Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 30

Prakriyāpāda 30

Language
Sanskrit

Contents

30.1

dakṣaśāpavarṇanaṃ
sūta uvāca | brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrvaṃ svāyambhuve'ntare
ambhāṃsi jajñire tāni manuṣyāsuradevatāḥ

30.2

pitṛvanmanyamānasya jajñire pitaro'sya vai
teṣāgnisargaḥ prāgukto vistarastasya vacyate

30.3

devāsuramanuṣyāṇāṃ dṛṣṭvā devo'bhyabhāṣata
pitṛvanmanyamānasya jajñire vopayattitāḥ

30.4

madhvādayaḥ ṣaḍṛtavastān pitṝn pracicakṣate
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ(1)

30.5

manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣvapi
ete svāyambhuve pūrvamutpannā hyantare śubhe

30.6

agniṣvāttāḥ smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai
ayajvānastathāteṣāmāsan vai gṛhamedhinaḥ
agniṣvāttāḥ smṛtāste vai pitaro'nāhitāgnayaḥ

30.7

yajvānasteṣu ye hyā san pitaraḥ somapīthinaḥ
smṛtā barhiṣadaste vai pitarastvagnihotriṇaḥ
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre'sminniścayo mataḥ

30.8

madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukau tu śuṣmiṇau
nabhaścaiva nabhasyaśca jīvāvetāvudāhṛtau

30.9

iṣaścaiva tathorjaśca sudhāvantāvudāhṛtau
sahaścaiva sahasyaśca mandhamantau tu tau smṛtau
tapaścaiva tapasyaśca ghorāvetau tu śaiśirau

30.10

kālātrastāstu ṣaṭ teṣāmmāsākhyā vai vyavasthitāḥ
ta dūme ṛtavaḥ proktāścetanācetanāstu vai

30.11

ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste'bhimāninaḥ
māsārddhamāsasthāneṣu sthānañca ṛtavīrtavaḥ(1)

30.12

sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānābhimāninaḥ
ahorātrañca māsāśca ṛtavaścāyanāni ca

30.13

saṃvatsarāśca sthānāni kālāvasthābhimāninaḥ
nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhā muhūrttā vai dinakṣapāḥ

30.14

eteṣu sthānino ye tu kālāvasthāsvavasthitāḥ
tanmayatvāttadātmānastān vakṣyāmi nibodhata

30.15

parvvakhyāstithayaḥ samyā pakṣā māsārddhasaṃjñitāḥ
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛturucyate

30.16

ṛtutrayañcāpyayanaṃ dve'yane dakṣiṇottare
saṃvatsaraḥ sumekastu sthānānyetāni sthānināṃ

30.17

ṛtavaḥ sumekaputrā vijñeyā hyaṣṭadhā tu ṣaṭ
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāstvātrttavalakṣaṇāḥ

30.18

yasmāñcaivārttaveyāstu jāyante sthāṇujaṅgamāḥ
ārttavāḥ pitaraścaiva ṛtavaśca pitāmahāḥ

30.18-2

sumekāt prasūyante mriyante ca prajātayaḥ
tasmāt smṛtaḥ prājānāṃ vai sumekaḥ prapitāmahaḥ

30.20

sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrttitāḥ
tadākhyāstanmayatvācca tadātmānaśca te smṛtāḥ

30.21

prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ
saṃvatsaraḥ smṛto hyagniḥ ṛtamityacyate dvijaiḥ

30.22

ṛtāttu ṛtavo yasmāt jajñire ṛtavastataḥ
māsāḥ ṣaṭ ṛtavo jñeyāsteṣāṃ pañcārttavāḥ sutāḥ

30.23

dvipadāñcatuṣpadāñcaiva pakṣiṃsaṃsarpatāmapi
sthāvarāṇāñca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtaṃ

30.24

ṛtutvamarttavatvañca pitṛtvañca prakīrttitaṃ
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārttavāśca ye

30.25

sarvvabhūtāni tebhyo'tha ṛtukālādvijajñire
tasmādete'pi pitara ārttavā iti naḥ śrutaṃ

30.26

manvantareṣu sarvveṣu sthitāḥ kālābhimāninaḥ
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃyamāt

30.27

agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ
jajñāte ca pitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute

30.28

menā ca dhāriṇī caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtaṃ
pitaraste nije kanye dharmmārthaṃ pradaduḥ śubhe
ta ubhe brahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe

30.28-2

agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā

30.30

merostu dhāraṇī' nāma patnyarthaṃ vyasṛjan śubhāṃ
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapīthinaḥ

30.31

agniṣvāttāstu tāṃ menāṃ patnī' himavate daduḥ
smṛtāste vai tu dauhitrāstaddauhitrān nibodhata (1)

30.32

menā himavataḥ patnī mainākaṃ sānvasūta
gaṅgā saridvarā caiva patnī yā lavaṇodadheḥ
mainākasyānujaḥ krauñcaḥ krauñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ

30.33

merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitaṃ
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ

30.34

velā ca niyatiścaiva tṛtīyā cāyatiḥ punaḥ
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā

30.35

svāyambhuve'ntare pūrvvantayośca kīrttitāḥ prajāḥ
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditāṃ

30.36

sāvarṇinā ca sāmudrī patnī prācīnavarhiṣaḥ
savarṇā sātha sāmudrī daśaprācīnavarhiṣaḥ
sarvve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

30.37

teṣāṃ svāyambhuvo dakṣaḥ putratve jajñivān prabhuḥ
cākṣuṣasyābhiśāpena cākṣuṣasyāntare manoḥ

30.38

etacchrutvā tataḥ sūtamapṛcchatkrauṃśapāyanaḥ
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu
cākṣuṣasyānvaye pūrvvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatāṃ

30.39

ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśritāṃ kathāṃ
śaṃsapāyanamāmantrya tryambakācchāpakāraṇaṃ

30.40

dakṣasyāsan sutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrttitā mayā
khebhyo gṛhebhyo hyānāyya tāḥ pitābhyarcayad gṛhe
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe

30.41

tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan

30.42

akaronna natiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ

30.43

tato jñātvā satī sarvāḥ svasraḥ(1) prāptāḥ piturgṛhaṃ
jagāma sāpyanāhūtā satī tat svaṃ piturgṛhaṃ

30.44

tato'bravīttamā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā
yavīyasībhyo jyāyasīṃ kintu pūjāmimāṃ prabho
asamyaktāmavajñāya kṛtavānasi garhitāṃ

30.45

ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā hi na tvasatkarttumarhasi
evamukto'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ

30.46

tvantu śreṣṭhā variṣṭhā ca pūjyā bālā sadā mama
tāsāṃ ye caiva bharttāraste me bahumatāḥ sadā

30.47

brahmiṣṭhāśca tapiṣṭhāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarvve te tryambakātsati

30.48

vasiṣṭho'triḥ pulastyaśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ
bhṛgurmarīciśca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama

30.46-2

tasyātmā sa ca te sarvve bhaktā cāsi hitaṃ sadā
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ

30.50

ityuvāca tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā
prāṇārdhabhājastathaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ

30.51

tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdamabravīt
vāṅmanaḥkarmmabhiryasmādaduṣṭāṃ māṃ vigarhase
tasmāttyajāmyahande hamidantāta tavātmajaṃ

30.52

tatastenāvamānena satī duḥkhadamarṣitā
abravīdvacanaṃ devī namaskṛtvā maheśvaraṃ

30.53

yatrāhamupapatsyehaṃ punardehena bhāsvatā
tatrāpyahamasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmrikī punaḥ
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dharmmataḥ

30.54

tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe
dhārayāmāsa cāmneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ

30.55

tata āgneyīsamutthena vāyunā samudīritaḥ
sarvvāṅgebhyo viniḥsṛtya vahnirbhasma cakāra tāṃ

30.56

tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo'tha śūladhṛk(1)
saṃvādañca tayorbuddhvā yāthātathyena śaṅkaraḥ
dakṣasyātha ṛṣīṇāñca cukopa bhagavān prabhuḥ

30.57

yasmādavamatā dakṣa matkṛte nāma sā satī
praśastāśvetarāḥ sarvāḥ svasutāḥ(1) bhartṛbhiḥ saha

30.58

tasmādvaivasvataṃ prāpya punareva maharṣayaḥ
utpatyante dvitīye vai mama yajñe hyayonijāḥ

30.59

hute vai brahmaṇā śukte cākṣuṣasyāntare manoḥ
abhivyāhṛtya ca ṛṣīn dakṣamabhyagamat punaḥ

30.60

bhavitā cākṣuṣo rājā cākṣuṣasya samanvaye
prācīnavarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ

30.61

dakṣa ityeva nāmnā tvaṃ mārṣāyāṃ janayiṣyasi
kanyāyāṃ śākhināñcaiva prāpte vai cākṣuṣe'ntare

30.62

dakṣa uvāca| ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate
dharmmārthakāmayukteṣu karmmasviha punaḥ punaḥ

30.63

yasmāt tvaṃ matkṛte krūramṛṣīn vyāhṛtavānasi
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ

30.64

hutvāhutiṃ tataḥ krūra apasyakṣyanti(2) karmmasu
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt

30.65

rudra uvāca| sarvvaṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate
tamahaṃ dhārayiṣyāmi nideśāt parameṣṭhinaḥ

30.66

asyāṅkacitau hṛtāḥ(3) lokāḥ sarvve tiṣṭhanti bhāskarāḥ(4)
tānahaṃ dhārayāmīha satataṃ na tavājñayā

30.67

cāturvvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣyāmi tato dāsyanti te pṛthak
tato devaiḥ sa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthagijyate

30.68

tato'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā
svāyambhuve'ntare tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha

30.69

jñātvā gṛhapatiṃ dakṣaṃ jñānānāmīśvaraṃ prabhuṃ
dakṣo nāma mahāyajñaiḥ so'yajaddevataiḥ saha

30.70

atha devī satī yā tu prāpte vaivasvate'ntare
menāyāṃ tāmumāṃ devī janayāmāsa śailarāṭ

30.71

sā tu devī mano pūrvaṃ tataḥ paśyādumā'bhavat
sahavratā bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ
yāvadicchati saṃkhyātaṃ prabhurmanvantareṣviha

30.72

mārīcaṃ kaśyapaṃ devo yathā ditiranuvratā
sādhyaṃ nārāyaṇaṃ vyostu maghavantaṃ śacī yathā

30.73

viṣṇuṃ kīrtti ruciḥ sūryyaṃ vaśiṣṭhañcāpyarundhatī
naitāstu vijahatyetān bharttṝn devyaḥ kathañcana
āvarttamānakalpeṣu punarjāyanti taiḥ saha

30.74

evaṃ prācetaso dakṣā jajñe vai cākṣuṣe'ntare
prācīnavarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ

30.75

daśabhyastu pracetobhyo mārṣāyāñca punarnṛpaḥ
jajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminnatiśrutaḥ

30.76

bhṛgvādayastu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ha
devasya mahato yajñe vāruṇīṃ vibhratastanuṃ

30.77

iti sānuśayo'hyāsīttayorjātyantarāgataḥ
prajāpatestu dakṣasya tryambakasya ca dhomataḥ

30.78

tasmānnānuśayaḥ kāryo vairiṣviha kadācana
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ
jantu na muñcati khyātistatra kāryya vijānatā

30.76-2

ṛṣaya ūcuḥ | prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate'ntare
vināśamagamat sūta hayamedhaḥ prajāpateḥ

30.80

devyā mṛtyu kṛtaṃ maṃtvrā kruḍaṃ sarvvātmakaṃ prabhu'
kathaṃ prāsādayaddakṣaḥ sa yajñaḥ sādhitaḥ kathaṃ
etadveditumicchāmastanno brūhi yathātathaṃ

30.81

sūta uvāca | purā merordvijaśreṣṭhāḥ śṛṅgaṃ trailokyaviśrutaṃ
jyotiṣkaṃ nāma sāvitra sarvvaratnavibhūṣitaṃ

30.82

aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvvalokanamasrutaṃ
tasmin (1) devo giriśreṣṭhe sarvvadhātuvibhūṣite
paryyaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha

30.83

śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitā'bhavat
ādityāśca mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ

30.84

tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ

30.85

yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ
upāsate mahātmānaṃ uśanāśca mahāmuniḥ
sanatkumārapramukhāstai caiva paramarṣayaḥ

30.86

aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau

30.87

apsarogaṇasaṅghāśca samājagmuranekaṇaḥ
vavau śivaḥ sukho vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ

30.88

sarvartukusumopetāḥ puṣyavanto drumāstathā
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ

30.86-2

mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanti tatra vai
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāyatha

30.60-2

rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ

30.61-2

devasyānucarāstatra tasthurvaikhānarīgagāḥ
nandīśvaraśca bhagavān devasyānumate sthitaḥ

30.62-2

pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā
gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā
paryupāsata tandevarūpiṇī dvijasattamāḥ

30.63-2

evaṃ sa bhagavāṃstatra dīpyamānaḥ surarṣibhiḥ
devaiśca sumahābhāgairmahādevo vyavasthitaḥ

30.64-2

purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamārabhat
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite

30.65-2

tatastasya makhe devāḥ śatakratupurogamāḥ
gamanātha samāgamya buddhimāpedire tadā

30.66-2

khairvimānairmahātmāno jvaladbhijvalanaprabhāḥ
devasyānumate'gacchan gaṅgādvāra iti śrutiḥ

30.67-2

gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtaṃ
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varaṃ

30.68-2

pṛthivyāmantaraukṣe vā ye ca svarlokavāsinaḥ
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatiṃ

30.99

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ
jiṣṇunā sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ

30.100

uṣmapāḥ somapāścaiva ājyapā dhūmapāstathā
aśvinau pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha

30.101

ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāstathaiva ca
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajodbhijjakāstathā

30.102

āhūtā mantrataḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ (1)
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ

30.103

tān dṛṣṭvā manyumāviṣṭo dadhīco vākyamabravīt
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpyapūjane
naraḥ pāpamavāpnoti mahadvai nātra saṃśayaḥ

30.104

evamuktvā tu viprarṣiḥ punarddakṣamabhāṣata
pūjayantu paśubharttāraṃ kasmānnāhvayase prabhuṃ

30.105

dakṣa uvāca | santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kaparddinaḥ
ekādaśāvasthagatā nānyaṃ vedmi maheśvaraṃ

30.106

dadhīca uvāca | sarvve nimantritā devā yena īśo nimantritaḥ
yathāhaṃ śaṅkarādūrddhaṃ nānyaṃ paśyāmi daivataṃ
tathā dakṣasya vipulau yajño'yaṃ na bhaviṣyati

30.107

dakṣa uvāca | etanmakhe śūra suvarṇapātre
haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtaṃ
viṣṇornayāsyapratimasya sarvvaṃ
prabhorvibho hyāhavanīya nityaṃ

30.108

gatāstu devatā jñātvā śailarājasutā tadā
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ tadā(1)

30.109

umā uvāca | bhagavan kva gatā hyete devāḥ śakrapurogamāḥ
brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayaṃ

30.110

maheśvara uvāca | dakṣo nāma mahābhāgo prajānāṃ patiruttamaḥ
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ

30.111

devyuvāca | yajñametaṃ mahābhāga kimarthaṃ na gato'si vai
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ pratiṣidhyate

30.112

maheśvara uvāca | suraireva mahābhāge sarvvametadanuṣṭhitaṃ
yajñeṣu mama sarvveṣu na bhāga upakalpitaḥ

30.113

pūrbbopāyopapannena mārgeṇa varavarṇini
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dhīmataḥ

30.114

devyuvāca | bhagavan sarvvadeveṣu prabhāvānadhiko guṇaiḥ
ajeyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā

30.115

anena tu mahābhāga pratiṣedhena nāmataḥ
atīva duḥkhamāpannā vepathuśca mamānagha

30.116

kiṃ nāma dānaṃ niyamantapo vā
kuryyāmahaṃ yena patirmamādya
labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo
yajñasya cārddhamatha vā tṛtīyaṃ

30.117

evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānacintyaḥ
patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitāmuvāca
na vetsi deveśi kṛśodarāṅgi
kiṃ nāma yuktaṃ vacanantavedaṃ

30.118

ahaṃ hi jānāmi viśālanetre
dhyānena sarvvaṃ hi vadanti santaḥ
na vādya mohena mahendradevo
lokatrayaṃ sarvvathā saṃpramūḍhaṃ

30.119

māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti
rathantare sāma gāyanti geyaṃ
mā brāhmaṇā brahmasatre yajante
mādhvaryyavaḥ kalpayante ca bhāgaṃ

30.120

devyuvāca | aprākṛto'pi bhagavān sarvvastrījanasaṃsadi
stauti gopāyate(1) vāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ

30.121

bhagavānuvāca | nātmānaṃ staumi deveśi paśya tvamupagaccha ca
yaṃ strakṣyāmi varārohe bhāgārthaṃ varavarṇini

30.122

evamuktvā tu bhagavān patnīṃ prāṇairapi priyāṃ
so'sṛjadbhagavāṃvaktādbhutaṃ krodhāgnisannibhaṃ

30.123

sahasraśīrṣaṃ devañca sahasracaraṇekṣaṇaṃ
sahasramudgaradharaṃ sahasraśarapāṇinaṃ

30.124

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ domatkārmukadhāriṇaṃ
paraśvasidharaṃ devaṃ mahāraudraṃ bhayāvahaṃ

30.125

ghorarupeṇa dīpyantaṃ candrārddhakṛtabhūṣaṇaṃ
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ mahārudhiranisravaṃ

30.126

daṃṣṭrākarālaṃ vibhrāntaṃ mahāvaktaṃ mahodaraṃ
vidyujjihvaṃ pralamboṣṭhaṃ lambakarṇaṃ(1) durāsadaṃ

30.127

kuliṅgodyotitakarambhābhijvalitamūrddhajaṃ
jvālāmālāparicitaṃ muktādāmavibhūṣitaṃ

30.128

tejasā caiva dīpyantaṃ yugāntamiva pāvakaṃ
ākarṇadāritāsyāntañcaturdikṣu bhayānakaṃ (2)

30.126-2

mahābalaṃ mahātejaṃ mahāpuruṣamīśvaraṃ
viśvaharttamahākāyaṃ mahānyagrodhamaṇḍalaṃ
yugapaccandraśatavaddīpyantaṃ manthyāgnivat

30.130

caturmahaḥsthaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭraṃ
mahoyatejobalakautukādyaṃ
yugāntasūryyāgnisahasrabhāmaṃ
sahasracandrāgalakāntikāntaṃ
pradīptasarvvauṣadhimandarābhaṃ
sumerukailāsahimādritulyaṃ

30.131

yugārkābhaṃ mahāvīryyañcārunāsaṃ mahāhanaṃ
pracaṇḍagaṇḍaṃ dīptākṣaṃ (1) agnijvālāvilānanaṃ (2)

30.132

mṛgendrakṛttivasanaṃ mahābhujagaveṣṭitaṃ
uṣṇīṣiṇaṃ candradharaṃ kacidugraṃ kvacitsamaṃ

30.133

nānākusumamūrddhānaṃ nānāgandhānulepanaṃ
nānāratnavicitrāṅgaṃ nānābharaṇabhūṣitaṃ

30.134

karṇikārasrajaṃ dīptaṃ krodhādudbhrāntalocanaṃ
kacinnṛtyati citrāṅgaṃ kvacidvadati susvaraṃ (3)

30.135

kvacidvāyati yuktātmā kvacitsthūlaṃ pramārjati
kvacidvāyati viśvātmā kacidrauti muhurmuhuḥ

30.136

jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyantapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ
prabhutvamātmasambodhī hyadhiṣṭhānaguṇairyutaḥ

30.137

jānubhyāmavaniṃ gatvā praṇataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ
ājñāpaya tvaṃ deveśa kiṃ kāryyaṃ karavāṇi te

30.138

tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeha maheśvaraḥ
devasyānumatiṃ śrutvā vīrabhadro mahābalaḥ
praṇamya śirasā pādau deveśasya umāpateḥ

30.136-2

tato bandhāt pramuktena siṃheneveha līlayā
devyā manyukkataṃ matvā hato dakṣasya sa kratuḥ

30.140

manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī
ātmanaḥ sarvasākṣitve tena sārddhaṃ sahānugā

30.141

sa eṣa bhagavān kruddhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ
vīrabhadra itikhyāto devyā manyupramārjakaḥ

30.142

so'sṛjadromakūpebhyo raudrānnāma gaṇeśvarān
rudrānugā mahāvīryyā rudravīryyaparākramāḥ

30.143

rudrasyānucarāḥ sarvve sarvve rudrasamaprabhāḥ
te nipetūstatastūrṇa śataśo'tha sahasraśaḥ

30.144

tataḥ kilakilā śabda ākāśaṃ pūrayanniva
tena śabdena mahatā trastāḥ sarvve divaukasaḥ

30.145

parvvatāśca vyaśīryyanta kampate ca vasundharā
meruśca ghūrṇate viprāḥ kṣubhyante varuṇālayāḥ

30.146

agnayo naiva dīpyante na ca dīpyati bhāskaraḥ
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ

30.147

ṛṣayo nābhyabhāṣanta na devā na ca dānavāḥ
evaṃ hi timirobhūtaṃ nirdhanti vimānitāḥ

30.148

siṃhanādaṃ pramuñcante ghorarūpā mahābalāḥ
prabhañjante pare ghorā yūpānutpāṭayanti ca

30.146-2

pramarddanti tathā cānye vinṭatyanti tathā'pare
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ

30.150

cūrṇyante yajñapātrāṇi yāgasyāyatanāni ca
śīryyamāṇāni dṛśyante tārā iva nabhastalāt

30.151

divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvvatopamāḥ
kṣīranadyastathā cānyā ghṛtapāyasakarddamāḥ
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ

30.152

ṣaḍsānivavahantyanyā gur̤akulyā manoramāḥ
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca

30.153

yāni kāni ca divyāni lehyañcoṣyaṃ tathā'pare
bhuñjate vividhairvaktrai rviluṇṭhanti ca sarvaśaḥ
krīr̤anti vividhākārāścikṣipyuḥ surayoṣitaḥ

30.154

rudrakopaprayuktāstu sarvadevaiḥ suracitaṃ
taṃ yajñamahnan śīghraṃ rudrakalpāḥ samaupataḥ

30.155

cakruranye tathā nādān sarvabhūtabhayaṅkarān
chittvā śiro'nye yajñasya vinadanti bhayaṅkarāḥ

30.156

datto dakṣapatiścaiva devo yajñapatistathā
mṛgarūpeṇa cākāśe prapalāyitumārabhat

30.157

vīrabhadro'prameyātmā jñātvā tasya balantadā
antarīkṣagatasyāśu cicchedāsya śiro mahān

30.158

dakṣaḥ prajāpatiścaiva vinaṣṭaḥ bhrāntacetanaḥ
kruddhena vīrabhadreṇa śiraḥ pādena pīr̤itaḥ
jarābhibhūtatīvrātmā nipapāta mahītale

30.159

trayastriṃśaddevatānāṃ tāḥ koṭyo vimalātmakāḥ
pāśenāgnibalenāśu baddhāḥ siṃhabalena ca

30.160

tato jagmu rmahātmānaṃ sarve devā mahābalaṃ
prasīda bhagavan rudra bhṛtyānāṃ mā krudhaḥ prabho

30.161

tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ
ūcuḥ prāñjalyo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavāniti

30.162

vīrabhadra uvāca | na ca devo na cādityo na ca bhoktumihāgataḥ
naiva draṣṭuṃ hi devendrāna ca kautūhalānvitaḥ

30.163

dakṣayajñavināśārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha
vīrabhadra itikhyātaṃ rudrakopādivinirgataṃ

30.164

bhadrakālī ca vijñeyā devyāḥ krodhādvinirgatā
preṣitā devadevena yajñāttikamihāgatā

30.165

śaraṇaṃ gaccha rājendra devantaṃ tvamumāpatiṃ
varaṃ krodho'pi rudrasya varadānaṃ na daivataḥ 1)

30.166

vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmabhṛtāṃ varaḥ
toṣayāmāsa deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaraṃ

30.167

praduṣṭe(2) yajñavāṭe tu vidruteṣu dvijātiṣu
tārāmṛgamaye dīpte raudre bhīmamahānale

30.168

śūlanirbhinnavadanaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ
nikhātotpāṭitairyūpairapaviddhairyatastataḥ

30.166-2

utpatadbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛddhubhiḥ
pakṣapātavinirddhataiḥ śivāśatanināditaiḥ

30.170

prāṇāpānau sannirudhya tataḥ snānena yatnataḥ
vicārya sarvvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭirivānnajit

30.171

sahasā devadeveśaḥ agnikuṇḍāhyupāgataḥ
candrasūryyasahasrasya tejaḥ saṃvarttakopamaṃ

30.172

prahasya cainaṃ bhagavānidaṃ vacanamabravīt
naṣṭaste jñānato dakṣa prītiste mayi sāmprataṃ

30.173

smitaṃ kṛtvā'bravīdvākyaṃ brūhi kiṅkaravāṇi te
śrāvitañca samākhyāya devānāṅkurubhiḥ saha

30.174

tamuvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ
bhītaśaṅkitavitrastaḥ savāṣpavadanekṣaṇaḥ

30.175

yadi prasanno bhagavān yadi cāhantava priyaḥ
yadi cāhamanugrāhyo yadi deyo varo mama

30.176

yajjagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamagnināṃ yacca nāśitaṃ
cūrṇīkṛtañcāpaviddhaṃ yajñasambhāramīdṛśaṃ

30.177

dīrghakālena mahatā prayatnena ca sañcitaṃ
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametaṃ vṛṇomyahaṃ

30.178

tathāstvityāha bhagavān bhaganetraharo haraḥ
dhamrmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryakṣantaṃ vai prajāpatiḥ

30.179

jānubhyāmavanīṅgatva dakṣo labdhvā bhavādvaraṃ
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajaṃ

30.180

dakṣa uvāca | namaste devadeveśa devāribalasūdana
devendra hyamaraśreṣṭha devadānavapūjita

30.181

sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipa priya
sarvvataḥ pāṇipādastvaṃ (1) sarvvato'kṣiśiromukhaḥ
sarvvataḥ śrutimān loke sarvvanāvṛtya tiṣṭhasi

30.182

śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇi karṇa namo'stu te

30.183

śatodara śatāvartta śatajihva śatānana
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo hyarcayanti tathārkinaḥ

30.184

devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ
mūrttiśca tvaṃ mahāmūrtte samudrāmbudharāya ca

30.185

sarvā hyasmin devatāste gāvo goṣṭha ivāsate
śarīrante prapaśyāmi somamagniṃ jaleśvara

30.186

ādityamatha viṣṇuñca brahmāṇaṃ sabṛhaspatiṃ
kriyā kāyyaṃ kāraṇañca karttā kāraṇameva ca

30.187

asaca sadasaccaiva tathaiva prabhavāpyayaṃ
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca

30.188

paśūnāṃ pataye caiva namastvandhakaghātine
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe

30.189

tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ
namaścaṇḍāya muṇḍāya pracaṇḍāya dharāya ca

30.190

daṇḍimāsaktakarṇāya (1) daṇḍimuṇḍāya (2) vai namaḥ
namo'rḍadaṇḍakeśāya jiṣkāya vikṛtāya ca

30.191

vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya te namaḥ
namasvapratirūpāya śivāya ca namo'stu te

30.192

sūryyāya sūryyapataye sūryyadhvajapatākine
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine

30.163-2

namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca
hiraṇyakṛtacūr̤āya hiraṇyapataye namaḥ

30.164-2

satraghātāya(1) daṇḍāya varṇapānapuṭāya ca
namaskṛtāya stutyāya stūyamānāya vai namaḥ

30.165-2

sarvāgrābhakṣyabhakṣyāya sarvabhūtāntarātmane
namo hotrāya mantrāya śukladhvajapatākine

30.166-3

namo namāya namyāya namaḥ kilikilāya(2) ca
namaste śayamānāya śayitāyotthitāya ca

30.167-2

sthitāya calamānāya mudrāya kuṭilāya ca
namo narttanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe

30.168-2

nāṭyopahāralabdhāya gītavādyaratāya ca
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca

30.166-4

kalanāya ca kalpāya cayāyopaccayāya ca
bhīmadundubhihāsāya bhīmasenapriyāya ca

30.200

ugrāya ca namo nityaṃ namaste daśavāhave
namaḥ kapālahastāya citābhasmapriyāya ca

First 200 of 321 passages. Read on

Linked texts (13)