Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 5.23: trayoviṃśo'dhyāyaḥ | dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 5.23

Language
Sanskrit

Contents

trayoviṃśo'dhyāyaḥ | dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanam

5.23.1

sanatkumāra uvāca |
śṛṇu vyāsa mahābuddhe dehasyāśucitāṃ mune |
mahattvaṃ ca svabhāvasya samāsātkathayāmyaham ||

5.23.2

śukraśoṇitasaṃyogāddehaḥ sañjāyate yataḥ |
nityaṃ viṇmūtrasampūrṇastenāyamaśuciḥ smṛtaḥ ||

5.23.3

yathāntarviṣṭhayā pūrṇaḥ śucimānna bahirghaṭaḥ |
śodhyamāno hi deho'yaṃ tenāyamaśucistataḥ ||

5.23.4

samprāpyāti pavitrāṇi pañcagavyaṃ havīṃṣi ca |
aśucitvaṃ kṣaṇādyānti kimanyadaśucistataḥ ||

5.23.5

hṛdyānyapyannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca |
aśucitvaṃ prayāntyāśu kimanyadaśucistataḥ ||

5.23.6

he janāḥ kinna paśyanti yanniryāti dine dine |
svadehātkaśmalaṃ pūtistadādhāraḥ kathaṃ śuciḥ ||

5.23.7

dehaḥ saśodhyamāno'pi pañcagavyakuśāmbubhiḥ |
ghṛṣyamāṇa ivāṅgāro nirmalatvaṃ na gacchati ||

5.23.8

srotāṃsi yasya satataṃ prabhavanti gireriva |
kaphamūtrapurīṣādyaiḥ sa dehaḥ śudhyate katham ||

5.23.9

sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate |
śucirekaḥ pradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva ||

5.23.10

sṛṣṭvātmadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ |
tathāpyaśucibhāṇḍasya na vibhraśyati kiṃ karaḥ ||

5.23.11

kāyaḥ sugandhadhūpādyairyatnenāpi susaṃskṛtaḥ |
na jahāti svabhāvaṃ sa śvapucchamiva nāmitam ||

5.23.12

yathā jātyaiva kṛṣṇorthaḥ śuklaḥ ssyānnahyupāyataḥ |
saṃśoddhyamānāpi tathā bhavenmūrtirna nirmalā ||

5.23.13

jighrannapi svadurgandhaṃ paśyannapi svakaṃ malam |
na virajyeta loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām ||

5.23.14

aho mohasya māhātmyaṃ yenedaṃ chāditaṃ jagat |
śīghraṃ paśyan svakaṃ doṣaṃ kāyasya na virajyate ||

5.23.15

svadehasya vigandhena na virajyeta yo naraḥ |
virāgakāraṇaṃ tasya kimetadupadiśyate ||

5.23.16

sarvasyaiva jaganmadhye deha evāśucirbhavet |
tanmalāvayavasparśācchucirapyaśucirbhavet ||

5.23.17

gandhalepāpanodārtha śaucaṃ dehasya kīrtitam |
dvayasyāpagamācchuddhiḥ śuddhasparśādviśudhyati ||

5.23.18

gaṅgātoyena sarveṇa mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ |
āmṛtyorācarecchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati ||

5.23.19

tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati |
śvadṛtiḥ kṣālitā tīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati ||

5.23.20

antarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam |
na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param ||

5.23.21

sarveṇa gāṅgena jalena samyaṅ mṛtparvatenāpyatha bhāvaduṣṭaḥ |
ājanmanaḥ snānaparo manuṣyo na śudhyatītyeva vayaṃ vadāmaḥ ||

5.23.22

prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ mahāntam |
praviśya dagdhastvapi bhāvaduṣṭo na dharmamāpnoti phalaṃ na cānyat ||

5.23.23

gaṅgāditīrtheṣu vasanti matsyā devālaye pakṣigaṇāśca nityam |
bhāvojjhitāste na phalaṃ labhante tīrthāvagāhācca tathaiva dānāt ||

5.23.24

bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇe sarvakarmasu |
anyathāliṅgyate kāntā bhāvena duhitānyathā ||

5.23.25

manaso bhidyate vṛttirabhinneṣvapi vastuṣu |
anyathaiva sutaṃ nārī cintayatyanyathā patim ||

5.23.26

paśyadhvamasya bhāvasya mahābhāgyamaśeṣataḥ |
pariṣvakto'pi yannāryā bhāvahīnaṃ na kāmayet ||

5.23.27

nādyādvividhamannādyaṃ bhakṣyāṇi surabhīṇi ca |
yadi cintāṃ samādhatte citte kāmādiṣu triṣu ||

5.23.28

gṛhyate tena bhāvena naro bhāvādvimucyate |
bhāvataḥ śuci śuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca vindati ||

5.23.29

bhāvenaikātmaśuddhātmā dahan juhvan stuvan mṛtaḥ |
jñānāvāpteravāpyāśu lokān subahuyājinām ||

5.23.30

jñānāmalāmbhasā puṃsāṃ sadvairāgyamṛdā punaḥ |
avidyārāgaviṇmūtralepagandhaviśodhanam ||

5.23.31

evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci smṛtam |
tvaṅmātrasāraṃ niḥsāraṃ kadalīsārasannibham ||

5.23.32

jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilo bhavet |
dehabhogodbhavādbhāvācchamacittaḥ prasannadhīḥ ||

5.23.33

so'tikrāmati saṃsāraṃ jīvanmuktaḥ prajāyate |
saṃsāraṅkadalīsāradṛḍhagrāhyavatiṣṭhate ||

5.23.34

evametanmahākaṣṭaṃ janmaduḥkhaṃ prakīrtitam |
puṃsāmajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca ||

5.23.35

ślokārdhena tu vakṣyāmi yaduktaṃ granthakoṭibhiḥ |
mameti paramaṃ duḥkhaṃ na mameti paraṃ sukham ||

5.23.36

bahavo'pīha rājānaḥ paraṃ lokamito gatāḥ |
nirmamatvasametāstu baddhāḥ śatasahasraśaḥ ||

5.23.37

garbhasthasya smṛtiryāsītsā ca tasya praṇaśyati |
sammūrchitena duḥkhena yoniyantranipīḍanāt ||

5.23.38

bāhyena vāyunā vāsya mohasaṅgena dehinaḥ |
spṛṣṭamātreṇa ghoreṇa jvaraḥ samupajāyate ||

5.23.39

tena jvareṇa mahatā sammohaśca prajāyate |
sammūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ sañjāyate punaḥ ||

5.23.40

smṛtibhraṃśāttatastasya smṛtirnno pūrvakarmaṇaḥ |
ratiḥ sañjāyate tūrṇaṃ jantostatraiva janmani ||

5.23.41

rakto mūḍhaśca loko'yaṃ na kārye sampravartate |
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam ||

5.23.42

na śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati karṇe'pi sanmune |
na paśyati paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi tatkṣame ||

5.23.43

same pathi śanairgacchan skhalatīva pade pade |
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi ||

5.23.44

saṃsāre kliśyate tena garbhalobhavaśānugaḥ |
garbhasmṛtena pāpena samujjhitamatiḥ pumān ||

5.23.45

itthaṃ mahatparaṃ divyaṃ śāstramuktaṃ śivena tu |
tapasaḥ kathanārthāya svargamokṣaprasādhanam ||

5.23.46

ye satyasmin śive jñāne sarvakāmārthasādhane |
na kurvantyātmanaḥ śreyastadeva mahadadbhutam ||

5.23.47

avyaktendriyavṛttitvād bālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ |
icchannapi na śaknoti vaktuṃ kartuṃ pratikriyām ||

5.23.48

dantotthāne mahadduḥkhamalpena vyādhinā tathā |
bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍā bālagrahairapi ||

5.23.49

kvacitkṣuttṛṭparītāṅgaḥ kvacittiṣṭhati saṃraṭan |
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohād bālaḥ samācaret ||

5.23.50

kaumāre karṇapīḍāyāṃ mātāpitrośca sādhanaiḥ |
akṣarādhyayanādyaiśca nānāduḥkhaṃ pravartate ||

5.23.51

bālye duḥkhamatītyaiva paśyannapi vimūḍhadhīḥ |
na kurvītātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam ||

5.23.52

pravṛttendriyavṛttitvātkāmarogaprapīḍanāt |
tadaprāpte tu satataṃ kutaḥ saukhyaṃ tu yauvane ||

5.23.53

īrṣyayā ca mahadduḥkhaṃ mohādraktasya tasya ca |
netrasya kupitasyeva tyāgī duḥkhāya kevalam ||

5.23.54

na rātrau vindate nidrāṃ kāmāgnipariveditaḥ |
divāpi ca kutaḥ saukhyamarthopārjanacintayā ||

5.23.55

strīṣvadhyāsitacittasya ye puṃsaḥ śukrabindavaḥ |
te sukhāya na manyante svedajā iva te tathā ||

5.23.56

kṛmibhistudyamānasya kuṣṭhino vānarasya ca |
kaṇḍūyanābhitāpena yadbhavet strīṣu tadvidaḥ ||

5.23.57

yādṛśaṃ manyate saukhyaṃ gaṇḍe pūtivinirgamāt |
tādṛśaṃ strīṣu mantavyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate ||

5.23.58

viṇmūtrasya samutsargātsukhaṃ bhavati yādṛśam |
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ mūḍhaiḥ kalpitamanyathā ||

5.23.59

nārīṣvavastubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu ca |
nāṇumātraṃ sukhaṃ tāsu kathitaṃ pañcacūḍayā ||

5.23.60

sammānanāvamānābhyāṃ viyogeneṣṭasaṅgamāt |
yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam ||

5.23.61

valīpalitakhālityaiḥ śithilikṛtavigraham |
sarvakriyāsvaśaktiṃ ca jarayā jarjarīkṛtam ||

5.23.62

strīpuṃsayauvanaṃ hṛdyamanyo'nyasya priyaṃ purā |
tadeva jarayā grastamanayorapi na priyam ||

5.23.63

apūrvavatsvamātmānaṃ jarayā parivartitam |
yaḥ paśyannapi rajyeta ko'nyastasmādacetanaḥ ||

5.23.64

jarābhibhūtaḥ puruṣaḥ putrīputrādibāndhavaiḥ |
asaktatvāddurādharṣairbhṛtyaiśca paribhūyate ||

5.23.65

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ vā mokṣaṃ vātijarāturaḥ |
aśaktaḥ sādhituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret ||

5.23.65.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ saṃsāracikitsāyāṃ dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ ||

5.23.65.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

5.23.65.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

5.23.65.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Linked texts (7)