Prakriyapada 30
Prakriyāpāda 30
- Language
- Sanskrit
Contents
- 30.316-2 — 1 part
30.1
dakṣaśāpavarṇanaṃ
sūta uvāca | brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrvaṃ svāyambhuve'ntare
ambhāṃsi jajñire tāni manuṣyāsuradevatāḥ
30.2
pitṛvanmanyamānasya jajñire pitaro'sya vai
teṣāgnisargaḥ prāgukto vistarastasya vacyate
30.3
devāsuramanuṣyāṇāṃ dṛṣṭvā devo'bhyabhāṣata
pitṛvanmanyamānasya jajñire vopayattitāḥ
30.4
madhvādayaḥ ṣaḍṛtavastān pitṝn pracicakṣate
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ(1)
30.5
manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣvapi
ete svāyambhuve pūrvamutpannā hyantare śubhe
30.6
agniṣvāttāḥ smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai
ayajvānastathāteṣāmāsan vai gṛhamedhinaḥ
agniṣvāttāḥ smṛtāste vai pitaro'nāhitāgnayaḥ
30.7
yajvānasteṣu ye hyā san pitaraḥ somapīthinaḥ
smṛtā barhiṣadaste vai pitarastvagnihotriṇaḥ
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre'sminniścayo mataḥ
30.8
madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukau tu śuṣmiṇau
nabhaścaiva nabhasyaśca jīvāvetāvudāhṛtau
30.9
iṣaścaiva tathorjaśca sudhāvantāvudāhṛtau
sahaścaiva sahasyaśca mandhamantau tu tau smṛtau
tapaścaiva tapasyaśca ghorāvetau tu śaiśirau
30.10
kālātrastāstu ṣaṭ teṣāmmāsākhyā vai vyavasthitāḥ
ta dūme ṛtavaḥ proktāścetanācetanāstu vai
30.11
ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste'bhimāninaḥ
māsārddhamāsasthāneṣu sthānañca ṛtavīrtavaḥ(1)
30.12
sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānābhimāninaḥ
ahorātrañca māsāśca ṛtavaścāyanāni ca
30.13
saṃvatsarāśca sthānāni kālāvasthābhimāninaḥ
nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhā muhūrttā vai dinakṣapāḥ
30.14
eteṣu sthānino ye tu kālāvasthāsvavasthitāḥ
tanmayatvāttadātmānastān vakṣyāmi nibodhata
30.15
parvvakhyāstithayaḥ samyā pakṣā māsārddhasaṃjñitāḥ
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛturucyate
30.16
ṛtutrayañcāpyayanaṃ dve'yane dakṣiṇottare
saṃvatsaraḥ sumekastu sthānānyetāni sthānināṃ
30.17
ṛtavaḥ sumekaputrā vijñeyā hyaṣṭadhā tu ṣaṭ
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāstvātrttavalakṣaṇāḥ
30.18
yasmāñcaivārttaveyāstu jāyante sthāṇujaṅgamāḥ
ārttavāḥ pitaraścaiva ṛtavaśca pitāmahāḥ
30.18-2
sumekāt prasūyante mriyante ca prajātayaḥ
tasmāt smṛtaḥ prājānāṃ vai sumekaḥ prapitāmahaḥ
30.20
sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrttitāḥ
tadākhyāstanmayatvācca tadātmānaśca te smṛtāḥ
30.21
prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ
saṃvatsaraḥ smṛto hyagniḥ ṛtamityacyate dvijaiḥ
30.22
ṛtāttu ṛtavo yasmāt jajñire ṛtavastataḥ
māsāḥ ṣaṭ ṛtavo jñeyāsteṣāṃ pañcārttavāḥ sutāḥ
30.23
dvipadāñcatuṣpadāñcaiva pakṣiṃsaṃsarpatāmapi
sthāvarāṇāñca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtaṃ
30.24
ṛtutvamarttavatvañca pitṛtvañca prakīrttitaṃ
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārttavāśca ye
30.25
sarvvabhūtāni tebhyo'tha ṛtukālādvijajñire
tasmādete'pi pitara ārttavā iti naḥ śrutaṃ
30.26
manvantareṣu sarvveṣu sthitāḥ kālābhimāninaḥ
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃyamāt
30.27
agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ
jajñāte ca pitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute
30.28
menā ca dhāriṇī caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtaṃ
pitaraste nije kanye dharmmārthaṃ pradaduḥ śubhe
ta ubhe brahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe
30.28-2
agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā
30.30
merostu dhāraṇī' nāma patnyarthaṃ vyasṛjan śubhāṃ
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapīthinaḥ
30.31
agniṣvāttāstu tāṃ menāṃ patnī' himavate daduḥ
smṛtāste vai tu dauhitrāstaddauhitrān nibodhata (1)
30.32
menā himavataḥ patnī mainākaṃ sānvasūta
gaṅgā saridvarā caiva patnī yā lavaṇodadheḥ
mainākasyānujaḥ krauñcaḥ krauñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ
30.33
merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitaṃ
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ
30.34
velā ca niyatiścaiva tṛtīyā cāyatiḥ punaḥ
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā
30.35
svāyambhuve'ntare pūrvvantayośca kīrttitāḥ prajāḥ
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditāṃ
30.36
sāvarṇinā ca sāmudrī patnī prācīnavarhiṣaḥ
savarṇā sātha sāmudrī daśaprācīnavarhiṣaḥ
sarvve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
30.37
teṣāṃ svāyambhuvo dakṣaḥ putratve jajñivān prabhuḥ
cākṣuṣasyābhiśāpena cākṣuṣasyāntare manoḥ
30.38
etacchrutvā tataḥ sūtamapṛcchatkrauṃśapāyanaḥ
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu
cākṣuṣasyānvaye pūrvvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatāṃ
30.39
ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśritāṃ kathāṃ
śaṃsapāyanamāmantrya tryambakācchāpakāraṇaṃ
30.40
dakṣasyāsan sutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrttitā mayā
khebhyo gṛhebhyo hyānāyya tāḥ pitābhyarcayad gṛhe
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe
30.41
tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan
30.42
akaronna natiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ
30.43
tato jñātvā satī sarvāḥ svasraḥ(1) prāptāḥ piturgṛhaṃ
jagāma sāpyanāhūtā satī tat svaṃ piturgṛhaṃ
30.44
tato'bravīttamā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā
yavīyasībhyo jyāyasīṃ kintu pūjāmimāṃ prabho
asamyaktāmavajñāya kṛtavānasi garhitāṃ
30.45
ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā hi na tvasatkarttumarhasi
evamukto'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ
30.46
tvantu śreṣṭhā variṣṭhā ca pūjyā bālā sadā mama
tāsāṃ ye caiva bharttāraste me bahumatāḥ sadā
30.47
brahmiṣṭhāśca tapiṣṭhāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarvve te tryambakātsati
30.48
vasiṣṭho'triḥ pulastyaśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ
bhṛgurmarīciśca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama
30.46-2
tasyātmā sa ca te sarvve bhaktā cāsi hitaṃ sadā
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ
30.50
ityuvāca tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā
prāṇārdhabhājastathaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ
30.51
tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdamabravīt
vāṅmanaḥkarmmabhiryasmādaduṣṭāṃ māṃ vigarhase
tasmāttyajāmyahande hamidantāta tavātmajaṃ
30.52
tatastenāvamānena satī duḥkhadamarṣitā
abravīdvacanaṃ devī namaskṛtvā maheśvaraṃ
30.53
yatrāhamupapatsyehaṃ punardehena bhāsvatā
tatrāpyahamasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmrikī punaḥ
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dharmmataḥ
30.54
tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe
dhārayāmāsa cāmneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ
30.55
tata āgneyīsamutthena vāyunā samudīritaḥ
sarvvāṅgebhyo viniḥsṛtya vahnirbhasma cakāra tāṃ
30.56
tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo'tha śūladhṛk(1)
saṃvādañca tayorbuddhvā yāthātathyena śaṅkaraḥ
dakṣasyātha ṛṣīṇāñca cukopa bhagavān prabhuḥ
30.57
yasmādavamatā dakṣa matkṛte nāma sā satī
praśastāśvetarāḥ sarvāḥ svasutāḥ(1) bhartṛbhiḥ saha
30.58
tasmādvaivasvataṃ prāpya punareva maharṣayaḥ
utpatyante dvitīye vai mama yajñe hyayonijāḥ
30.59
hute vai brahmaṇā śukte cākṣuṣasyāntare manoḥ
abhivyāhṛtya ca ṛṣīn dakṣamabhyagamat punaḥ
30.60
bhavitā cākṣuṣo rājā cākṣuṣasya samanvaye
prācīnavarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ
30.61
dakṣa ityeva nāmnā tvaṃ mārṣāyāṃ janayiṣyasi
kanyāyāṃ śākhināñcaiva prāpte vai cākṣuṣe'ntare
30.62
dakṣa uvāca| ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate
dharmmārthakāmayukteṣu karmmasviha punaḥ punaḥ
30.63
yasmāt tvaṃ matkṛte krūramṛṣīn vyāhṛtavānasi
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ
30.64
hutvāhutiṃ tataḥ krūra apasyakṣyanti(2) karmmasu
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt
30.65
rudra uvāca| sarvvaṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate
tamahaṃ dhārayiṣyāmi nideśāt parameṣṭhinaḥ
30.66
asyāṅkacitau hṛtāḥ(3) lokāḥ sarvve tiṣṭhanti bhāskarāḥ(4)
tānahaṃ dhārayāmīha satataṃ na tavājñayā
30.67
cāturvvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣyāmi tato dāsyanti te pṛthak
tato devaiḥ sa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthagijyate
30.68
tato'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā
svāyambhuve'ntare tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha
30.69
jñātvā gṛhapatiṃ dakṣaṃ jñānānāmīśvaraṃ prabhuṃ
dakṣo nāma mahāyajñaiḥ so'yajaddevataiḥ saha
30.70
atha devī satī yā tu prāpte vaivasvate'ntare
menāyāṃ tāmumāṃ devī janayāmāsa śailarāṭ
30.71
sā tu devī mano pūrvaṃ tataḥ paśyādumā'bhavat
sahavratā bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ
yāvadicchati saṃkhyātaṃ prabhurmanvantareṣviha
30.72
mārīcaṃ kaśyapaṃ devo yathā ditiranuvratā
sādhyaṃ nārāyaṇaṃ vyostu maghavantaṃ śacī yathā
30.73
viṣṇuṃ kīrtti ruciḥ sūryyaṃ vaśiṣṭhañcāpyarundhatī
naitāstu vijahatyetān bharttṝn devyaḥ kathañcana
āvarttamānakalpeṣu punarjāyanti taiḥ saha
30.74
evaṃ prācetaso dakṣā jajñe vai cākṣuṣe'ntare
prācīnavarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ
30.75
daśabhyastu pracetobhyo mārṣāyāñca punarnṛpaḥ
jajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminnatiśrutaḥ
30.76
bhṛgvādayastu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ha
devasya mahato yajñe vāruṇīṃ vibhratastanuṃ
30.77
iti sānuśayo'hyāsīttayorjātyantarāgataḥ
prajāpatestu dakṣasya tryambakasya ca dhomataḥ
30.78
tasmānnānuśayaḥ kāryo vairiṣviha kadācana
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ
jantu na muñcati khyātistatra kāryya vijānatā
30.76-2
ṛṣaya ūcuḥ | prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate'ntare
vināśamagamat sūta hayamedhaḥ prajāpateḥ
30.80
devyā mṛtyu kṛtaṃ maṃtvrā kruḍaṃ sarvvātmakaṃ prabhu'
kathaṃ prāsādayaddakṣaḥ sa yajñaḥ sādhitaḥ kathaṃ
etadveditumicchāmastanno brūhi yathātathaṃ
30.81
sūta uvāca | purā merordvijaśreṣṭhāḥ śṛṅgaṃ trailokyaviśrutaṃ
jyotiṣkaṃ nāma sāvitra sarvvaratnavibhūṣitaṃ
30.82
aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvvalokanamasrutaṃ
tasmin (1) devo giriśreṣṭhe sarvvadhātuvibhūṣite
paryyaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha
30.83
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitā'bhavat
ādityāśca mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ
30.84
tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ
30.85
yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ
upāsate mahātmānaṃ uśanāśca mahāmuniḥ
sanatkumārapramukhāstai caiva paramarṣayaḥ
30.86
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau
30.87
apsarogaṇasaṅghāśca samājagmuranekaṇaḥ
vavau śivaḥ sukho vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ
30.88
sarvartukusumopetāḥ puṣyavanto drumāstathā
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ
30.86-2
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanti tatra vai
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāyatha
30.60-2
rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ
30.61-2
devasyānucarāstatra tasthurvaikhānarīgagāḥ
nandīśvaraśca bhagavān devasyānumate sthitaḥ
30.62-2
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā
gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā
paryupāsata tandevarūpiṇī dvijasattamāḥ
30.63-2
evaṃ sa bhagavāṃstatra dīpyamānaḥ surarṣibhiḥ
devaiśca sumahābhāgairmahādevo vyavasthitaḥ
30.64-2
purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamārabhat
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite
30.65-2
tatastasya makhe devāḥ śatakratupurogamāḥ
gamanātha samāgamya buddhimāpedire tadā
30.66-2
khairvimānairmahātmāno jvaladbhijvalanaprabhāḥ
devasyānumate'gacchan gaṅgādvāra iti śrutiḥ
30.67-2
gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtaṃ
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varaṃ
30.68-2
pṛthivyāmantaraukṣe vā ye ca svarlokavāsinaḥ
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatiṃ
30.99
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ
jiṣṇunā sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ
30.100
uṣmapāḥ somapāścaiva ājyapā dhūmapāstathā
aśvinau pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha
30.101
ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāstathaiva ca
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajodbhijjakāstathā
30.102
āhūtā mantrataḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ (1)
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ
30.103
tān dṛṣṭvā manyumāviṣṭo dadhīco vākyamabravīt
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpyapūjane
naraḥ pāpamavāpnoti mahadvai nātra saṃśayaḥ
30.104
evamuktvā tu viprarṣiḥ punarddakṣamabhāṣata
pūjayantu paśubharttāraṃ kasmānnāhvayase prabhuṃ
30.105
dakṣa uvāca | santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kaparddinaḥ
ekādaśāvasthagatā nānyaṃ vedmi maheśvaraṃ
30.106
dadhīca uvāca | sarvve nimantritā devā yena īśo nimantritaḥ
yathāhaṃ śaṅkarādūrddhaṃ nānyaṃ paśyāmi daivataṃ
tathā dakṣasya vipulau yajño'yaṃ na bhaviṣyati
30.107
dakṣa uvāca | etanmakhe śūra suvarṇapātre
haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtaṃ
viṣṇornayāsyapratimasya sarvvaṃ
prabhorvibho hyāhavanīya nityaṃ
30.108
gatāstu devatā jñātvā śailarājasutā tadā
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ tadā(1)
30.109
umā uvāca | bhagavan kva gatā hyete devāḥ śakrapurogamāḥ
brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayaṃ
30.110
maheśvara uvāca | dakṣo nāma mahābhāgo prajānāṃ patiruttamaḥ
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ
30.111
devyuvāca | yajñametaṃ mahābhāga kimarthaṃ na gato'si vai
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ pratiṣidhyate
30.112
maheśvara uvāca | suraireva mahābhāge sarvvametadanuṣṭhitaṃ
yajñeṣu mama sarvveṣu na bhāga upakalpitaḥ
30.113
pūrbbopāyopapannena mārgeṇa varavarṇini
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dhīmataḥ
30.114
devyuvāca | bhagavan sarvvadeveṣu prabhāvānadhiko guṇaiḥ
ajeyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā
30.115
anena tu mahābhāga pratiṣedhena nāmataḥ
atīva duḥkhamāpannā vepathuśca mamānagha
30.116
kiṃ nāma dānaṃ niyamantapo vā
kuryyāmahaṃ yena patirmamādya
labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo
yajñasya cārddhamatha vā tṛtīyaṃ
30.117
evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānacintyaḥ
patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitāmuvāca
na vetsi deveśi kṛśodarāṅgi
kiṃ nāma yuktaṃ vacanantavedaṃ
30.118
ahaṃ hi jānāmi viśālanetre
dhyānena sarvvaṃ hi vadanti santaḥ
na vādya mohena mahendradevo
lokatrayaṃ sarvvathā saṃpramūḍhaṃ
30.119
māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti
rathantare sāma gāyanti geyaṃ
mā brāhmaṇā brahmasatre yajante
mādhvaryyavaḥ kalpayante ca bhāgaṃ
30.120
devyuvāca | aprākṛto'pi bhagavān sarvvastrījanasaṃsadi
stauti gopāyate(1) vāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ
30.121
bhagavānuvāca | nātmānaṃ staumi deveśi paśya tvamupagaccha ca
yaṃ strakṣyāmi varārohe bhāgārthaṃ varavarṇini
30.122
evamuktvā tu bhagavān patnīṃ prāṇairapi priyāṃ
so'sṛjadbhagavāṃvaktādbhutaṃ krodhāgnisannibhaṃ
30.123
sahasraśīrṣaṃ devañca sahasracaraṇekṣaṇaṃ
sahasramudgaradharaṃ sahasraśarapāṇinaṃ
30.124
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ domatkārmukadhāriṇaṃ
paraśvasidharaṃ devaṃ mahāraudraṃ bhayāvahaṃ
30.125
ghorarupeṇa dīpyantaṃ candrārddhakṛtabhūṣaṇaṃ
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ mahārudhiranisravaṃ
30.126
daṃṣṭrākarālaṃ vibhrāntaṃ mahāvaktaṃ mahodaraṃ
vidyujjihvaṃ pralamboṣṭhaṃ lambakarṇaṃ(1) durāsadaṃ
30.127
kuliṅgodyotitakarambhābhijvalitamūrddhajaṃ
jvālāmālāparicitaṃ muktādāmavibhūṣitaṃ
30.128
tejasā caiva dīpyantaṃ yugāntamiva pāvakaṃ
ākarṇadāritāsyāntañcaturdikṣu bhayānakaṃ (2)
30.126-2
mahābalaṃ mahātejaṃ mahāpuruṣamīśvaraṃ
viśvaharttamahākāyaṃ mahānyagrodhamaṇḍalaṃ
yugapaccandraśatavaddīpyantaṃ manthyāgnivat
30.130
caturmahaḥsthaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭraṃ
mahoyatejobalakautukādyaṃ
yugāntasūryyāgnisahasrabhāmaṃ
sahasracandrāgalakāntikāntaṃ
pradīptasarvvauṣadhimandarābhaṃ
sumerukailāsahimādritulyaṃ
30.131
yugārkābhaṃ mahāvīryyañcārunāsaṃ mahāhanaṃ
pracaṇḍagaṇḍaṃ dīptākṣaṃ (1) agnijvālāvilānanaṃ (2)
30.132
mṛgendrakṛttivasanaṃ mahābhujagaveṣṭitaṃ
uṣṇīṣiṇaṃ candradharaṃ kacidugraṃ kvacitsamaṃ
30.133
nānākusumamūrddhānaṃ nānāgandhānulepanaṃ
nānāratnavicitrāṅgaṃ nānābharaṇabhūṣitaṃ
30.134
karṇikārasrajaṃ dīptaṃ krodhādudbhrāntalocanaṃ
kacinnṛtyati citrāṅgaṃ kvacidvadati susvaraṃ (3)
30.135
kvacidvāyati yuktātmā kvacitsthūlaṃ pramārjati
kvacidvāyati viśvātmā kacidrauti muhurmuhuḥ
30.136
jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyantapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ
prabhutvamātmasambodhī hyadhiṣṭhānaguṇairyutaḥ
30.137
jānubhyāmavaniṃ gatvā praṇataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ
ājñāpaya tvaṃ deveśa kiṃ kāryyaṃ karavāṇi te
30.138
tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeha maheśvaraḥ
devasyānumatiṃ śrutvā vīrabhadro mahābalaḥ
praṇamya śirasā pādau deveśasya umāpateḥ
30.136-2
tato bandhāt pramuktena siṃheneveha līlayā
devyā manyukkataṃ matvā hato dakṣasya sa kratuḥ
30.140
manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī
ātmanaḥ sarvasākṣitve tena sārddhaṃ sahānugā
30.141
sa eṣa bhagavān kruddhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ
vīrabhadra itikhyāto devyā manyupramārjakaḥ
30.142
so'sṛjadromakūpebhyo raudrānnāma gaṇeśvarān
rudrānugā mahāvīryyā rudravīryyaparākramāḥ
30.143
rudrasyānucarāḥ sarvve sarvve rudrasamaprabhāḥ
te nipetūstatastūrṇa śataśo'tha sahasraśaḥ
30.144
tataḥ kilakilā śabda ākāśaṃ pūrayanniva
tena śabdena mahatā trastāḥ sarvve divaukasaḥ
30.145
parvvatāśca vyaśīryyanta kampate ca vasundharā
meruśca ghūrṇate viprāḥ kṣubhyante varuṇālayāḥ
30.146
agnayo naiva dīpyante na ca dīpyati bhāskaraḥ
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ
30.147
ṛṣayo nābhyabhāṣanta na devā na ca dānavāḥ
evaṃ hi timirobhūtaṃ nirdhanti vimānitāḥ
30.148
siṃhanādaṃ pramuñcante ghorarūpā mahābalāḥ
prabhañjante pare ghorā yūpānutpāṭayanti ca
30.146-2
pramarddanti tathā cānye vinṭatyanti tathā'pare
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ
30.150
cūrṇyante yajñapātrāṇi yāgasyāyatanāni ca
śīryyamāṇāni dṛśyante tārā iva nabhastalāt
30.151
divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvvatopamāḥ
kṣīranadyastathā cānyā ghṛtapāyasakarddamāḥ
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ
30.152
ṣaḍsānivavahantyanyā gur̤akulyā manoramāḥ
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca
30.153
yāni kāni ca divyāni lehyañcoṣyaṃ tathā'pare
bhuñjate vividhairvaktrai rviluṇṭhanti ca sarvaśaḥ
krīr̤anti vividhākārāścikṣipyuḥ surayoṣitaḥ
30.154
rudrakopaprayuktāstu sarvadevaiḥ suracitaṃ
taṃ yajñamahnan śīghraṃ rudrakalpāḥ samaupataḥ
30.155
cakruranye tathā nādān sarvabhūtabhayaṅkarān
chittvā śiro'nye yajñasya vinadanti bhayaṅkarāḥ
30.156
datto dakṣapatiścaiva devo yajñapatistathā
mṛgarūpeṇa cākāśe prapalāyitumārabhat
30.157
vīrabhadro'prameyātmā jñātvā tasya balantadā
antarīkṣagatasyāśu cicchedāsya śiro mahān
30.158
dakṣaḥ prajāpatiścaiva vinaṣṭaḥ bhrāntacetanaḥ
kruddhena vīrabhadreṇa śiraḥ pādena pīr̤itaḥ
jarābhibhūtatīvrātmā nipapāta mahītale
30.159
trayastriṃśaddevatānāṃ tāḥ koṭyo vimalātmakāḥ
pāśenāgnibalenāśu baddhāḥ siṃhabalena ca
30.160
tato jagmu rmahātmānaṃ sarve devā mahābalaṃ
prasīda bhagavan rudra bhṛtyānāṃ mā krudhaḥ prabho
30.161
tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ
ūcuḥ prāñjalyo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavāniti
30.162
vīrabhadra uvāca | na ca devo na cādityo na ca bhoktumihāgataḥ
naiva draṣṭuṃ hi devendrāna ca kautūhalānvitaḥ
30.163
dakṣayajñavināśārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha
vīrabhadra itikhyātaṃ rudrakopādivinirgataṃ
30.164
bhadrakālī ca vijñeyā devyāḥ krodhādvinirgatā
preṣitā devadevena yajñāttikamihāgatā
30.165
śaraṇaṃ gaccha rājendra devantaṃ tvamumāpatiṃ
varaṃ krodho'pi rudrasya varadānaṃ na daivataḥ 1)
30.166
vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmabhṛtāṃ varaḥ
toṣayāmāsa deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaraṃ
30.167
praduṣṭe(2) yajñavāṭe tu vidruteṣu dvijātiṣu
tārāmṛgamaye dīpte raudre bhīmamahānale
30.168
śūlanirbhinnavadanaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ
nikhātotpāṭitairyūpairapaviddhairyatastataḥ
30.166-2
utpatadbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛddhubhiḥ
pakṣapātavinirddhataiḥ śivāśatanināditaiḥ
30.170
prāṇāpānau sannirudhya tataḥ snānena yatnataḥ
vicārya sarvvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭirivānnajit
30.171
sahasā devadeveśaḥ agnikuṇḍāhyupāgataḥ
candrasūryyasahasrasya tejaḥ saṃvarttakopamaṃ
30.172
prahasya cainaṃ bhagavānidaṃ vacanamabravīt
naṣṭaste jñānato dakṣa prītiste mayi sāmprataṃ
30.173
smitaṃ kṛtvā'bravīdvākyaṃ brūhi kiṅkaravāṇi te
śrāvitañca samākhyāya devānāṅkurubhiḥ saha
30.174
tamuvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ
bhītaśaṅkitavitrastaḥ savāṣpavadanekṣaṇaḥ
30.175
yadi prasanno bhagavān yadi cāhantava priyaḥ
yadi cāhamanugrāhyo yadi deyo varo mama
30.176
yajjagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamagnināṃ yacca nāśitaṃ
cūrṇīkṛtañcāpaviddhaṃ yajñasambhāramīdṛśaṃ
30.177
dīrghakālena mahatā prayatnena ca sañcitaṃ
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametaṃ vṛṇomyahaṃ
30.178
tathāstvityāha bhagavān bhaganetraharo haraḥ
dhamrmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryakṣantaṃ vai prajāpatiḥ
30.179
jānubhyāmavanīṅgatva dakṣo labdhvā bhavādvaraṃ
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajaṃ
30.180
dakṣa uvāca | namaste devadeveśa devāribalasūdana
devendra hyamaraśreṣṭha devadānavapūjita
30.181
sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipa priya
sarvvataḥ pāṇipādastvaṃ (1) sarvvato'kṣiśiromukhaḥ
sarvvataḥ śrutimān loke sarvvanāvṛtya tiṣṭhasi
30.182
śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇi karṇa namo'stu te
30.183
śatodara śatāvartta śatajihva śatānana
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo hyarcayanti tathārkinaḥ
30.184
devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ
mūrttiśca tvaṃ mahāmūrtte samudrāmbudharāya ca
30.185
sarvā hyasmin devatāste gāvo goṣṭha ivāsate
śarīrante prapaśyāmi somamagniṃ jaleśvara
30.186
ādityamatha viṣṇuñca brahmāṇaṃ sabṛhaspatiṃ
kriyā kāyyaṃ kāraṇañca karttā kāraṇameva ca
30.187
asaca sadasaccaiva tathaiva prabhavāpyayaṃ
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca
30.188
paśūnāṃ pataye caiva namastvandhakaghātine
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe
30.189
tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ
namaścaṇḍāya muṇḍāya pracaṇḍāya dharāya ca
30.190
daṇḍimāsaktakarṇāya (1) daṇḍimuṇḍāya (2) vai namaḥ
namo'rḍadaṇḍakeśāya jiṣkāya vikṛtāya ca
30.191
vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya te namaḥ
namasvapratirūpāya śivāya ca namo'stu te
30.192
sūryyāya sūryyapataye sūryyadhvajapatākine
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine
30.163-2
namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca
hiraṇyakṛtacūr̤āya hiraṇyapataye namaḥ
30.164-2
satraghātāya(1) daṇḍāya varṇapānapuṭāya ca
namaskṛtāya stutyāya stūyamānāya vai namaḥ
30.165-2
sarvāgrābhakṣyabhakṣyāya sarvabhūtāntarātmane
namo hotrāya mantrāya śukladhvajapatākine
30.166-3
namo namāya namyāya namaḥ kilikilāya(2) ca
namaste śayamānāya śayitāyotthitāya ca
30.167-2
sthitāya calamānāya mudrāya kuṭilāya ca
namo narttanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe
30.168-2
nāṭyopahāralabdhāya gītavādyaratāya ca
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca
30.166-4
kalanāya ca kalpāya cayāyopaccayāya ca
bhīmadundubhihāsāya bhīmasenapriyāya ca
30.200
ugrāya ca namo nityaṃ namaste daśavāhave
namaḥ kapālahastāya citābhasmapriyāya ca
First 200 of 321 passages. Read on
Linked texts (13)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Saromāhātmya — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Mokṣadharma — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Vīramaheśvarācārasaṃgraha — Nīlakaṇṭha Nāganātha, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit