitaḥ
tataḥ pūrveṇa sādhamrmmāntulyadharmā prakīrttitaḥ
1.32
madhyamo hyeṣa sūtasya dharmmaḥ kṣatropajīvanaṃ
rathanāgāśvacaritaṃ jaghanyañca cikitsitaṃ
1.33
tat svadharmmamahaṃ pṛṣṭo bhavadbhirbrahmavādibhiḥ
kasmāt samyaṅ na vibrūyāṃ purāṇamṛṣipūjitam
1.34
pitṝṇāṃ mānasī kanyā vāsavau samapadyata
apadhyātā ca pitṛbhirmmartyayonau babhūva sā
1.16-2
praviśanti mahādevaṃ rudrante tvapunarbhavāḥ
1.20-2
vāyuruvāca | tatastasmin gate kalpe pītavarṇe svayambhuvaḥ
punaranyaḥ pravṛttastu sitakalpo hi nāmataḥ
1.21-2
ekārṇave tadā vṛtte divye varṣasahasrake
sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ
1.22-2
tasya cintayamānasya putrakāmasya vai prabhoḥ
kṛṣṇaḥ samabhavadvarṇo dhyāyanaḥ parameṣṭhinaḥ
1.23-2
athāpaśyanmahātejāḥ prādurbhūtaṃ kumārakaṃ
kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā
1.24-2
kṛṣṇāmbaravaroṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinaṃ
kṛṣṇena maulinā yuktaṃ kṛṣṇasraganulepanaṃ
1.25-2
sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānamamaraṃ ghoramantigaṃ
vavande devadeveśaṃ viśveśaṃ kṛṣṇapiṅgalam
1.26-3
prāṇāyāmaparaḥ śrīmān hṛdi kṛtvā maheśvaraṃ
manasā dhyānasaṃyuktaṃ prapannastu yatīśvaraṃ
aghoreti tato brahmā brahma evānucintayan
1.27-2
evaṃ vai dhyāyatastasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
mumoca bhagavān rudraḥ aṭṭahāsaṃ mahāsvanaṃ
1.28-2
athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasraganulepanāḥ
catvārastu mahātmānaḥ sambabhūvuḥ kumārakāḥ
1.29
kṛṣṇāḥ kṛṣṇāmbaroṣṇīṣāḥ kṛṣṇāsyāḥ kṛṣṇavāsasaḥ
taiścāṭṭahāsaḥ sumahān huṃkāraścaiva puṣkalaḥ
namaskāraśca sumahān punaḥ punarudīritaḥ
1.30-2
tato varṣa●ssānte yogāttat pārameśvaraṃ
upāsitvā mahābhāgāḥ śiṣyebhyaḥ pradadustataḥ
1.31-2
yogena yogasampannāḥ praviśya manasā śivaṃ
amalaṃ nirguṇaṃ sthānaṃ praviṣṭā viśvamīśvaraṃ
1.32-2
evametena yogena ye cāpyanye dvijātayaḥ
smāriṣyanti vidhānajñā gantāro rudramavyayaṃ
1.33-2
tatastasmin gate kalpe kṛṣṇarūpe bhayānake
anyaḥ pravarttitaḥ kalpo viśvarūpasta nāmataḥ
1.34-2
vinivṛtte tu saṃhāre punaḥ sṛṣṭe carācare
brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ
prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī
1.35
viśvamālyāmbaradharaṃ viśvayajñopavītinaṃ
viśvoṣṇīṣaṃ viśvagandhaṃ viśvasthānaṃ mahābhujaṃ
1.36
atha taṃ manasā dhyātvā yuktātmā vai pitāmahaḥ
vavande devamīśānaṃ sarvveśaṃ sarvvagaṃ prabhuṃ
1.37
omīśāna nama̍ste'stu mahādeva namo'stu te
evaṃ dhyānagataṃ tatra praṇamantaṃ pitāmahaṃ
uvāca bhagavānīśaḥ prīto'hante kimicchasi
1.38
tatastu praṇato bhūtvā vāgbhiḥ stutvā maheśvaraṃ
uvāc bhagavān brahmā prītaḥ prītena cetasā
1.36-2
yadidaṃ viśvarūpante viśvagaṃ viśvamīśvaraṃ
etadveditumicchāmi kaścāyaṃ parameśvaraḥ
1.40
kaiṣā bhagavatī devī catuḥṣpādā caturmukhī
catuḥśṛṅgī caturvvaktrā caturdaṃntā catuḥstanī
1.41
caturhastā caturnetrā viśvarūpā kathaṃ smṛtā (1)
kinnāmadheyā ko'syātmā kiṃvauryā vāpi karmmaṇataḥ
1.42
maheśvara uvāca | rahasyaṃ sarvvamantrāṇāṃ pāvanaṃ puṣṭivarddhanam
śṛṇuṣvaitatparaṃ guhyamādisarge yathātathaṃ (2)
1.43
ayaṃ yo varttate kalpo viśvarūpastvasau smṛtaḥ
yasmin bhavādadyo devāḥ ṣaḍḍi gatmanavaḥ smṛtāḥ
1.44
brahmasthānamidañcāpi yadā prāptaṃ tvayā vibho
tadāprabhṛti kalpaśca trayastriṃśattamo hyayaṃ
1.45
śataṃ śatasahasrāṇāmatītā ye svayambhuvaḥ
purastāttava deveśa tān śṛṇuṣva mahāmune
1.46
ānandastu sa vijñeya ānandate mahālayaḥ (3)
gālavyagocatapasā mama putratvamāgataḥ
1.47
tvayi yogaśca sāṅkhyañca tapo vidyāvidhiḥ kriyā
ṛtaṃ satyañca yajñaśca ahiṃsā santatikramāḥ
1.48
dhyānaṃ dhyānavapuḥ śāntirvidyā'vidyāmatirdhṛtiḥ
kāntiḥ śāntiḥ smṛtirmedhā lajjā śuddhiḥ sarasvatī
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyā caiva lajjā cāntiḥ pratiṣṭhitā
1.46-2
ṣaṅgiṃśattattvikā hyeṣā dvātriṃśākṣarasaṃjñitā
prakṛtiṃ viddhi tāṃ brahman tvatprasūtiṃ maheśvarīṃ
1.50
saiṣā bhagavatī devī tatprasūtiḥ svayambhuvaḥ
caturmukhī jagadyoniḥ prakṛtirgauḥ prakīrttitā
pradhānaṃ prakṛtiñcaiva yadāhustattvacintakāḥ
1.51
ajāmetāṃ lohitāṃ śuklakṛṣṇāṃ
viśvaṃ saṃprasṛjamānāṃ surūpāṃ
ajo'haṃ vai buddhimānviśvarūpāṃ
gāyatrīṃ gāṃ viśvarūpāṃ hi buddhvā (1)
1.52
evamuktvā mahādevaḥ aṭṭahāsamathākarot
valitāsphoṭitaravaṃ kahākahanadantathā
1.53
tato'sya pārśvato divyāḥ sarvvarūpāḥ kumārakāḥ
jaṭī muṇḍī śikhaṇḍī ca arddhamuṇḍaśca jajñire
1.54
tataste tu yathoktena yogena sumahaujasaḥ
divyaṃ varṣasahasrantu upāsitvā maheśvaraṃ
1.55
dharmmopadeśaṃ niyataṃ kṛtvā yogamayaṃ dṛḍhaṃ
niṣṭhānāṃ niyatātmānaḥ praviṣṭā rudramīśvaraṃ
1.56
vāyuruvāca | tato vismayamāpanno brahmā lokapitāmahaḥ
prapannastu mahādevaṃ bhaktiyuktena cetasā
uvāca vacanaṃ sarvvaṃ śvetatvante kathaṃ vibho
1.57
bhagavānuvāca | śvetakalpo yadāhyāsīdahaṃ śvetastato'bhavaṃ
śvetoṣṇīṣaḥ śvetamālyaḥ śvetāmbaradharaḥ śivaḥ
1.35-2
śvetāsthimāṃsaromā ca śvetatvak śvetalohitaḥ
araṇīva hutāśasya nimittaṃ yasya janmanaḥ
tasyāṃ jāto mahāyogī vyāso vedavidāṃ varaḥ
1.36-3
tasmai bhagavate kṛtvā namo vyāsāya vedhase
puruṣāya purāṇāya bhṛguvākyapravarttine (1)
mānuṣacchadmarūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave
1.37-2
jātamātrañca yaṃ veda upatasthe sasaṅgrahaḥ
dharmmameva puraskṛtya jātūka rṇo'vāpa taṃ
1.38-2
matiṃ manthānamāvidhya (2) yenāsau śrutisāgarāt
prakāśaṃ janito loke mahābhāratacandramāḥ
1.36-4
vedadrumaśca yaṃ prāpya saśākhaḥ samapadyata
bhūmikālaguṇān prāpya bahuśākho yathā drumaḥ
1.40-2
tasmādahamupaśrutya purāṇaṃ brahmavādinaḥ
sarvvajñānasarvvavedeṣu pūjitāddoptatejasaḥ
1.41-2
purāṇaṃ sampravakṣyāmi yaduktaṃ mātariśvanā
pṛṣṭena munibhiḥ pūrvva naimiṣīyairmahātmabhiḥ
1.42-2
maheśvaraḥ paro'vyaktaścaturvāhaścaturmukhaḥ
acintyaścāprameyaśca svayambhūrheturīśvaraḥ
1.43-2
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam
mahadādiviśeṣāntaṃ sṛjatīti viniścayaḥ
1.44-2
aṇḍaṃ hiraṇmayañcaiva babhūvāpratimantataḥ
aṇḍasyāvaraṇāccādbhirapāmapi ca tejasā
1.45-2
vāyunā tasya nabhasā nabho bhūtādinā hṛtaṃ
bhūtādirmahatā caiva avyaktenāvṛto mahān
1.46-3
ato'tra viśvadevānāmmṛṣīṇāñcopavarṇitam
nadīnāṃ parvvatānāñca prādurbhāvo'tra śasyate
1.47-2
manvantarāṇāṃ sarvveṣāṃ kalpānāñcopavarṇanam
kīrttanaṃ brahmacatrasya brahmajanma ca kīrttyate
1.48-2
ato brahmaṇi sraṣṭṛtvaṃ prajāsargopavarṇanam
avasthāścātra kīrttyante brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
1.46-4
kalpānāṃ vatsarañcaiva jagataḥ sthāpanantathā
śayanañca hareratra pṛthivyuddharaṇantathā
1.50-2
sanniveśaḥ purādīnāṃ varṇāśramavibhāgaśaḥ
vṛkṣāṇāṃ gṛhasaṃsthānāṃ siddhānāñca(1) vināśanaṃ
1.51-2
yojanānāṃ pathāñcaiva sañcaraṃ bahuvistaraṃ
svarge sthānavibhāgañca martyānāṃ bhuvicāriṇāṃ
1.52-2
vṛkṣāṇāmoṣadhīnāñca vīrudhāñca prakīrttanaṃ
vṛkṣanāraki kīṭatvaṃ martyānāṃ parikīrttanam
1.53-2
devatānāmṛṣīṇāñca dve sṛtī parikīrttite
annādīnāṃ tanūnāñca sṛjananyajanantathā
1.54-2
prathamaṃ sarvvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā smṛtam
anantarañca vaktrebhyo vedāstasya viniḥsṛtāḥ
1.55-2
aṅgāni dharmaśāstrañca vratāni niyamāstathā
paśūnāṃ puruṣāṇāñca sambhavaḥ parikīrttitaḥ
1.56-2
tathā nirvvacanaṃ proktaṃ kalpasya ca parigrahaḥ
nava sargāḥ punaḥ proktā brahmaṇo buddhipūrvvakāḥ
1.57-2
trayo'nye buddhipūrvvāstu tato lokānakalpayat
brahmaṇo'vayavebhyaśca dharmmādīnāṃ samudbhavaḥ
1.58
ye dvādaśa prasūyante prajāḥ kalpe punaḥ punaḥ
kalpayorantaraṃ proktaṃ pratisandhiśca yastayoḥ
1.58-2
tabhomātrāvṛtatvācca brahmaṇo'dharmma sambhavaḥ
tathaiva śatarūpāyāḥ sambhavaśca tataḥ param
1.60
priyavratottānapādau prasṛtyākūtayaśca tāḥ
kīrtyante dhutapāpmāno yeṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
1.61
ruceḥ prajāpateścorḍmākṛtyāṃ mithunodbhavaḥ
prasūtyāmapi dakṣasya kanyānāṃ prabhavastataḥ
1.62
dākṣāyaṇīṣu cāpyūddhraṃ śraddhādyāsu mahātmanām
dharmasya kīrttitaṃ sargaḥ sātvikasya sukhodayaḥ
1.63
tathā'dharmmasya hiṃsāyāṃ tāmaso'śubhalakṣaṇaḥ
maheśvarasya satyāñca prajāsargaḥ prakīrttitaḥ
1.64
nirāmayañca brahmāṇaṃ tādṛśaṃ kīrttitaṃ punaḥ
yogaṃ yoganidhiḥ prāha dvijānāṃ muktikāṅkṣiṇāṃ
1.65
avatāraśca rudrasya mahābhāgyaṃ tathaiva ca
traivedikāṃ kathāñcāpi saṃvādaḥ paramo mahān
1.66
brahmanānāraṇābhyāñca yatra stotraṃ prakīrttitam
stutastābhyāṃ sa deveśastutoṣa bhagavān śivaḥ
1.67
prādurbhāvo'tha rudrasya brahmaṇo'ṅge mahātmanaḥ
kīrtyate nāma hetuśca yathā'rodīnmahāmanāḥ
1.68
rudrādīni yathā hyaṣṭau nāmānyāpnot svayambhuvaḥ
yathā ca tairvyāptamidaṃ trailokyaṃ sacarācaram
1.66-2
bhṛgvādīnāmṛṣīṇāñca prajāsargopavarṇanam
vaśiṣṭhasya ca brahmarṣeryatra gotrānukīrttanam
1.70
agneḥ prajāyāḥ sambhūtiḥ svāhāyāṃ yatra kīrttitā
pitṝṇāṃ dviḥprakārāṇāṃ svadhāyāstadanantaraṃ
1.71
pitṛvaṃśaprasaṅgena kīrtyate ca maheśvarāt
dakṣasya śāpaḥ satyarthe bhṛgvādīnāñca dhīmatāṃ
1.72
pratiśāpaśca rudrasya dakṣādadbhutakarmaṇaḥ
pratiṣedhaśca vairasya kīrtyate yatra vistaraḥ
1.73
teṣāṃ niyogo dvīpeṣu deśeṣu ca pṛthak pṛthak
1.74
svāyambhuvasya sargasya tataścāpyanukīrttanam
ukto nābhernisargaśca rajasaśca mahātmanaḥ
1.75
dvīpānāṃ sasamudrāṇāṃ parvvatānāñca kīrttanam
varṣāṇāñca nadīnāñca tadbhedānāñca sarvaśaḥ
1.76
dvīpabhedasahasrāṇāmantarbhedaśca saptasu
vistārān maṇḍalāccaiva jambudvīpasamudrayoḥ
pramāṇaṃ yojanāgreṇa kīrtyate parvvataiḥ saha
1.77
himavān hemakūṭastu niṣadho merureva ca(1)
nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgavāṃśca kīrtyante varṣaparvvatāḥ
1.78
teṣāmantaraviṣkambhā ucchāyāyāmavistarāḥ
kīrtyante yojanākhyena ye ca tatra nivāsinaḥ
1.76-2
bhāratādīni varṣāṇi nadībhiḥ parvataistathā
bhūtaiścopaviviṣṭāni gatimūrddhavaistathā
1.80
jambudvīpādayo dvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ
tataścāpyamayī bhūmirlokālokaśca kīrtyate
1.81
aṇḍasyāntastvime lokāḥ saptadvīpā ca medinī
bhūrādayaśca kīrtyante varaṇaiḥ prākṛtaiḥ saha
1.82
sarvvañca tatpradhānasya parimāṇaikadeśikaṃ
saptyāsaparimāṇañca saṅgeṣeṇaiva kortyate
1.83
sūryācandramasoścaiva pṛthivyāścāpyaśeṣataḥ
pramāṇaṃ yojanākhyena sāmpratairṛṣigaṇibhiḥ
mahendrādyāḥ sabhāḥ puṇyā mānasottaramūrddhani
1.84
ata ūrddhaṃ gatiñcoktā svargasyālātacakravat
nāgavīthyajavīthyośca lakṣaṇaṃ parikīrtyate
1.85
kāṣṭhayorlekhayoścaiva maṇḍalānāñca yojanaiḥ
lokālokasya sakhyāyā aṅko viṣuvatastathā
1.86
lokapālāḥ sthitāścorddhaṃ kīrtyante ye caturdiśaṃ
pitṝṇāṃ devatānāñca panthānau dakṣiṇottarau
1.87
gṛhiṇāṃ nyāsināñcoktau rajaḥsattvasamāśrayāt
kīrtyate ca padaṃ viṣṇordharmādyā yatra dhiṣṭhitāḥ
1.88
sūryācandramasoścāro grahāṇāṃ jyotiṣāṃ tathā
kīrtyate dhruvasāmarthyāt prajānāñca śubhāśubhaṃ
1.86-2
brahmaṇā nirmitaḥ sauraḥ syandano'rthavaśāt svayaṃ
kīrttyate bhagavān yena prasarpati divi svayaṃ
1.80-2
sa ratho'dhiṣṭhito devairādityairṛṣibhistathā
gandharvvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ
1.61-2
apāṃ sāramayaścendoḥ kīrttyate ca rathastathā
vṛddhikṣayau ca somasya kīrttyete sūryyakāritau
1.62-2
sūryyādīnāṃ syandanānāṃ dhruvādeva prakīrttanaṃ
kīrttyate śiśumāraśca yasya pucche dhruvaḥ sthitaḥ
1.63-2
tārārūpāṇi sarvvāṇi nakṣatrāṇi grahaiḥ saha
nivāsā yatra kīrttyante devānāṃ puṇyakāriṇāṃ
1.64-2
sūryyaraśmisahasre ca varṣaśītoṣṇaniḥsravaḥ
pravibhāgaśca raśmīnāṃ nāmataḥ karmmato'rthataḥ
1.65-2
parimāṇagatau cokte grahāṇāṃ sūryyasaṃśrayāt
yathā cāśu viṣāt prāptā śambhoḥ kaṇṭhasya nīlatā
1.66-3
brahmaprasāditasyāśu viṣādaḥ śūlapāṇinaḥ
stūyamānaḥ surairviṣṇuḥ stauti devaṃ maheśvaraṃ
1.67-2
liṅgodbhavakathā puṇyā sarvvapāpapraṇāśinī
viśvarūpāt pradhānasya pariṇāmo'pyamaṅgataḥ
1.68-2
purūravasa ailasya māhātmyānukīrttanaṃ
pitṝṇāṃ dvipakārāṇāṃ tarpaṇañcāmṛtasya vai
1.68-3
tataḥ parvāṇi kīrttyante parvvaṇāñcaiva saṃkṣayaḥ
svargalokagatānāñca prāptānāñcāpyadhogatiṃ
pitṝṇāṃ dvipakārāṇāṃ hyahinānagraho mahān
1.100
yugasaṃkhyā pramāṇañca kīrttyate ca kṛte yuge
tretāyuge ca. prakarṣādvāttāyāḥ saṃpravarttanaṃ
1.101
varṇānāmāścamāṇāñca saṃsthānāñca pravarttanaṃ
varṇānāmāścamāṇāñca saṃsthitirdharmatastathā
1.102
yajñapravarttanañcaiva saṃvādo yatra kīrttyate
ṛṣīṇāṃ vasunā sārddhaṃ vasoścādhaḥpunargatiḥ
1.103
praśnānāṃ durvvacatvañca svāyambhuvamate manuṃ
praśaṃsā tapasaścoktā yugāvasthāśca kṛtsnaśaḥ
dvāparasya kaleścātra saṅkṣepeṇa prakīrttanaṃ
1.104
devatiyryaṅmanuṣyāṇāṃ pramāṇāni yuge yuge
kīrttyante yugasāmarthyāt pariṇāho 'thryāyuṣaḥ
1.105
śiṣṭādīnāñca nirdeśaḥ prādurbhāvaśca kīrttyate
vedasya tadddvijātānāṃ mantrāṇāñca prakīrttanaṃ
1.106
śākhānāṃ parimāṇañca vedavyāsādiśabdaṃnaṃ
manvantarāṇāṃ saṃhāraḥ saṃhārānte ca sambhavaḥ
1.107
devatānāmṛṣīṇāñca manoḥ pitṛgaṇasya ca
na śakyaṃ vistarādvaktumityuktañca samāsataḥ
1.108
manvantarasya saṃkhyā ca mānuṣeṇa prakīrttitā
manvantarāṇāṃ sarvveṣā Floretmetadeva ca lakṣaṇam
1.106-2
atītānāgatānāñca varttamānena kīrttyate
tathā manvantarāṇāñca pratisandhānalakṣaṇam
1.110
atītānāgatānāñca proktaṃ svāyambhuve'ntare
manvantaradyayañcaiva kālajñānañca kīrtyate
1.111
manvantareṣu devānāṃ prajeśānāñca kīrttanaṃ
dakṣasya cāpi dauhitrāḥ priyāyā duhituḥ sutāḥ
brahmādibhiste janitā dakṣeṇaiva ca dhīmatā
1.112
sāvarṇyādyāśca kīrttyante manavo merumāśritāḥ
dhruvasyottānapādasya prajāsargopavarṇanam
1.113
pṛthunāpi ca vainyena bhūmerdohapravarttanam
pātrāṇāṃ payasāñcaiva vaṃśānāñca viśeṣaṇam
brahmādibhiḥ pūrvvameva dugdhā ceyaṃ vasundharā
1.114
daśabhyastu pracetobhyo māriṣāyāṃ(1) prajāpateḥ
dakṣasya kīrttyate janma somasyāṃśena dhīmataḥ
1.115
bhūtabhavyabhavatvaṃ mahendrāṇāñca kīrttyate
manvādikā bhaviṣyanti ākhyānairbahubhirvṛtāḥ
1.116
vaivasvatasya ca manoḥ kīrttyate sargavistaraḥ
devasya mahato yajñe vāruṇīṃ vibhratastanum
brahmaśukrāt samutpattirbhṛgvādīnāñca kīrttyate
1.117
vinivṛtte prajāsarge cākṣuṣasya manoḥ śubhe
dakṣasya kīrttyate sargo dhyānādvaivasvate'ntare
1.118
nāradaḥ priyasamvādī dakṣaputrānmahābalān
nāśayāmāsa śāpāya ātmano brahmaṇaḥ sutaḥ
1.119
tato dakṣo'sṛjat kanyā vīriṇyāmiva viśrutāḥ
kīrttyate dharmasargaśca kaśyapasya ca dhīmataḥ
1.120
ata ūrddhaṃ brahmaṇaśca viṣṇoścaiva bhavasya ca
ekatvañca pṛthaktvañca viśeṣatvañca kīrttyate
1.121
īśatvācca yathā yāpta jātā devāḥ svayambhuvā
marutprasādo marutāṃ dityā devāṃśasambhavāḥ
1.122
kīrttyante marutācāya gaṇāsta saptasatakāḥ
devatvaṃ pitṛvākyena vāyuskandhena cābhyayaḥ
1.123
daityānāṃ dānavānācca gandharvvoragarakṣasām
sarvvabhūtapiśācānāṃ paśūnāṃ pakṣiṇīrudhām
utpattayaścāpsarasāṃ kīrttyante bahuvistarāt
1.124
samudrasaṃyogakṛtaṃ janma rāvaṇahastinaḥ
vainateyasamutpattistayā cāpyābhiṣecanam
1.125
bhṛgūṇāṃ vistara ścoktastathā cāṅgirasāmapi
kaśyapasya pulastyasya tathaivātrermahātmanaḥ
1.126
parāśarasya ca muneḥ prajānāṃ caiva vistaraḥ
devatānāmṛṣīṇāñca prajotpattistataḥparaṃ
1.127
tisraḥ kanyāḥ prakīrtyante yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
pitṛdauhitranidd śo devānāṃ janma cocyate
1.128
vistarastu bhagavataḥ padmānāṃ sumahātmanāṃ
ilāyā vistaraścokta ādityasya tataḥparaṃ
1.129
vikukṣicaritañcoktaṃ dhundhoścaiva nivarhaṇam
bṛhadbalāntasaṃkṣepādicvākādyāḥ prakīrttitāḥ
1.130
nimyādīnāṃ kṣitīśānāṃ yāvajjhaṅgaṇaditi
kīrttya te vistaro yadya yayāterapi bhūpateḥ
1.131
yaduvaṃśasamuddeśo haihayasya ca vistaraḥ
kroṣṭoranantaraṃ coktastathā vaṃśasya vistaraḥ
1.132
jyāmaghasya ca(1) māhātmyaṃ prajāsargaśca kīrttyate
devāvṛdhasya tvarkasya dṛṣṭeścaiva mahātmanaḥ
1.133
amitritrānvayaścaiva viṣṇorddivyābhiśaṃsanaṃ
vivasvato'tha saṃprāptirmaṇiratnasya dhīmataḥ
1.134
yudhājitaḥ prajāsargaḥ kīrttyate ca mahātmanaḥ
kīrttyate cānvayaḥ śrīmān rājarṣeddevamīyuṣaḥ(2)
1.135
punaśca janma cāpyuktaṃ caritañca mahātmanaḥ
kaṃsasya cāpi daurātmyaṃ ekāntena samudbhavaḥ
1.136
vāsudevasya devakyāṃ viṣṇorjanma prajāpateḥ
viṣṇoranantarañcāpi prajāsargāpavarṇanam
1.137
devāsure samutpanne viṣṇunā strībadhe kṛte
saṃrambhatā śakrabadhaṃ śāpaḥ prāptaḥ purā bhṛgoḥ
bhṛguścotthāpayāmāsa divyāṃ śukrasya mātaraṃ
1.138
devānāmasurānañca saṃgrāmā dvādaśāyutāḥ
nārasiṃhaprabhṛtayaḥ kīrttyante prāṇanāśanāḥ
1.136-2
śukreṇārādhanaṃ sthāṇorghoreṇa tapasā kṛtaṃ
varadānapralubdhena yatna śarvvastavaḥ kṛtaḥ
anantaraṃ vinirdiṣṭaṃ devāsuraviceṣṭitaṃ
1.140
jayantyā saha satte(3) tu yatra śukre mahātmani
asurānmohayāmāsa śukarūpeṇa buddhimān
bṛhaspatistu tān śakraḥ śaśāpa sumahādyutiḥ
1.141
uktañca viṣṇumāhātmyaṃ viṣṇorjanmādiśabda naṃ
turvasuḥ śukradauhitro devayānyā yadorabhūt
anuīhyastathā pūruryyāti tanayā nṛpāḥ
1.142
atra vaṃśyā mahātmānasteṣāṃ pārthivasattamāḥ
kīrttyante dīrghayaśaso bhūridraviṇatejasaḥ
1.143
kuśikasya ca viprarṣeḥ saṅgaho dharmmasaṃcayaḥ
vārhaspatyantu surabhirgava śāpamihānudat
1.144
kīrttanaṃ jahuvaṃśasya śāntanorvīryyaśabdanaṃ
bhaviṣyatāṃ tathā rājñāmupasaṃhāraśabdanaṃ
1.145
anāgatānāṃ saptānāṃ manūnāñcodhavarṇanaṃ
bhaumapraśānte kaliyuge kṣīṇe saṃhāravarṇanaṃ
1.146
parārddhaparameśaiśca lakṣaṇaṃ parikīrttyate
brahmaṇo yojanāgreṇa parimāṇavinirṇayaḥ
1.147
naimittikaḥ prākṛtikāstathaivātyantikaḥ smṛtaḥ
trividhaḥ sarvabhūtānāṃ kīrttyante pratisañcaraḥ
1.148
anāvṛṣṭirbhāskarācca ghoraḥ saṃvarttako'nalaḥ
megho hyekārṇavaṃ vāyustathā rātrirmahātmanaḥ
1.146-2
saṃkhyālakṣaṇamuddiṣṭaṃ tato brāhmaṃ viśeṣataḥ
bhūrādīnāñca lokānāṃ saptānāmupavarṇanaṃ
kīrttyante cātra nirayāḥ pāpānāṃ rauravādayaḥ
1.150
brahmalokopariṣṭhāttu śivasya sthānamuttamaṃ
yatra saṃhāramāyānti sarvabhūtāni saṅkṣaye
1.151
sarveṣāñcaiva satvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ
brahmaṇaḥ pratisaṃsarge sarvasaṃhāravarṇanaṃ
1.152
aṣṭarūpyamataḥ proktaṃ prāṇasyāṣṭakameva ca
gatiścorddhamadhaścoktā dharmmādharmmasamāśrayāt
1.153
kalpe kalpe ca bhūtānāṃ mahatāmapi saṅkṣayaḥ
prasaṅgācca duḥkhāni brahmaṇaścāpyanityatā
1.154
daurātmyañcaiva bhāvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ
durlabhatvañca mokṣasya vairāgyāddoṣadarśanaṃ
1.155
vyaktāvyaktaṃ parityajya sattvaṃ brahmaṇi saṃsthitaṃ
nānāvadarśanacchuddhaṃ tatastadabhivarttate(1)
1.156
tatastāpatnayātīto nīrūpākhyo nirañjanaḥ
ānando brahmaṇaḥ prokto na bibheti kutaścana
1.157
kīrtyate ca punaḥ sargo brahmaṇo'nyasya pūrvavat
kīrtyate ṛṣivaṃśaśca sarvapāpapraṇāśanaḥ
1.158
itikṛtyasamuddeśaḥ purāṇasyopavarṇitaḥ
kīrtyante jagato'hyatra sarvapralayavikriyāḥ
pravṛttayaśca bhūtānāṃ nivṛttīnāṃ phalāni ca
1.159
prādurbhāvo vaśiṣṭhasya śakterjanma tathaiva ca
saudāsavigrahastasya viśvāmitrakṛtena ca
1.160
parāśarasya cotpattiradṛśyatvaṃ yathā vibhoḥ
jajñe pitṝṇāṃ kanyāyāṃ vyāsaścāpi yathā muniḥ
1.161
śukasya ca tathā janma saha putrasya dhīmataḥ
parāśarasya ra.dvepo viśvāmitrakṛto yathā
First 200 of 225 passages. Read on
Linked texts (10)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit