Shivapurana 7.1.31
Śivapurāṇa 7.1.31
- Language
- Sanskrit
Contents
7.1.31.1
/
jijñāsā hi na nāstikyaṃ sādhayetsādhubuddhiṣu //
/
pramaṇamatra vakṣyāmi satāmmohanivartakam //
7.1.31.2
/
asatāṃ tvanyathābhāvaḥ prasādena vinā prabhoḥ //
/
śivasya paripūrṇasya parānugrahamantarā //
7.1.31.3
/
na kiṃcidapi kartavyamiti sādhu viniścitam //
/
svabhāva eva paryāptaḥ parānugrahakarmaṇi //
7.1.31.4
/
anyathā nissvabhavena na kimapyanugṛhyate //
/
paraṃ sarvamanugrāhyaṃ paśupāśātmakaṃ jagat //
7.1.31.5
/
parasyānugrahārthaṃ tu patyurājñāsamanvayaḥ //
/
patirājñāpakaḥ sarvamanugṛhṇāti sarvadā //
7.1.31.6
/
tadarthamarthasvīkāre parataṃtraḥ kathaṃ śivaḥ //
/
anugrāhyanapekṣo 'sti na hi kaścidanugrahaḥ //
7.1.31.7
/
ataḥ svātantryaśabdārthānanapekṣatvalakṣaṇaḥ //
/
etatpunaranugrāhyaṃ parataṃtraṃ tadiṣyate //
7.1.31.8
/
anugrahādṛte tasya bhuktimuktyorananvayāt //
/
mūrtātmano 'pyanugrāhyā śivājñānanivartanāt //
7.1.31.9
/
ajñānādhiṣṭhitaṃ śambhorna kiṃcidiha vidyate //
/
yenopalabhyate 'smābhissakalenāpi niṣkalaḥ //
7.1.31.10
/
sa mūrtyātmā śivaḥ śaivamūrtirityupacaryate //
/
na hyasau niṣkalaḥ sākṣācchivaḥ paramakāraṇam //
7.1.31.11
/
sākāreṇānubhāvena kenāpyanupalakṣitaḥ //
/
pramāṇagamyatāmātraṃ tatsvabhāvopapādakam //
7.1.31.12
/
na tāvatātropekṣādhīrupalakṣaṇamaṃtarā //
/
ātmopamolvaṇaṃ sākṣānmūrtireva hi kācana //
7.1.31.13
/
śivasya mūrtirmūrtyātmā parastasyopalakṣaṇam //
/
yathā kāṣṭheṣvanārūḍho na vahnirupalabhyate //
7.1.31.14
/
evaṃ śivo 'pi mūrtyātmanyanārūḍha iti sthitiḥ //
/
yathāgnimānayetyukte jvalatkāṣṭhādṛte svayam //
7.1.31.15
/
nāgnirānīyate tadvatpūjyo mūrtyātmanā śivaḥ //
/
ata eva hi pūjādau mūrtyātmaparikalpanam //
7.1.31.16
/
mūrtyātmani kṛtaṃ sākṣācchiva eva kṛtaṃ yataḥ //
/
liṃgādāvapi tatkṛtyamarcāyāṃ ca viśeṣataḥ //
7.1.31.17
/
tattanmūrtyātmabhāvena śivo 'smābhirupāsyate //
/
yathānugṛhyate so 'pi mūrtyātmā pārameṣṭhinā //
7.1.31.18
/
tathā mūrtyātmaniṣṭhena śivena paśavo vayam //
/
lokānugrahaṇāyaiva śivena parameṣṭhinā //
7.1.31.19
/
sadāśivādayassarve mūrtyātmano 'pyadhiṣṭhitāḥ //
/
ātmanāmeva bhogāya mokṣāya ca viśeṣataḥ //
7.1.31.20
/
tattvātattvasvarūpeṣu mūrtyātmasu śivānvayaḥ //
/
bhogaḥ karmavipākātmā sukhaduḥkhātmako mataḥ //
7.1.31.21
/
na ca karma śivo 'stīti tasya bhogaḥ kimātmakaḥ //
/
sarvaṃ śivo 'nugṛhṇāti na nigṛhṇāti kiṃcana //
7.1.31.22
/
nigṛhṇatāṃ tu ye doṣāśśive teṣāmasaṃbhavāt //
/
ye punarnigrahāḥ kecidbrahmādiṣu nidarśitāḥ //
7.1.31.23
/
te 'pi lokahitāyaiva kṛtāḥ śrīkaṇṭhamūrtinā //
/
brahmāṇḍasyādhipatyaṃ hi śrīkaṇṭhasya na saṃśayaḥ //
7.1.31.24
/
śrīkaṇṭhākhyāṃ śivo mūrtiṃ krīḍatīmadhitiṣṭhati //
/
sadoṣā eva devādyā nigṛhītā yathoditam //
7.1.31.25
/
tatastepi vipāpmānaḥ prajāścāpi gatajvarāḥ //
/
nigraho 'pi svarūpeṇa viduṣāṃ na jugupsitaḥ //
7.1.31.26
/
ata eva hi daṇḍyeṣu daṇḍo rājñāṃ praśasyate //
/
yatsiddhirīśvaratvena kāryavargasya kṛtsnaśaḥ //
7.1.31.27
/
na sa cedīśatāṃ kuryājjagataḥ kathamīśvaraḥ //
/
īśecchā ca vidhātṛtvaṃ vidherājñāpanaṃ param //
7.1.31.28
/
ājñāvaśyamidaṃ kuryānna kuryāditi śāsanam //
/
tacchāsanānuvartitvaṃ sādhubhāvasya lakṣaṇam //
7.1.31.29
/
viparītasamādhoḥ syānna sarvaṃ tattu dṛśyate //
/
sādhu saṃrakṣaṇīyaṃ cedvinivartyamasādhu yat //
7.1.31.30
/
nivartate ca sāmāderaṃte daṇḍo hi sādhanam //
/
hitārthalakṣaṇaṃ cedaṃ daṇḍāntamanuśāsanam //
7.1.31.31
/
ato yadviparītaṃ tadahitaṃ saṃpracakṣate //
/
hite sadā niṣaṇṇānāmīśvarasya nidarśanam //
7.1.31.32
/
sa kathaṃ duṣyate sadbhirasatāmeva nigrahāt //
/
ayuktakāriṇo loke garhaṇīyāvivekitā //
7.1.31.33
/
yadudvejayate lokantadayuktaṃ pracakṣate //
/
sarvo 'pi nigraho loke na ca vidveṣapūrvakaḥ //
7.1.31.34
/
na hi dveṣṭi pitā putraṃ yo nigṛhyāti śikṣayet //
/
mādhyasthenāpi nigrāhyānyo nigṛhṇāti mārgataḥ //
7.1.31.35
/
tasyāpyavaśyaṃ yatkiṃcinnairghṛṇyamanuvartate //
/
anyathā na hinastyeva sadoṣānapyasau parān //
7.1.31.36
/
hinasti cāyamapyajñānparaṃ mādhyasthyamācaran //
/
tasmādduḥkhātmikāṃ hiṃsāṃ kurvāṇo yaḥ sanirghṛṇaḥ //
7.1.31.37
/
536a
7.1.31.37.p1
iti nirbaṃdhayaṃtyeke niyamo neti cāpare //
7.1.31.37.p2
nidānajñasya bhiṣajo rugṇo hiṃsāṃ prayuṃjataḥ //
7.1.31.37.p3
na kiṃcidapi nairghṛṇyaṃ ghṛṇaivātra prayojikā //
7.1.31.37.p4
ghṛṇāpi na guṇāyaiva hiṃsreṣu pratiyogiṣu //
7.1.31.37.p5
tādṛśeṣu ghṛṇī bhrāntyā ghṛṇāntaritanirghṛṇaḥ //
7.1.31.37.p6
upekṣāpīha doṣāha rakṣyeṣu pratiyogiṣu //
7.1.31.37.p7
śaktau satyāmupekṣāto rakṣyassadyo vipadyate //
7.1.31.37.p8
sarpasyā ' 'syagatampaśyanyastu rakṣyamupekṣate //
7.1.31.37.p9
doṣābhāsānsamutprekṣya phalataḥ so 'pi nirghṛṇaḥ //
7.1.31.37.p10
tasmād ghṛṇā guṇāyaiva sarvatheti na saṃmatam //
7.1.31.37.p11
saṃmataṃ prāptakāmitvaṃ sarvaṃ tvanyadasammatam //
7.1.31.37.p12
mūrtyātmasvapi rāgādyā doṣāḥ santyeva vastutaḥ //
7.1.31.37.p13
tathāpi teṣāmevaite na śivasya tu sarvathā //
7.1.31.37.p14
agnāvapi samāviṣṭaṃ tāmraṃ khalu sakālikam //
7.1.31.37.p15
iti nāgnirasau duṣyettāmrasaṃsargakāraṇāt //
7.1.31.37.p16
nāgneraśucisaṃsargādaśucitvamapekṣate //
7.1.31.37.p17
aśucestvagnisaṃyogācchucitvamapi jāyate //
7.1.31.37.p18
evaṃ śodhyātmasaṃsargānna hyaśuddhaḥ śivo bhavet //
7.1.31.37.p19
śivasaṃsargatastveṣa śodhyātmaiva hi śudhyati //
7.1.31.37.p20
ayasyagnau samāviṣṭe dāho 'gnereva nāyasaḥ //
7.1.31.37.p21
mūrtātmanyevamaiśvaryamīśvarasyaiva nātmanām //
7.1.31.37.p22
na hi kāṣṭhaṃ jvalatyūrdhvamagnireva jvalatyasau //
7.1.31.37.p23
kāṣṭhasyāṃgāratā nāgnerevamatrāpi yojyatām //
7.1.31.37.p24
ata eva jagatyasminkāṣṭhapāṣāṇamṛtsvapi //
7.1.31.37.p25
śivāveśavaśādeva śivatvamupacaryate //
7.1.31.37.p26
maitryādayo guṇā gauṇāstasmātte bhinnavṛttayaḥ //
7.1.31.37.p27
tairguṇairuparaktānāṃ doṣāya ca guṇāya ca //
7.1.31.37.p28
yattu gauṇamagauṇaṃ ca tatsarvamanugṛhṇataḥ //
7.1.31.37.p29
na guṇāya na doṣāya śivasya guṇavṛttayaḥ //
7.1.31.37.p30
na cānugrahaśabdārthaṃ gauṇamāhurvipaścitaḥ //
7.1.31.37.p31
saṃsāramocanaṃ kiṃ tu śaivamājñāmayaṃ hitam //
7.1.31.37.p32
hitaṃ tadājñākaraṇaṃ yaddhitaṃ tadanugrahaḥ //
7.1.31.37.p33
sarvaṃ hite niyuñjāvaḥ sarvānugrahakārakaḥ //
7.1.31.37.p34
yastūpakāraśabdārthastamapyāhuranugraham //
7.1.31.37.p35
tasyāpi hitarūpatvācchivaḥ sarvopakārakaḥ //
7.1.31.37.p36
hite sadā niyuktaṃ tu sarvaṃ cidacidātmakam //
7.1.31.37.p37
svabhāvapratibandhaṃ tatsamaṃ na labhate hitam //
7.1.31.37.p38
yathā vikāsayatyeva raviḥ padmāni bhānubhiḥ //
7.1.31.37.p39
samaṃ na vikasantyeva svasvabhāvānurodhataḥ //
7.1.31.37.p40
svabhāvo 'pi hi bhāvānāṃ bhāvino 'rthasya kāraṇam //
7.1.31.37.p41
na hi svabhāvo naśyantamarthaṃ kartṛṣu sādhayet //
7.1.31.37.p42
suvarṇameva nāṃgāraṃ drāvayatyagnisaṃgamaḥ //
7.1.31.37.p43
evaṃ pakvamalāneva mocayenna śivaparān //
7.1.31.37.p44
536b
7.1.31.37.p45
yadyathā bhavituṃ yogyaṃ tattathā na bhavetsvayam //
7.1.31.37.p46
vinā bhāvanayā kartā svatantrassantato bhavet //
7.1.31.37.p47
svabhāvavimalo yadvatsarvānugrāhakaśśivaḥ //
7.1.31.37.p48
svabhāvamalināstadvadātmano jīvasaṃjñitāḥ //
7.1.31.37.p49
anyathā saṃsarantyete niyamānna śivaḥ katham //
7.1.31.37.p50
karmamāyānubandhosya saṃsāraḥ kathyate budhaiḥ //
7.1.31.37.p51
anubandho 'yamasyaiva na śivasyeti hetumān //
7.1.31.37.p52
sa heturātmanāmeva nijo nāgantuko malaḥ //
7.1.31.37.p53
āgantukatve kasyāpi bhāvyaṃ kenāpi hetunā //
7.1.31.37.p54
yo 'yaṃ heturasāvekastvavicitrasvabhāvataḥ //
7.1.31.37.p55
ātmatāyāḥ samatve 'pi baddhā muktāḥ pare yataḥ //
7.1.31.37.p56
baddheṣveva punaḥ kecillayabhogādhikārataḥ //
7.1.31.37.p57
jñānaiśvaryādivaiṣamyaṃ bhajante sottarādharāḥ //
7.1.31.37.p58
kecinmūrtyātmatāṃ yānti kecidāsannagocarāḥ //
7.1.31.37.p59
mūrtyātmasu śivāḥ kecidadhvanāṃ mūrdhasu sthitāḥ //
7.1.31.37.p60
madhye maheśvarā rudrāstvarvācīnapade sthitāḥ //
7.1.31.37.p61
āsanne 'pi ca māyāyāḥ parasmātkāraṇāttrayam //
7.1.31.37.p62
tatrāpyātmā sthito 'dhastādantarātmā ca madhyataḥ //
7.1.31.37.p63
parastātparamātmeti brahmaviṣṇumaheśvarāḥ //
7.1.31.37.p64
vartante vasavaḥ kecitparamātmapadāśrayāḥ //
7.1.31.37.p65
antarātmapade kecitkecidātmapade tathā //
7.1.31.37.p66
śāntyatītapade śaivāḥ śānte māheśvare tataḥ //
7.1.31.37.p67
vidyāyāntu yathā raudrāḥ pratiṣṭhāyāṃ tu vaiṣṇavāḥ //
7.1.31.37.p68
nivṛttau ca tathātmāno brahmā brahmāṃgayonayaḥ //
7.1.31.37.p69
devayonyaṣṭakaṃ mukhyaṃ mānuṣyamatha madhyamam //
7.1.31.37.p70
pakṣyādayo 'dhamāḥ pañcayonayastāścaturdaśa //
7.1.31.37.p71
uttarādharabhāvo 'pi jñeyassaṃsāriṇo malaḥ //
7.1.31.37.p72
yathāmabhāvo muktasya pūrvaṃ paścāttu pakvatā //
7.1.31.37.p73
malo 'pyāmaśca pakvaśca bhavetsaṃsārakāraṇam //
7.1.31.37.p74
āme tvadharatā puṃsāṃ pakve tūttaratā kramāt //
7.1.31.37.p75
paśvātmānastridhābhinnā ekadvitrimalāḥ kramāt //
7.1.31.37.p76
atrottarā ekamalā dvimalā madhyamā matāḥ //
7.1.31.37.p77
trimalāstvadhamā jñeyā yathottaramadhiṣṭhitāḥ //
7.1.31.37.p78
trimalānadhitiṣṭhaṃti dvimalaikamalāḥ kramāt //
7.1.31.37.p79
itthamaupādhiko bhedo viśvasya parikalpitaḥ //
7.1.31.37.p80
ekadvitrimalānsarvāñchiva eko 'dhitiṣṭhati //
7.1.31.37.p81
aśivātmakamapyetacchivenādhiṣṭhitaṃ yathā //
7.1.31.37.p82
arudrātmakamityevaṃ rudrairjagadadhiṣṭhitam //
7.1.31.37.p83
aṇḍāntā hi mahābhūmiśśatarudrādyadhiṣṭhitā //
7.1.31.37.p84
māyāntamantarikṣaṃ tu hyamareśādibhiḥ kramāt //
7.1.31.37.p85
aṃguṣṭhamātraparyantaissamaṃtātsaṃtataṃ tatam //
7.1.31.37.p86
mahāmāyāvasānā dyaurvāyvādyairbhuvanādhipaiḥ //
7.1.31.37.p87
537a
7.1.31.37.p88
anāśritāntairadhvāntarvartibhissamadhiṣṭhitāḥ //
7.1.31.37.p89
te hi sākṣāddiviṣadastvantarikṣasadastathā //
7.1.31.37.p90
pṛthivīpada ityevaṃ devā devavrataiḥ stutā //
7.1.31.37.p91
evantribhirmalairāmaiḥ pakvaireva pṛthakpṛthak //
7.1.31.37.p92
nidānabhūtaissaṃsārarogaḥ puṃsāṃ pravartate //
7.1.31.37.p93
asya rogasya bhaiṣajyaṃ jñānameva na cāparam //
7.1.31.37.p94
bhiṣagājñāpakaḥ śambhuśśivaḥ paramakāraṇam //
7.1.31.37.p95
aduḥkhenā 'pi śakto 'sau paśūnmocayituṃ śivaḥ //
7.1.31.37.p96
kathaṃ duḥkhaṃ karotīti nātra kāryā vicāraṇā //
7.1.31.37.p97
duḥkhameva hi sarvo 'pi saṃsāra iti niścitam //
7.1.31.37.p98
kathaṃ duḥkhamaduḥkhaṃ syātsvabhāvo hyaviparyayaḥ //
7.1.31.37.p99
na hi rogī hyarogī syādbhiṣagbhaiṣajyakāraṇāt //
7.1.31.37.p100
rogārtaṃ tu bhiṣagrogādbhaiṣajaissukhamuddharet //
7.1.31.37.p101
evaṃ svabhāvamalinānsvabhāvādduḥkhinaḥ paśūn //
7.1.31.37.p102
svājñauṣadhavidhānena duḥkhānmocayate śivaḥ //
7.1.31.37.p103
na bhiṣakkāraṇaṃ roge śivaḥ saṃsārakāraṇam //
7.1.31.37.p104
ityetadapi vaiṣamyaṃ na doṣāyāsya kalpate //
7.1.31.37.p105
duḥkhe svabhāvasaṃsiddhe kathantatkāraṇaṃ śivaḥ //
7.1.31.37.p106
svābhāviko malaḥ puṃsāṃ sa hi saṃsārayatyamūn //
7.1.31.37.p107
saṃsārakāraṇaṃ yattu malaṃ māyādyacetanam //
7.1.31.37.p108
tatsvayaṃ na pravarteta śivasānnidhyamantarā //
7.1.31.37.p109
yathā maṇirayaskāṃtassānnidhyādupakārakaḥ //
7.1.31.37.p110
ayasaścalatastadvacchivo 'pyasyeti sūrayaḥ //
7.1.31.37.p111
na nivartayituṃ śakyaṃ sānnidhyaṃ sadakāraṇam //
7.1.31.37.p112
adhiṣṭhātā tato nityamajñāto jagataśśivaḥ //
7.1.31.37.p113
na śivena vinā kiṃcitpravṛttamiha vidyate //
7.1.31.37.p114
tatpreritamidaṃ sarvaṃ tathāpi na sa muhyati //
7.1.31.37.p115
śaktirājñātmikā tasya niyantrī viśvatomukhī //
7.1.31.37.p116
tayā tatamidaṃ śaśvattathāpi sa na duṣyati //
7.1.31.37.p117
anidaṃ prathamaṃ sarvamīśitavyaṃ sa īśvaraḥ //
7.1.31.37.p118
īśanācca tadīyājñā tathāpi sa na duṣyati //
7.1.31.37.p119
yo 'nyathā manyate mohātsa vinaṣyati durmatiḥ //
7.1.31.37.p120
tacchaktivaibhavādeva tathāpi sa na duṣyati //
7.1.31.37.p121
etasminnaṃtare vyomnaḥ śrutāḥ vāgarīriṇī //
7.1.31.37.p122
satyamomamṛtaṃ saumyamityāvirabhavatsphuṭam //
7.1.31.37.p123
tato hṛṣṭatarāḥ sarve vinaṣṭāśeṣasaṃśayāḥ //
7.1.31.37.p124
munayo vismayāviṣṭāḥ preṇemuḥ pavanaṃ prabhum //
7.1.31.37.p125
tathā vigatasandehānkṛtvāpi pavano munīn //
7.1.31.37.p126
naite pratiṣṭhitajñānā iti matvaivamabravīt //
7.1.31.37.p127
vāyuruvācva
parokṣamaparokṣaṃ ca dvividhaṃ jñānamiṣyate //
7.1.31.98
/
parokṣamasthiraṃ prāhuraparokṣaṃ tu susthiram //
/
hetūpadeśagamyaṃ yattatparokṣaṃ pracakṣate //
7.1.31.99
/
537b
7.1.31.99.p1
aparokṣaṃ punaḥ śreṣṭhādanuṣṭhānādbhaviṣyati //
7.1.31.99.p2
nāparokṣādṛte mokṣa iti kṛtvā viniścayam //
7.1.31.99.p3
śreṣṭhānuṣṭhānasiddhyarthaṃ prayatadhvamatandritāḥ //
7.1.31.99.p4
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe jñānopadeśo nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ
7.1.31.99.p5
Chapter 32
ṛṣaya ūcuḥ
kiṃ tacchreṣṭamanuṣṭhānaṃ mokṣo yenaparokṣitaḥ //
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit