Shivapurana 5.23: trayoviṃśo'dhyāyaḥ | dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.23.65 — 4 parts
trayoviṃśo'dhyāyaḥ | dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanam
5.23.1
sanatkumāra uvāca |
śṛṇu vyāsa mahābuddhe dehasyāśucitāṃ mune |
mahattvaṃ ca svabhāvasya samāsātkathayāmyaham ||
5.23.2
śukraśoṇitasaṃyogāddehaḥ sañjāyate yataḥ |
nityaṃ viṇmūtrasampūrṇastenāyamaśuciḥ smṛtaḥ ||
5.23.3
yathāntarviṣṭhayā pūrṇaḥ śucimānna bahirghaṭaḥ |
śodhyamāno hi deho'yaṃ tenāyamaśucistataḥ ||
5.23.4
samprāpyāti pavitrāṇi pañcagavyaṃ havīṃṣi ca |
aśucitvaṃ kṣaṇādyānti kimanyadaśucistataḥ ||
5.23.5
hṛdyānyapyannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca |
aśucitvaṃ prayāntyāśu kimanyadaśucistataḥ ||
5.23.6
he janāḥ kinna paśyanti yanniryāti dine dine |
svadehātkaśmalaṃ pūtistadādhāraḥ kathaṃ śuciḥ ||
5.23.7
dehaḥ saśodhyamāno'pi pañcagavyakuśāmbubhiḥ |
ghṛṣyamāṇa ivāṅgāro nirmalatvaṃ na gacchati ||
5.23.8
srotāṃsi yasya satataṃ prabhavanti gireriva |
kaphamūtrapurīṣādyaiḥ sa dehaḥ śudhyate katham ||
5.23.9
sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate |
śucirekaḥ pradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva ||
5.23.10
sṛṣṭvātmadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ |
tathāpyaśucibhāṇḍasya na vibhraśyati kiṃ karaḥ ||
5.23.11
kāyaḥ sugandhadhūpādyairyatnenāpi susaṃskṛtaḥ |
na jahāti svabhāvaṃ sa śvapucchamiva nāmitam ||
5.23.12
yathā jātyaiva kṛṣṇorthaḥ śuklaḥ ssyānnahyupāyataḥ |
saṃśoddhyamānāpi tathā bhavenmūrtirna nirmalā ||
5.23.13
jighrannapi svadurgandhaṃ paśyannapi svakaṃ malam |
na virajyeta loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām ||
5.23.14
aho mohasya māhātmyaṃ yenedaṃ chāditaṃ jagat |
śīghraṃ paśyan svakaṃ doṣaṃ kāyasya na virajyate ||
5.23.15
svadehasya vigandhena na virajyeta yo naraḥ |
virāgakāraṇaṃ tasya kimetadupadiśyate ||
5.23.16
sarvasyaiva jaganmadhye deha evāśucirbhavet |
tanmalāvayavasparśācchucirapyaśucirbhavet ||
5.23.17
gandhalepāpanodārtha śaucaṃ dehasya kīrtitam |
dvayasyāpagamācchuddhiḥ śuddhasparśādviśudhyati ||
5.23.18
gaṅgātoyena sarveṇa mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ |
āmṛtyorācarecchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati ||
5.23.19
tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati |
śvadṛtiḥ kṣālitā tīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati ||
5.23.20
antarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam |
na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param ||
5.23.21
sarveṇa gāṅgena jalena samyaṅ mṛtparvatenāpyatha bhāvaduṣṭaḥ |
ājanmanaḥ snānaparo manuṣyo na śudhyatītyeva vayaṃ vadāmaḥ ||
5.23.22
prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ mahāntam |
praviśya dagdhastvapi bhāvaduṣṭo na dharmamāpnoti phalaṃ na cānyat ||
5.23.23
gaṅgāditīrtheṣu vasanti matsyā devālaye pakṣigaṇāśca nityam |
bhāvojjhitāste na phalaṃ labhante tīrthāvagāhācca tathaiva dānāt ||
5.23.24
bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇe sarvakarmasu |
anyathāliṅgyate kāntā bhāvena duhitānyathā ||
5.23.25
manaso bhidyate vṛttirabhinneṣvapi vastuṣu |
anyathaiva sutaṃ nārī cintayatyanyathā patim ||
5.23.26
paśyadhvamasya bhāvasya mahābhāgyamaśeṣataḥ |
pariṣvakto'pi yannāryā bhāvahīnaṃ na kāmayet ||
5.23.27
nādyādvividhamannādyaṃ bhakṣyāṇi surabhīṇi ca |
yadi cintāṃ samādhatte citte kāmādiṣu triṣu ||
5.23.28
gṛhyate tena bhāvena naro bhāvādvimucyate |
bhāvataḥ śuci śuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca vindati ||
5.23.29
bhāvenaikātmaśuddhātmā dahan juhvan stuvan mṛtaḥ |
jñānāvāpteravāpyāśu lokān subahuyājinām ||
5.23.30
jñānāmalāmbhasā puṃsāṃ sadvairāgyamṛdā punaḥ |
avidyārāgaviṇmūtralepagandhaviśodhanam ||
5.23.31
evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci smṛtam |
tvaṅmātrasāraṃ niḥsāraṃ kadalīsārasannibham ||
5.23.32
jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilo bhavet |
dehabhogodbhavādbhāvācchamacittaḥ prasannadhīḥ ||
5.23.33
so'tikrāmati saṃsāraṃ jīvanmuktaḥ prajāyate |
saṃsāraṅkadalīsāradṛḍhagrāhyavatiṣṭhate ||
5.23.34
evametanmahākaṣṭaṃ janmaduḥkhaṃ prakīrtitam |
puṃsāmajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca ||
5.23.35
ślokārdhena tu vakṣyāmi yaduktaṃ granthakoṭibhiḥ |
mameti paramaṃ duḥkhaṃ na mameti paraṃ sukham ||
5.23.36
bahavo'pīha rājānaḥ paraṃ lokamito gatāḥ |
nirmamatvasametāstu baddhāḥ śatasahasraśaḥ ||
5.23.37
garbhasthasya smṛtiryāsītsā ca tasya praṇaśyati |
sammūrchitena duḥkhena yoniyantranipīḍanāt ||
5.23.38
bāhyena vāyunā vāsya mohasaṅgena dehinaḥ |
spṛṣṭamātreṇa ghoreṇa jvaraḥ samupajāyate ||
5.23.39
tena jvareṇa mahatā sammohaśca prajāyate |
sammūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ sañjāyate punaḥ ||
5.23.40
smṛtibhraṃśāttatastasya smṛtirnno pūrvakarmaṇaḥ |
ratiḥ sañjāyate tūrṇaṃ jantostatraiva janmani ||
5.23.41
rakto mūḍhaśca loko'yaṃ na kārye sampravartate |
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam ||
5.23.42
na śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati karṇe'pi sanmune |
na paśyati paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi tatkṣame ||
5.23.43
same pathi śanairgacchan skhalatīva pade pade |
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi ||
5.23.44
saṃsāre kliśyate tena garbhalobhavaśānugaḥ |
garbhasmṛtena pāpena samujjhitamatiḥ pumān ||
5.23.45
itthaṃ mahatparaṃ divyaṃ śāstramuktaṃ śivena tu |
tapasaḥ kathanārthāya svargamokṣaprasādhanam ||
5.23.46
ye satyasmin śive jñāne sarvakāmārthasādhane |
na kurvantyātmanaḥ śreyastadeva mahadadbhutam ||
5.23.47
avyaktendriyavṛttitvād bālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ |
icchannapi na śaknoti vaktuṃ kartuṃ pratikriyām ||
5.23.48
dantotthāne mahadduḥkhamalpena vyādhinā tathā |
bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍā bālagrahairapi ||
5.23.49
kvacitkṣuttṛṭparītāṅgaḥ kvacittiṣṭhati saṃraṭan |
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohād bālaḥ samācaret ||
5.23.50
kaumāre karṇapīḍāyāṃ mātāpitrośca sādhanaiḥ |
akṣarādhyayanādyaiśca nānāduḥkhaṃ pravartate ||
5.23.51
bālye duḥkhamatītyaiva paśyannapi vimūḍhadhīḥ |
na kurvītātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam ||
5.23.52
pravṛttendriyavṛttitvātkāmarogaprapīḍanāt |
tadaprāpte tu satataṃ kutaḥ saukhyaṃ tu yauvane ||
5.23.53
īrṣyayā ca mahadduḥkhaṃ mohādraktasya tasya ca |
netrasya kupitasyeva tyāgī duḥkhāya kevalam ||
5.23.54
na rātrau vindate nidrāṃ kāmāgnipariveditaḥ |
divāpi ca kutaḥ saukhyamarthopārjanacintayā ||
5.23.55
strīṣvadhyāsitacittasya ye puṃsaḥ śukrabindavaḥ |
te sukhāya na manyante svedajā iva te tathā ||
5.23.56
kṛmibhistudyamānasya kuṣṭhino vānarasya ca |
kaṇḍūyanābhitāpena yadbhavet strīṣu tadvidaḥ ||
5.23.57
yādṛśaṃ manyate saukhyaṃ gaṇḍe pūtivinirgamāt |
tādṛśaṃ strīṣu mantavyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate ||
5.23.58
viṇmūtrasya samutsargātsukhaṃ bhavati yādṛśam |
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ mūḍhaiḥ kalpitamanyathā ||
5.23.59
nārīṣvavastubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu ca |
nāṇumātraṃ sukhaṃ tāsu kathitaṃ pañcacūḍayā ||
5.23.60
sammānanāvamānābhyāṃ viyogeneṣṭasaṅgamāt |
yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam ||
5.23.61
valīpalitakhālityaiḥ śithilikṛtavigraham |
sarvakriyāsvaśaktiṃ ca jarayā jarjarīkṛtam ||
5.23.62
strīpuṃsayauvanaṃ hṛdyamanyo'nyasya priyaṃ purā |
tadeva jarayā grastamanayorapi na priyam ||
5.23.63
apūrvavatsvamātmānaṃ jarayā parivartitam |
yaḥ paśyannapi rajyeta ko'nyastasmādacetanaḥ ||
5.23.64
jarābhibhūtaḥ puruṣaḥ putrīputrādibāndhavaiḥ |
asaktatvāddurādharṣairbhṛtyaiśca paribhūyate ||
5.23.65
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ vā mokṣaṃ vātijarāturaḥ |
aśaktaḥ sādhituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret ||
5.23.65.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ saṃsāracikitsāyāṃ dehāśucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ ||
5.23.65.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.23.65.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.23.65.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Linked texts (7)
- Acintyaviśvasādākhyatantra — Sanskrit
- Anādivīraśaivasārasaṃgraha — Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Ajñānadhvāntacaṇḍabhāskara — Amareśvara Śāstrin 1825, Sanskrit