Skandapurana 89: athaikonanavatitamo'dhyāyaḥ
Kāśīkhaṇḍaṭīkā 89
- Language
- Sanskrit
athaikonanavatitamo'dhyāyaḥ
89.5
vailakṣyamiti | kiñcid vailakṣyaṃ nāṭayan pūrvāgamanādīṣadanyathātvaṃ ghaṭayan | yadvā lakṣyata iti lakṣyaṃ śarīraṃ vigataṃ lakṣyaṃ vailakṣyam | svārthe taddhitaḥ | kiñcidyathā syāttathā vailakṣyaṃ satyā dehatyāgamākāreṇa prakaṭayan kṣaṇaṃ joṣaṃ tūṣṇīṃ samāsthita ityarthaḥ |
89.6
abhāvino'sataḥ padārthasya | bhāvinaḥ sataḥ padārthasya | taduktamīśvareṇa – nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ | ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ iti |
89.9
anīśvaramasvatantram | kālayeccālayennāśayediti yāvat |
89.10
yadyasmāt |
89.11
rīḍhitam avajñātam | vīṭitamiti pāṭhe'pi sa evārthaḥ |
89.12
heḍaneti ḍalayorekatvāt | pratiṣṭhābhājanaṃ kiṃ kākvā netyarthaḥ | iti vitarke sambodhane vā |
89.13
abhimānadhanā yena te labdharīḍhāḥ prāptāvahelanāḥ |
89.14
nāpacīyeta na hīyeta | nopacīyeta na vardheta | etadeva hetupūrvakaṃ spaṣṭayati- avyayatvāditi | avyayatvāddhānirnāsti pūrṇatvādvṛddhirnāstītyarthaḥ |
89.15
mahākālaḥ sarvasaṃhāraka ityarthaḥ | sa kālakāla īśvaraḥ kālamūṣikabhakṣaka ityādiśrutismṛtibhyaḥ |
89.16
satyamityādyāheti śeṣaḥ | joṣaṃ tūṣṇīmiti guhyoktiḥ |
89.17
pratimākāraḥ parvatānniḥsṛtaputtalikākāraḥ | abhūtopameyam |
89.19
karavai karomi |
89.20
varaṃ śreṣṭhaṃ yathā syātkevalamiti vā |
89.22
teṣu madhye | praṇihanmi prakarṣeṇa nihanmi |
89.27
vinimayya parivartya | svahelayā svīyalīlayā | āśu helayeti kvacit |
89.29
avāsṛjat sṛṣṭavān | asīsṛjaditi kvacit |
89.35
kṛtaṃ kṛtyaṃ yena tamiva sampāditakāryamiva |
89.36
acīkhanan khanayāmāsuḥ | vai niścitaṃ prasiddhau vā | vitardīriti pāṭhe'pi sa evārthaḥ | pṛṣad dadhi |
89.38
dadhvaṃsuḥ dhvaṃsayāmāsuḥ |
89.39
sucāṃ sugādīnāmityarthaḥ | suvādīṃśceti kvacit |
89.40
ācūḍamūlāḥ samagrā ityarthaḥ | vidhūtāḥ kampitā utpāṭitā iti vā |
89.44
nirnāsikāṃ vyadhāt vigatanāsikāmakarot |
89.45
pāśayitvā baddhvā |
89.47
kenacid yena dṛṣṭastenetyarthaḥ |
89.48
pādayoḥ pādau dhṛtvā'dhunot akampayat |
89.49
vāmayāmāsa udgirayāmāsa ca | bhakṣitā² bhakṣakaḥ |
89.50
jagau uvāca |
89.53
ātolya ākṛṣya |
89.56
vātyayā cakravātena |
89.60
ataḥ kuto maheśvare dveṣa iti |
89.61
tatastaṃ rakṣa yatnata iti garvoktiḥ |
89.65
kiñca yuddhaṃ tadapradānaṃ ca tvayi na sambhāvyata ityāha-prāyaśa iti | yadvā rakṣa baddhvā sthāpaya | tatra hetumāha-prāyaśa iti | netrarūpamambujaṃ netrāmbujam |
89.66
naṣṭeṣvadarśanaṃ gateṣu |
89.69
kathaṃ kena prakāreṇa | svayamiti kvacit | tatra svayaṃ balādityeva |
89.70
dṛṣṭibhaṅgaiva kaṭākṣeṇaiva |
89.71
sutadeśīyaḥ putrasthānīyaḥ putrāt kiñcinyūūna iti vā | rājata iti rājā viśvanāthastasyādeśamājñāmiti |
89.72
ekaikaṃ gaṇam |
89.73
miśrairmadadhāturāgaraktaiḥ dravairiti śeṣaḥ | sarve iti pāṭhe spaṣṭa evārthaḥ |
89.75
gaṇapo vīrabhadraḥ |
89.76
atha tairiti || athetyarthāntaram | taiḥ prasiddhairnandibhṛṅgipramukhaiḥ pramathaiḥ śambhoḥ pārṣadairviṣṇoranugā bhṛtyāḥ sunandanandaprabalārhaṇādyāstiṣṭhatha mā'smatto jīvanto mokṣadhva-mityevaṃ gaditā ākṣiptāḥ santo raṇe saṃgrāme bhayād vaktreṇa tṛṇamādadānā gṛhṇānāḥ pāśavīṃ paśusambandhinīṃ paśavo yathā mukhe na tṛṇaṃ gṛhṇanti, tādṛśīṃ daśāmāpitāḥ prāpitā ityarthaḥ | cakreṇeti pāṭhe gaditā gadābhiryuktā | astyarthe itac | cakreṇopa-lakṣitāścakrahastā apītyarthaḥ | śeṣaṃ samānam |
89.79
ajñātā vedanā yena tam | khaṭvāṅgamastraviśeṣam |
89.81
kalitā gṛhītā | bhuśuṇḍyā'straviśeṣeṇa || 77-78 | tadaṅgasaṅgaṃ harerdehasāmīpyam | vidadre vidīrṇā | tayā gadayā | viṣaphālatayā tu seti kvacit |
89.88
aṅgapratyaṅgakāni aṅgābharaṇāni |
89.91
buddhipūrvakaṃ nindati—yasyeti | sahāyinaḥ sāhāyyakāriṇaḥ | ityākarṇyatyārabhya prāpya dakṣamityādeḥ prāktanasya granthasyā'yamabhiprāyaḥ—svātmano viśveśasya yo vai viṣṇuḥ sa vai rudra ityādyukteḥ | māno vidheyaḥ, ata evātmābhinnasya rudrasyājñākartu-vīrabhadrasya sāmarthyajijñāsāpūrvakaṃ māno deyaḥ svabhaktasya śaraṇāpannasya dakṣasyāpi sāhāyyaṃ vidheyam, ata etattritayaṃ manasi nidhāya bhagavāṃstathā cakre, yathā paraśurāma-rūpeṇa śaraṇāpannāyā ambāyāḥ svaśiṣyasya ca bhīṣmasya sāhāyyamānadānārthaṃ yuddhaṃ mohaṃ parājayaṃ ca svīkṛtavāniti | dadhīciśāpādvā evam | bhaviṣyasi hṛṣīkeśaḥ svāśrito'pi parāṅmukhaḥ | evamuktvā tu viprarṣirvirarāma taponidhiḥ || iti kūrmokteḥ |
89.92
śuśruvuḥ śrutavantaḥ | mumuduriti kvacit | jihvāḥ acchinat | śrutīḥ karṇān dvidhā akarodityarthaḥ |
89.94
ullambitāḥ bhūmyasparśī yathā syāttathā sthāpitā ityarthaḥ | adhomukhāśca kecidullambitā ityanvayaḥ | ke te tatrāha-yairdeveśamiti |
89.96
kartitāśchinnāḥ |
89.99
aśivā amaṅgalarūpā, na vidyate śiva īśvaro yasyāmiti vā |
89.100
īdṛkṣaḥ īdṛśaḥ | viṣṇutiraskāreṇa śivabhiyā vīrabhadro lajjitaḥ |
89.102
helayā īśvarasya vīrabhadrasya veti śeṣaḥ |
89.108
samprasādyaḥ samyak prasādaṃ prāpyaḥ prāpaṇīyaḥ |
89.110
himaprasthaṃ himālayaṃ vānaprasthamiti yāvat |
89.115
vīraṃ vīrabhadram | prakalpaya sampādaya | prakalpayanniti kvacit |
89.136
tattadā | nirdvandvā'vyabhicāriṇī |
89.139
aparādhālayo'parādhāśrayaḥ |
|| iti śrīrāmānandakṛtāyāṃ kāśīkhaṇḍaṭīkāyāmekonanavatitamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Skandapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit