Pramāṇa · Search · About · API

Kumarikakhanda 40

Kumārikākhaṇḍa 40

Language
Sanskrit

Contents

40.1

cha || || nārada uvāca || || bhūmeryojanalakṣe ca kauravya ravimaṃḍalam || yojanānāṃ saha
srāṇi bhāskarasya ratho nava

40.2

īṣādaṃḍastathaivāsya dviguṇaḥ parikīrtitaḥ || sārdhakoṭistathā sapta niyutāni vivasvataḥ

40.3

yojanānāṃ
tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam || trinābhi tacca paṃcāraṃ ṣaṇnemi parikīrtitam

40.4

catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo'kṣo'pi vistṛtaḥ || paṃca cā
nyāni sārdhāni syandanasya tu pāṃḍava

40.5

akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tadyugārdhayoḥ || hrasvo'kṣastadyugārdhaṃ ca dhruvādhāraṃ rathasya vai

40.6

dvitīyo'kṣastathā savye cakraṃ tanmānase sthitam || hayāśca sapta cchaṃdāṃsi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

40.7

gāyatrī ca bṛhatyuṣṇigjagatī triṣṭubeva ca
anuṣṭuppaṃktirityuktāśchaṃdāṃsi harayo raveḥ

40.8

naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ || udayāstamanākhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ

40.9

śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam || vikīrṇoṃ'to vikarṇasthatrikoṇārdhapure tathā

40.10

ayanasyottarasyādau makaraṃ yāti bhāskaraḥ
tataḥ kumbhaṃ ca mīnaṃ ca rāśe rāśyaṃtaraṃ tathā

40.11

triṣveteṣvatha śukteṣu tato vaiṣuvatīṃ gatim || prayāti savitā kurvannahorātraṃ ca tatsamam

40.12

tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam || tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmupāgataḥ

40.13

rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃ
nam || kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate

40.14

dakṣiṇāyakrame sūryastathā śīghraṃ nivartate || ativegitayā kālaṃ vāyumārgabalāccaran

40.15

tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati || kulālacakramadhyastho yathā maṃdaṃ prasarpati

40.16

tathodagayane sūryaḥ sarpate maṃdavikramaḥ || tasmā
dīrgheṇa kālena bhūmimalpaṃ nigacchati

40.17

saṃdhyākāle ca maṃdehāḥ sūryamicchaṃti khāditum || prajāpatikṛtaḥ śāpasteṣāṃ phālguna rakṣasām

40.18

akṣayyatvaṃ śarīrāṇāṃ maraṇaṃ ca dinedine || tataḥ sūryasya tairyuddhaṃ bhavatyatyaṃtadāruṇam

40.19

tato gāyatripūtaṃ yadvijāstoyaṃ kṣipaṃti ca
tena dahyaṃti te pāpāḥ saṃdhyopāsanataḥ sadā

40.20

ye saṃdhyāṃ nāpyupāsaṃte kṛtaghnā yāṃti rauravam || pratimāsaṃ pṛthaksūrya ṛṣigandharvarākṣasaiḥ

40.21

apsarogrāmaṇīsarpairatho yāti ca saptabhiḥ || dhātāryamā mitravaruṇau vivasvānindra eva ca

40.22

pūṣā ca savitā so'tha bhagastvaṣṭā ca
kīrtitaḥ || viṣṇuścaitrādimāseṣu ādityā dvādaśa smṛtāḥ

40.23

tato divākarasthānānmaṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam || lakṣamātreṇa tasyāpi tricakro
ratha ucyate

40.24

kuṃdrābhā daśa caivāśvā vāmadakṣiṇato yutāḥ || pūrṇe śatasahasre ca yojanānāṃ niśākarāt

40.25

nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭā
tprakāśate || caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ

40.26

viṃśatiśca tathā koṭyo nakṣatrāṇāṃ prakīrtitāḥ || dve lakṣe cottare tasmāddho nakṣatra
maṇḍalāt

40.27

vāyvagnidravyasaṃbhūto rathaścaṃdrasutasya ca || piśaṃgaisturagairyuktaḥ soḍhābhirvāyuvegibhiḥ

40.28

dvilakṣaścottare tasmādghāccāpyu
śanā smṛtaḥ || śukrasyāpi rathoḍhābhiryukto'bhūtsaṃbhavairhayaiḥ

40.29

lakṣadvayena bhaumasya smṛto devapurohitaḥ || aṣṭābhiḥ pāṃḍurairaśvairyukto'sya kāṃcano
rathaḥ

40.30

saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samupasthitaḥ || ākāśasaṃbhavairaśvairaṣṭābhiḥ śabalaiḥ rathaḥ

40.31

svarbhānosturagāścāṣṭau bhṛṃgābhā dhūsarā
ratham || vahaṃti ca sakṛdyuktā ādityādhaḥ sthitāstathā

40.32

saurerlakṣaṃ smṛtaṃ cordhvaṃ tataḥ saptarṣimaṇḍalam || ṛṣibhyaścāpi lakṣeṇa dhruvaścordhvaṃ
vyavasthitaḥ

40.33

meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya vai dhruvaḥ || dhruvo'pi śiṃśumārasya pucchādhāre vyavasthitaḥ

40.34

yamāhurvāsudevasya
rūpamātmānamavyayam || vāyupāśairdhruve baddhaṃ sarvametacca phālguna

40.35

navayojanasāhasraṃ maṇḍalaṃ savituḥ smṛtam || dviguṇaṃ sūryavistārānmaṇḍalaṃ
śaśinaḥ smṛtam

40.36

tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati || uddhṛtya pṛthivīcchāyāṃ nirmalāṃ maṇḍalākṛtiḥ

40.37

candrasya ṣoḍaśo
bhāgo bhārgavaśca vidhīyate || bhārgavātpādahīnastu vijñeyo'tha bṛhaspatiḥ

40.38

bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī budhastathā || śatāni paṃca catvāri
trīṇi dve caikayojanam

40.39

yojanārdhapramāṇāni bhāni hrasvaṃ na vidyate || bhūmilokaśca bhūrlokaḥ pādagamyaḥ prakīrtitaḥ

40.40

bhūmisūryāṃ
taraṃ tacca bhuvarlokaḥ prakīrtitaḥ || dhruvasūryāṃtaraṃ tacca niyutāni caturdaśa

40.41

svarlokaḥ so'pi gadito lokasaṃsthānaciṃtakaiḥ || dhruvādrdhvaṃ tathā
koṭirmahaloṃkaḥ prakīrtitaḥ

40.42

dve koṭyau ca jano yatra nivasaṃti catuḥsanāḥ || caturbhiścāpi koṭībhistapolokastataḥ smṛtaḥ

40.43

vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ || ṣaḍguṇena tapolokātsatyaloko virājate

40.44

apunarmarakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ || aṣṭā
daśa tathā koṭyo lakṣāṇyaśītipaṃca ca

40.45

śubhaṃ nirupamaṃ sthānaṃ tadūrdhvaṃ saṃprakāśate || bhūrbhuvaḥsvariti proktaṃ trailokyaṃ kṛtakaṃ tvidam

40.46

janastapastathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam || kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ

40.47

śūnyo bhavati kalpāṃte yotyaṃtaṃ na vinaśyati
ete sapta samākhyātā lokāḥ puṇyairupārjitāḥ

40.48

yajñairdānairjapairhomaistīrthairvratasamuccayaiḥ || vedādiproktairanyaiśca sādhyām̐llokānimānviduḥ

40.49

tataścāṃḍasya śiraso dhārā nīramayī śivā || sarvalokānsamāplāvya gaṃgā merāvupāgatā

40.50

tato mahītalaṃ sarvaṃ pātālaṃ praviveśa sā || aṃḍa
mūrdhni sthitā devī satataṃ dvāravāsinī

40.51

devīnāṃ koṭikoṭībhiḥ saṃvṛtā piṃgalena ca || tatra sthitā sadā rakṣāṃ kurute'ṇḍasya sā śubhā

40.52

nihaṃti duṣṭasaṃghātānmahābalaparākramā || vāyuskaṃdhāni satāppi śṛṇu yadvasthitānyapi

40.53

pṛthivīṃ samabhikramya saṃsthito meghamaṃḍale || pravaho nāma yo
meghānpravahatyatiśaktimān

40.54

dhūmajāśvoṣmajā meghāḥ sāmrudvairyena pūritāḥ || toyairbhavaṃti nīlāṃgā varṣiṣṭhāścaiva bhārata

40.55

dvitīyaścāvaho
nāma nibaddhaḥ sūryamaṃḍale || tena baddhaṃ dhuveṇedaṃ bhrāmyate sūryamaṃḍalam

40.56

tṛtīyaścodvaho nāma caṃdraskaṃdhe pratiṣṭhitaḥ || baddhaṃ dhruveṇa yenedaṃ bhrāmyate
caṃdramaṃḍalam

40.57

caturthaḥ saṃvaho nāma sthito nakṣatramaṃḍale || vātaraśmibhirāvaddhaṃ dhruveṇa saha bhrāmyate

40.58

graheṣu paṃcamaḥ so'pi vivaho
nāma mārutaḥ || grahacakramidaṃ yena bhrāmyate dhruvasaṃdhitam

40.59

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sthitaḥ saptarṣimaṃḍale || bhramaṃti dhruvasaṃbaddhā yena saptarṣayo divi

40.60

saptamaśca dhruve baddho vāyurnābhyā parāvahaḥ || yena saṃsthāpitaṃ bhauvyaṃ cakraṃ cānyāni bhārata

40.61

yaṃ samāsādya vegena diśāmaṃtaṃ prapedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ

40.62

evamete diteḥ putrāḥ saptasapta vyavasthitāḥ || anāramaṃtaḥ saṃvāṃti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ

40.63

dhruvādrdhvamasūryaṃ cāpyanakṣatramatārakam || svatejasā svaśaktyā cādhiṣṭhitāste hi nityadā

40.64

ityūrdhvaṃ te samākhyātaṃ pātālānyatha me śṛṇu

40.64.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne lokavyavasthitivarṇanaṃnāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (13)