Kumarikakhanda 42
Kumārikākhaṇḍa 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.276 — 1 part
42.1
cha || || arjuna uvāca || || mahākālastvasau kaśca kathaṃ siddhimupāgataḥ || asmiṃstīrthe muniśreṣṭha mahadāścarya maṃtra me
42.2
sarvametatsamākhyāhi śraddhānāya pṛcchate
42.3
nārada uvāca || || namaskṛtya mahākālaṃ varadaṃ sthāṇumavyayam || śaktitaścaritaṃ tasya vakṣye pāṃḍukulodvaha
42.4
vārāṇasyāṃ puri purā babhūva japatāṃ varaḥ || rudrajāpī mahābhāgo māṃṭirnāma mahāyaśāḥ
42.5
tasyāputrasya putrārthe rudrānsaṃjapataḥ kila || gataṃ varṣaśataṃ tuṣṭastatastaṃ prāha śaṃkaraḥ
42.6
māṃṭe tava suto dhīmānmatprabhāvapa
rākramaḥ || vaṃśasya tava sarvasya samuddhartā bhaviṣyati
42.7
iti śrutvā rudravaco māṃṭirhiṣaṃ paraṃ gataḥ || tataḥ kāle kiyanmātre patnī
māṃṭermahātmanaḥ
42.8
dadhāra garbhaṃ caṭikā tapomūrtidharā yathā || tasya garbhasya varṣāṇi catvāri kila saṃyuḥ
42.9
na punarmāturudaraṃ
tyaktvā nirgacchate bahiḥ || tato māṃṭirūpāmaṃtrya sāmabhistamavocata
42.10
vatsa sāmānyaputro'pi pitroḥ sukhaṃkaraḥ sadā || śuddhāyāṃ mātari bhavo
mattaḥ kiṃ pīḍayasvalam
42.11
vatsa mānuṣyavāsasya spṛhā tubhyaṃ kathaṃ na hi || yatra dharmārthakāmānāṃ mokṣasyāpi ca saṃtatiḥ
42.12
kadā
manuṣyā jāyema pūjā yatra mahāphalā || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca nānādharmāśca yatra hi
42.13
iti bhūtāni śocaṃti nānāyonigatānyapi || tattvaṃ
mānuṣyamatulaṃ spṛhaṇīyaṃ divaukasām || anāhatya kathaṃ brūhi sthitaścodara eva ca
42.14
garbha uvāca || || tāta jānāmyahaṃ sarvametatparama
durlabham || kiṃ tu bibhemi cātimātraṃ kālamārgasya nityaśaḥ
42.15
dvau mārgoṃ kila vedeṣu proktau kālo'rcireva ca || arciṣā mokṣamāyāṃti
kālamārgeṇa karmaṇi
42.16
svarge vā narake vāpi kālamārgagato hyayam || na śarma labhate kvāpi vyādhaviddhamṛgo yathā
42.17
tasyaiva hetoḥ
prayatetkovido yanna duḥkhavit || kālena ghorarūpeṇa gaṃbhīreṇa samāhitaḥ
42.18
taccenmama manastāta nānādoṣairna mohyate || tato'haṃ durlabhaṃ janma
mānuṣyaṃ śīghramāpnuyām
42.19
tatastasya pitā pārtha kāṃdiśīko maheśvaram || jagāma śaraṇaṃ devaṃ trāhitrāhi maheśvara
42.20
tvāṃ vinā ko'paro
deva putrasyābhīṣṭado'sti me || svayaiva dattastvaṃ cāśu janma prāpaya me sutam
42.21
tatastasyātibhaktyāsau prāha tuṣṭo maheśvaraḥ || vibhūtīḥ svām̐
dharmajñānavairāgyaiśvaryameva ca
42.22
viparītaśca śīghraṃ bho māṃṭiputraḥ prabodhyatām || tatastā dyotayaṃtyaśca vibhūtyo garbhamūcire
42.23
mahāmate
māṃṭiputra na dhāryaṃ te bhayaṃ hṛdi || catvārastvāṃ hi dharmādyā manastyakṣyāmahe na te
42.24
tato'parāstvadharmādyāḥ procurnaiva tathā vayam || bhaviṣyāmo
manastubhyamasmattva bhayaṃ na hi
42.25
ityukte sa vibhūtībhiḥ śīghrameva kumārakaḥ || niḥsasāra bahirjātaścakaṃpetiruroda ca
42.26
tato vibhū
tayaḥ prāhurmāṃṭe tava sutastvasau || adyāpi kālamārgasya bhītaḥ kampati roditi
42.27
kālabhītiriti khyātastasmādeṣa bhaviṣyati || iti dattvā
varaṃ tāśca mahādevāṃtikaṃ yayuḥ
42.28
so'pi bālaḥ pravardhe śuklapakṣa ivoḍupaḥ || saṃskṛtaḥ sa ca saṃskārairdhīmānpaśupativratī
42.29
paṃcamaṃtrā
apañchuddhastīrthayātrāparo'bhavat || rudrakṣetreṣu sannau sa japanmantrāṃśca bhārata
42.30
kālabhītirguṇakṣetraguṇāñchutvābhyupāyayau || snātvā tato
mahītoye jadhvā mantrāṃśca koṭiśaḥ
42.21-2
nivṛtto nātidūretha bilvavṛkṣaṃ dadarśa saḥ || dṛṣṭvā taṃ tasya cādhastācchakṣamekaṃ jajāpa saḥ
42.32
japa
tastasya viprasya indriyāṇi layaṃ yayuḥ || kevalaṃ paramānaṃdasvarūpo'sāvabhūtkṣaṇāt
42.33
tasyānaṃdasya naupamyaṃ svargādīnāṃ bhavetkacit || gaṃgodaka
syeva māṃnaṃ kevalaṃ so'pyasāvapi
42.34
tatra līno muhūrtena punaścābhūdyathā purā || tato visiṣmiye pārtha kālabhītiruvāca ha
42.35
nāyaṃ mama
mahānando vārāṇasyāṃ na namiṣe || na prabhāse na kedāre na cāpyamarakaṇṭake
42.36
śrīparvate na cānyatra yāhaśodya pravarttate || nirvikārāṇi svacchāni
gaṃgāṃbhāṃsīvakhāni me
42.37
bhūteṣu paramā prītistrijagaddyotate sphuṭam || dharmamekaṃ paraṃ mahyaṃ cetaścāpyavagacchati
42.38
aho sthānaprabhāvo'yaṃ
sphuṭaṃ cāpyatra procyate || nirdoṣaṃ yacchuci sthāna sarvopadravavarjitam
42.39
tatra sthitasya dharmārthastadbhūyātsahasradhā || tadasmācca prabhāvāddhi jānā
mītaḥ svacetasi
42.40
viśiṣṭaṃ kāśimuruyebhyastīrthebhyaḥ sthānakaṃ tvidam || tasmādatraiva saṃstho'haṃ tapastapsyāmi puṣkalam
42.41
idaṃ cedaṃ
tīrthamiti sadā yastṛṣitaścaret || na sa siddhimavāpnoti kleśenaiva mriyeta saḥ
42.42
iti saṃcintya bilvasya vṛkṣasyādho vyavasthitaḥ || jajāpa
mantrānnudrasya aṃguṣṭhāgreṇa dhiṣṭhitaḥ
42.43
gṛhītvā niyamaṃ toyabiṃduṃ varṣaśate'gnivat || tato varṣaśate yāte japatastasya bhārata
42.44
kaścitto
yabhṛtaṃ kumbhaṃ gṛhītvā nara āvrajat || sa taṃ praṇamya prāhedaṃ kālabhītiṃ praharṣataḥ
42.45
adya te niyamaḥ pūrṇastoyametanmahāmate || gṛhāṇa saphalaṃ
mahyaṃ śramaṃ kartumihārhasi
42.46
kālabhītiruvāca || || ko bhavānvarṇato brūhi kimācāraśca tattvataḥ || janmācārau viditvā te grahī
ṣyāmyanyathā na hi
42.47
nara uvāca || || na jāne pitarau strīyau naṣṭau vā sarvathā na hi || evamevāpi paśyāmi sarvadā'haṃ sa eva ca
42.48
ācāraiścāpi dharmaiśca na kāryaṃ mama kiṃcana || tasmādrakṣyāmi nāpyetanna cāpyasmi samācare
42.49
kālabhītiruvāca
yadyevaṃ nodakaṃ tubhyaṃ grahīṣyāmyasmim̐ kahiṃcit || śṛṇuṣvātra vaco yanme gururāha śrutīritam
42.50
na jñāyate kulaṃ yasya bījaśuddhiṃ vinā tataḥ || tasya
khādannipabanvāpi sādhuḥ sīdati tatkṣaṇāt
42.51
śvaśca rudraṃ na jānāti rudrabhaktaśca yo nahi || annodakaṃ tasya bhuñjanpātakī syānna saṃśayaḥ
42.62
ajñātvā yaḥ śivaṃ bhuṅke kathyate so'tra brahmahā || mārṣṭiṃ ca brahmahātrāde tasmāttasya na bhakṣayet
42.63
gaṃgodakumbhaḥ syādyadvattanmadhye madya
biṃdunā || aśivajñasya yo bhuṅke śivajño'pi tathaiva saḥ
42.64
hīnavarṇaśca yaḥ syāddhi śivabhakto'pi naiva saḥ || pratigṛhyo guṇo tasmāddhilokyau
drau pratigrahe
42.65
nara uvāca || || etena tava vākyena hāsyaṃ saṃjāyate mama || aho mugdho'si mithyā tvamapasmārī jaḍo'pi ca
42.66
sadā sarveṣu bhūteṣu śivo vasati nityaśaḥ || sādhvasādhu tato vākyaṃ naiva nindā śivasya sā
42.67
ātmanaśca parasyāpi yaḥ karotyaṃtaro
haram || tasya bhinnahaśo mṛtyurvidadhe bhayamulbaṇam
42.68
athavā kā hi pānīye bhavedaśucitā vada || mṛttikodrarvaikumbho'yaṃ pāvakenāpi
pācitaḥ
42.69
pūrṇaśca payasā kasminneṣāmaśucitā kutaḥ
42.60
atha cenmama saṃsargādaśucitvaṃ ca mīyate || tadasyāṃ saṃsthitaḥ pṛthvyāmahaṃ
tvaṃ ca kuto vada
42.61
kutaḥ pṛthivyāṃ carasi khe tvaṃ naiva carasyuta || evaṃ vicāryamāṇe te bhāṣitaṃ mugdhavadbhavet
42.62-2
kālabhītiru
vāca || || sarvabhūteṣu cedevaṃ śiva eveti cocyate || nāstikāṃ mṛttikā kasmādbhakṣayaṃti nabhasyake
42.63-2
śuddharthaṃ tena viśvasya sthāpitā
saṃsthitiryathā || phalena pālitā sā ca nānyathā tāṃ śṛṇuṣva ca
42.64-2
sasarjeti purā dhātā rūpātmakamidaṃ jagat || tacca nāmaprapañcena baddhaṃ
dāmnā ca gauryathā
42.65-2
sa ca nāmaprapañcastu caturdhā bhidyate kila || dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityāspadacatuṣṭayam
42.66-2
tatra dhvanirnā
damayo varṇāścākārapūrvakāḥ || padaṃ 'śa vam̐mi' ti proktaṃ vākyaṃ ceti 'śivaṃ' bhajet
42.67-2
taccāpi vākyaṃ trividhaṃ bhavediti śrutermatam || prabhu
sammatamekaṃ ca suhṛtsaṃmatameva ca
42.68-2
kāṃtāsaṃmatamevāpi vākyaṃ hi trividhaṃ viduḥ || prabhuḥ svāmī yathā bhṛtyamādiśatyetadācara
42.69-2
tathā śrutismṛtī cobhe prāhuḥ prabhusaṃmatam || itihāsapurāṇādi suhṛtsaṃmatamucyate
42.70
suhṛdvatpratibodhyainaṃ pravartayati tattvataḥ
kāvyālāpādikaṃ yacca kāṃtāsaṃmatamucyate
42.71
prabhuvākyaṃ smṛtaṃ yacca sabāhyābhyaṃtaraṃ śuci || suhṛdvākyaṃ tathā śaucaṃ pāla
yetsvargakāṃkṣayā
42.72
tadetatpālanīyaṃ syādbhamijānāṃ śrutirvedet || tvayā nāstikavākyena cedetadabhidhīyate
42.73
etena śrutiśāstrā
ṇi purāṇaṃ ca vṛthaiva kim || agre saptarṣipūrvā ye brāhmaṇāḥ kṣatriyā bhavan
42.74
mugdhāḥ sarve'bhavandakṣā ye hi vedaṃ gatā hṛtu || tathā vedāṃtavacanaṃ
sattvasthā ūrdhvagāminaḥ
42.75
tiṣṭhaṃti rājasā madhye hyadho gacchaṃti tāmasāḥ || sattvāhāraiḥ sattvavṛttyā svargagāmī bhavettaḥ
42.76
na caitadpya
sūyāmo yadbhūteṣu śivo na hi || astyeva sarvabhūteṣu śṛṇvatrāpyupamānakam
42.77
yathā suvarṇajātāni bhūṣaṇāni bahūni ca || kānicicchuddharūpāṇi
hīnarūpāṇi kānicit
42.78
svarṇaṃ sarveṣu cāstyeva tathaiva sa sadāśivaḥ || hīnarūpaṃ śodhitaṃ sacchuddhimeti na caikatām
42.79
tathedaṃ śodhi
taṃ dehaṃ śuddhaṃ divi vrajetsphuṭam || tasmātsarvātmanā hīnānna grāhyaṃ bata dhīmatā
42.80
cedidaṃ śodhayeddehaṃ naiva grāhyaṃ samaṃtataḥ || sarvato yaḥ prati
grāhī nihārāhārayorna ca
42.81
śuciḥ syādalpadivasātpāṣāṇo'sau bhavetsphuṭam || tasmātsarvātmanā naiva grahīṣyehaṃ jalaṃ sphuṭam
42.82
sādhu
vāpyathavā'sādhu pramāṇaṃ naḥ śrutiḥ parā || evamukte sa ca naraḥ prahasandakṣiṇena ca
42.83
aṃguṣṭhena likhanbhūmiṃ cakre gartaṃ mahottamam || tatra cikṣepa
tatoyaṃ tena gartaḥ sma pūritaḥ
42.84
atyaricyata toyaṃ ca cakre pādena saṃlikhan || cakre saraḥ pūritaṃ cāpyatiriktajalena tat
42.85
tad
drutaṃ mahaddhvā naiva vipro visiṣmiye || yato bahuvidhaṃ citraṃ bhavedbhūtādyupāsiṣu
42.86
taccitreṇa na jahyācca śrutimārgaṃ sanātanam
42.87
nara uvāca || || atimūrkho'si vipra tvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase || kiṃ na śrutastvayā ślokaḥ purāvidbhirudīritaḥ || kūponyasya ghaṭo
nyasya rajjuranyasya bhārata
42.88
pāyayantyanye pibaṃtyanye sarve te samabhāginaḥ || tajjalaṃ mama kasmāttvaṃ dharmajño na pibasyasiṃ
42.89
nārada uvāca || || tato vimṛśe śloko bahudhā samabhāginām || aniścayādvicāryāsau ghaṭādyaiḥ samabhāgitā
42.90
bahupotadgyakṣepaḥ
sarvaiḥ sā samabhāgitā || evaṃ kartuḥ phalaiḥ sarvaiḥ samaṃ syācca punaḥpunaḥ
42.91
yaḥ śuciśca śivaṃ dhyāyanprāsādakūpakartāri || jalapratigrahābhāvā
tpibato'sya samaṃ phalam
42.92
iti niścitya provāca kālabhītirnaraṃ ca tam || satyametatkiṃ tu kuṃbhapayasā gartapūraṇe
42.93
dṛṣṭvā pratyakṣato
māhakkathaṃ pibati bho vada || sādhu vāpyathavā'sādhu na pibeyaṃ kathaṃcana
42.94
evaṃ viniścayaṃ dṛṣṭvāsya sthiraṃ kurunaṃdana || puruṣo'sau prahasyaiva kṣaṇā
daṃtardadhe tataḥ
42.95
kālabhītiśca paramaṃ vismayaṃ samupāgataḥ || vṛttāṃtaḥ koyamityeva ciṃtayāmāsa bhūyasā
42.96
tataściṃtayatastasya bilvādha
stātsuśobhanam || ucchritaṃ sumahāliṃgaṃ pṛthivyā dyotayaddiśaḥ
42.97
prādurbhāve tatastasya mahāliṃgasya bhārata || nanarta khepsarovṛṃdaṃ gaṃdharvā
lalitaṃ jaguḥ
42.98
pārijātamayīṃ puṣpavṛṣṭimiṃdro mumoca ha || jayeti devā munayastuṣṭurvividhaiḥ stavaiḥ
42.99
tasminmahati kauravya
vartamāne mahotsave || kālabhītiḥ pramuditaḥ praṇamya stotramairayat
42.100
pāpasya kālaṃ bhavapaṃkakālaṃ kalākalaṃ kālamārgasya kālam || devaṃ
mahākālamahaṃ prapadye śrīkālakaṃṭhaṃ bhavakālarūpam
42.101
īśānavakraṃ praṇamāmi tvāhaṃ stauti śrutiḥ sarvavidyeśvarastavam || bhūteśvarastavaṃ prapitā
mahastvaṃ tasmai namastestu maheśvarāya
42.102
yaṃ stauti vedastamahaṃ prapadye tatpuruṣasaṃjñaṃ śaraṇaṃ dvitīyam || tvāṃ viprahe tacca nastvaṃ pradehi śrīrudra
deveśa namonamaste
42.103
aghoravakraṃ tritayaṃ prapadye atharvajuṣṭaṃ tava rūpakāṇi || aghoraghorāṇi ca ghoraghorāṇyahaṃ sadā naumi bhūtāni tubhyam
42.104
caturthavakraṃ ca sadā prapadye sadyobhijātāya namonamaste || bhavebhavenādibhavo bhavasva bhavodbhavo māṃ śiva tatra tatra
42.105
namostu te vāmadevāya jyeṣṭharudrāya
kālāya kalāvikāriṇe || balaṃkarāyāpi balapramāthine bhūtāni haṃtre ca manonmanāya
42.106
tryaṃbakaṃ tvāṃ ca yajāmahe vayaṃ supuṇyagaṃdhaiḥ śivapuṣṭivardha
nam || urvārukaṃ pakkamivoyyabaṃdhanādrakṣasva māṃ tryaṃbaka mṛtyumārgāt
42.107
ṣaḍakṣaraṃ maṃtravaraṃ taveśa japaṃti ye munayo vītarāgāḥ || teṣāṃ prasanno'si japāmahe
taṃ tvoṃkārapūrvaṃ ca namaḥ śivāya
42.108
evaṃ stuto mahādevo liṃgānniḥsṛtya bhārata || trijagaddyotayanbhāsā pratyakṣaḥ prāha ca dvijam
42.109
yattvayātra
mahātīrthe bhṛśamārādhito dvija || tenāti tuṣṭaste vatsa neśaḥ kālaḥ kathaṃcana
42.110
ahaṃ ca nararūpī yo dṛṣṭvā te dharmasaṃsthitim || dhanyastaddharma
mārgo'yaṃ pālyate yadbhavadvidhaiḥ
42.111
sarvatīrthodakairgartaḥ pūrito me sarastathā || jalametanmahāpuṇyaṃ tvadarthaṃ me samāhṛtam
42.112
saptamaṃtrarahasyaṃ
ca yatkṛtaṃ stavanaṃ mama || anena paṭhyamānena saptamaṃtraphalaṃ bhavet
42.113
abhīṣṭaṃ ca varaṃ matto vṛṇīṣva manasepsitam || tvayātitopito hyasmi
nādeyaṃ vidyate tava
42.114
kālabhītiruvāca || || dhanyo'smyanugṛhīto'smi yastvaṃ tuṣṭo'si śaṃkara || tvattoṣātsaphalā dharmāḥ śramāyaivānyathā
matāḥ
42.115
yadi tuṣṭo'si sāṃnidhyaṃ liṃge'tra kriyatāṃ sadā || akṣayaṃ tatkṛtaṃ cāstu yalliṃge kriyate'tra ca
42.116
japato yatphalaṃ deva
paṃcamantrāyutena ca || tatphalaṃ jāyatāṃ nṛṇāmasya liṃgasya darśane
42.117
kālamārgādahaṃ yasmānmocito'haṃ maheśvara || mahākālamiti khyātaṃ liṃgaṃ
tasmādvavattidam
42.118
asmiṃśca kūpe yo martyaḥ snātvā tarpayate pitṝn || sarvatīrthaphalaṃ cāstu pitṝṇāmakṣayā gatiḥ
42.119
iti tasya
vacaḥ śrutvā prītastaṃ śaṃkaro'bravīt || svāyaṃbhuvaṃ yatra liṃgaṃ tatra nityaṃ vasāmyaham
42.120
svayaṃbhubāṇaratnotthadhātupāṣāṇalohajam || liṃgaṃ
krameṇa phaladamaṃtyātpūrvaṃ daśottaram
42.121
ākāśe tārakāliṃgaṃ pātāle hāṭakeśvaram || svāyaṃbhuvaṃ dharāpṛṣṭhe tadetattritayaṃ samam
42.122
viśeṣā
tprārthitaṃ yacca tacca sarvaṃ bhaviṣyati || atra puṣpaṃ phalaṃ pūjā naivedyaṃ stavanakriyā
42.123
dānaṃ vānyacca yatkiṃcidakṣayaṃ tadbhaviṣyati || māghāsitacatu
rdaśyāṃ śivayoge ca putraka
42.124
liṃgācca pūrvataḥ kūpe snātvā yastarpayetpitṝn || sarvatīrthaphalāvāptiḥ pitṝṇāṃ cākṣayā gatiḥ
42.125
tasyāṃ rātrau
mahākālaṃ yāmeyāme prapūjayet || yaḥ kṣipetsarvaliṃgeṣu sa jāgaraphalaṃ labhet
42.126
jiteṃdriyaśca yo nityaṃ māṃ liṃgetra prapūjayet || muktimuktī na
dūrasthe tasya nityaṃ dvijottama
42.127
māghe caturdaśyaṣṭamyāṃ somavāre ca parvaṇi || snātvā sarasi yo'bhyarcya liṃgametacchivaṃ vrajet
42.128
dānaṃ tapo rudrajāpaḥ sarvamakṣayameva ca || tvaṃ ca nandī dvitīyo me pratīhāro bhaviṣyasi
42.129
kālamārgajayādbhatsa mahākālā
bhidhaściram || karaṃdhamo'tra rājarṣiracirādāgamiṣyati
42.130
tasya procya bhavāndharmāstato mallokamāvraja || ityuktvā bhagavānrudro
liṃgamadhye nyalīyata
42.131
mahākālo'pi muditastatra tepe mahattapaḥ
42.132
iti mahākālaprādurbhāvaḥ || || nārada uvāca || atha
kenāpi kālena pārtha rājā karaṃdhamaḥ || viśeṣamicchurdharmameṃṣu śrutvā tīrthamahāguṇān
42.133
mahākālacaritraṃ ca tatraiva samupāyayau || mahīsāgara
toye'snau snātvā liṃgānyathārcayat
42.134
mahākālamanuprāpya paramāṃ prītimāgataḥ || sa paśyansumahāliṃgaṃ nātṛpyata janeśvaraḥ
42.135
yathā daridraḥ kṛpaṇo nidhikumbhamavāpya ca || saphalaṃ jīvitaṃ mene mahākālaṃ nirīkṣya saḥ
42.136
paṃcamantrāyutajapaphalaṃ yasyeha darśanāt || tataḥ
saparyayābhyarcya mahatyāsau praṇamya ca
42.137
śrutvā ca liṃgapravaraṃ mahākālamupāsadat || tato rudravacaḥ smṛtvā mahākālaḥ smayanniva
42.138
pratyudgamya nṛpaṃ pūjāmarcaṃ ca pratyapādayat || tataḥ kuśalapraśnādi kṛtvā śāṃtamukhaṃ nṛpaḥ
42.139
mahākālamupāmaṃtrya kathāṃte vākyamabravīt
bhagavansaṃśayo mahyaṃ sadā'yaṃ parivartate
42.140
yaṃdidaṃ tarpaṇaṃnāma pitṝṇāṃ kriyate nṛbhiḥ || jalamadhye jalaṃ yāti kathaṃ tṛpyaṃti pūrvajāḥ
42.141
evaṃ piṃḍādipūjā ca sarvamatraiva dṛśyate || kathamevaṃ sma manyāmaḥ pitrādyairupabhujyate
42.142
na caitadasti yatteṣāṃ nopatiṣṭhati kiṃcana || svapne yathā
kramya naraṃ dṛśyaṃte yācakāśca te
42.143
devānāṃ cāpi dṛśyaṃte pratyakṣāḥ pratyayā sadā || tatkathaṃ prītigṛhṇanti mano me'tra pramuhyati
42.144
mahākāla uvāca || || yonirevaṃvidhā teṣāṃ pitṝṇāṃ ca divaukasām || dūroktaṃ dūrapūjā ca dūrastutirathāpi yat
42.145
bhavyaṃ bhūtaṃ bhavi
ṣyacca sarvaṃ jānaṃti yāṃti ca || paṃcatanmātrarūpaṃ ca manobuddhirahaṃjaḍāḥ
42.146
navatattvamayaṃ dehaṃ daśamaḥ puruṣo mataḥ || tasmādbhreṇa tṛpyati rasata
ttvena te tathā
42.147
śabdatattvena tuṣyaṃti sparśatattvaṃ ca gṛhṇate || śuci dṛṣṭvā ca tuṣyaṃti nātra rājanbhavennṛpā
42.148
yathā tṛṇaṃ paśūnāṃ ca narā
ṇāmannamucyate || evaṃ daivatayonīnāmannasārasya bhojanam
42.149
śaktyaḥ sarvabhāvānāmaciṃtyā jñānagocarāḥ || tasmāttattvaṃ pragṛhṇanti śeṣamatraiva
dṛśyate
42.150
karaṃdhama uvāca || || pitṛbhyo dīyate śrāddhaṃ svakarmavaśagāśca te || svargasthā narakasthā vā kathaṃ tairupabhujyate
42.151
atha svarge'tha narake sthitāḥ karmābhiyaṃtritāḥ || śaknuvaṃti varānetāndātuṃ te ceśvarāḥ katham
42.152
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni
ca || prayacchantu tathā rājyaṃ prītā nṛṇāṃ pitāmahāḥ
42.153
mahākāla uvāca || || satyametatsvakarmasthāḥ pitaro yannṛpottama || kiṃ tu
devāsurāṇāṃ ca yakṣādīnāmamūrtakāḥ
42.154
mūrtāścaturṇāṃ varṇānāṃ pitaraḥ satathā smṛtāḥ || te hi sarve prayacchaṃti dātuṃ sarvaṃ yathepsitam
42.155
ekatriṃśadgaṇā yeṣāṃ pitṝṇāṃ prabalā nṛpa || kṛtaṃ ca tadidaṃ śrāddhaṃ tarpayettānparānpitṝn
42.156
te tṛptāstarpayantyasya pūrvajānyatra saṃsthitān || evaṃ
svānāṃ copatiṣṭhecchrāddhaṃ yacchaṃti te varān
42.157
rājovāca || || bhūtādbhyo yathā vipra nāmnā voddiśya dīyate || surādīnāṃ kathaṃ caiva
saṃkṣepeṇa na dīyate
42.158
idaṃ pitṛbhyo devebhyo dvijebhyaḥ pāvakāya ca || evaṃ kasmādvistarāḥ syurmanaḥkāyādikaṣṭadāḥ
42.159
mahā
kāla uvāca || || ucitā pratipattiśca kāryā sarveṣu nityaśaḥ || pratipattiṃ cocitāṃ te vinā gṛhṇanti naiva ca
42.160
yathā śvā gṛhadvārastho
baliṃ gṛhṇāti kiṃ tathā || pradhānapuruṣo rājangṛhṇāti ca śunā samaḥ
42.161
evaṃ te bhūtavadevā na hi gṛhṇanti karhicit || śuci kāmaṃ juṣaṃte na
haviraśraddhānataḥ
42.162
vinā maṃtraiśca yaddattaṃ na tadgṛhṇanti te'malāḥ || śrutirapyatra prāhedaṃ maṃtrāṇāṃ viṣaye nṛpa
42.163
"maṃtrā devatā yadyadvidvā
nmantravatkaroti devatābhireva tatkaroti yaddadāti devatābhireva taddadāti yatpratigṛhṇāti devatābhireva tatpratigṛhṇāti tasmānnāmantravatpratigṛhṇīyāt
nāmantravatpratipadyate" iti
42.164
tasmānmaṃtraiḥ sadā deyaṃ paurāṇairvaidikairapi || anyathā te na gṛhṇanti bhūtānāmupatiṣṭhati
42.165
rājo
vāca || || darbhāstilānakṣatāṃśca toyaṃ caitaiḥ susaṃyutam || kasmātpradīyate dānaṃ jñātumicchāmi kāraṇam
42.166
mahākāla uvāca
purā kila pradattāni bhūmerdānāni bhūriśaḥ || pratyagṛhṇanta daityāśca praviśyābhyantaraṃ balāt
42.167
tato devāśca pitaraḥ pratyūcuḥ padmasaṃbhavam
42.168
svāminnaḥ paśyatāmeva sarvaṃ daityaiḥ gṛhyate || vidhehi rakṣāṃ teṣāṃ tvaṃ na naṣṭāḥ smo yathā vayam
42.169
tato vimṛśyaiva vidhī rakṣo
pāyamacīkarat || tilairyuktaṃ pitṝṇāṃ ca devānāmakṣataiḥ saha
42.170
toyaṃ darbhāṃśca sarvatra evaṃ gṛhṇanti nā'surāḥ || etānvinā pradattaṃ ya
tphalaṃ daityaiḥ pragṛhyate
42.171
niḥsvasya pitaro devā yāṃti dātuḥ phalaṃ na hi || tasmādyugeṣu sarveṣu dānamevaṃ pradīyate
42.172
karaṃdhama uvāca
caturyugavyavasthānaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ || mahatīyaṃ vivitsā me sadaiva parivartate
42.173
mahākāla uvāca || ādyaṃ kṛtayugaṃ viddhi
tatastretāyugaṃ smṛtam || dvāparaṃ ca kaliśceti catvāraśca samāsataḥ
42.174
sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ || kalistamastu vijñeyaṃ
yugavṛttaṃ yugeṣu ca
42.175
dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ yajña ucyate || vṛttaṃ ca dvāpare satyaṃ dānameva kalau yuge
42.176
kṛte tu mānasī sṛṣṭi
rvṛttiḥ sākṣādrasocchasā || tejomayyaḥ prajāstṛptāḥ sadānaṃdāśca bhoginaḥ
42.177
adhamottamo na tāsāṃ tā nirviśeṣāḥ prajāḥ śubhāḥ || tulya
āyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasminkṛte yuge
42.178
na cāprītirna ca dvaṃdvo na dveṣo nāpi ca kramaḥ || parvatodadhivāsinyo hyanukośapriyāstu tāḥ
42.179
varṇāśramavyavasthā ca tadāsīnna hi saṃkaraḥ || ekamanyaṃ na dhyāyaṃti paramaṃ te sadā śivam
42.180
caturthe ca tataḥ pāde naṣṭā sā'bhūdraso
cchasā || prādurāsaṃstatastāsāṃ vṛkṣāścagṛhasaṃjñitāḥ
42.181
vastrāṇi ca prasūyaṃte phalānyābharaṇāni ca || teṣveva jāyate tāsāṃ gaṃdhavarṇarasānvi
tam
42.182
sumākṣikaṃ mahāvīryaṃ puṭake puṭake madhu || tena tā vartayaṃti sma kṛtasyāṃte prajāstadā
42.183
hṛṣṭapuṣṭāstathā vṛddhāḥ prajā vai viga
tajvarāḥ || tataḥ kālena kenāpi tāsāṃ vṛddhe raseṃdriye
42.184
yugabhāvāttathā dhyāne svalpībhūte śivasya ca || vṛkṣāṃstānparyagṛhṇaṃta madhu vā mākṣikaṃ
balāt
42.185
tāsāṃ tenopacāreṇa lobhadoṣakṛtena vai || pranaṣṭā madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣāḥ kacitkacit
42.186
tasyāṃ cāpyalpaśiṣṭāyāṃ
dvaṃdvānyabhyutthitāni vai || śītātapairmanoduḥkhaistatastā duḥkhitā bhṛśam
42.187
cakurāvaraṇārthaṃ hi ketanāni tatastataḥ || tataḥ prādurbabhau
tāsāṃ siddhistetāyuge punaḥ
42.188
vṛṣṭaścā babhūvurauṣadhyo grāmyāraṇyāścaturdaśa || akṛṣṭapacyāścānūtāstoyabhūmisamāgamāt
42.189
ṛtu
puṣpaphalaiścaiva vṛkṣagulmāśca jajñire || taiśca vṛttirabhūttāsāṃ dhānyaiḥ puṣpaiḥ phalaistathā
42.190
tataḥ punarabhūttāsāṃ rāgo lobhaśca sarvataḥ || kālavīryeṇa
vā gṛhya nadīkṣetrāṇi parvatān
42.191
vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahyāśu yathābalam || viparyayeṇa cauṣadhyaḥ pranaṣṭāśca caturdaśa
42.192
natvā dharāṃ
praviṣṭāstā oṣadhyaḥ pīḍitāḥ prajāḥ || dudoha gāṃ pṛthurvainyaḥ sarvabhūtahitāya vai
42.193
tadāprabhṛti cauṣadhyaḥ phālakṛṣṭāḥ prajāstataḥ || vārttayā
vartayaṃti sma pālyamānāśca kṣatriyaiḥ
42.194
varṇāśramapratiṣṭhā ca yajñaśretāsu cocyate||sadāśivadhyānamayaṃ tyaktvā mokṣamacetanāḥ
42.195
puṣpitāāṃ
vācamāśritya rāgātsvargamasādhayan || dvāpare ca pravartaṃte matibhedāstato nṛṇām
42.196
manasā karmaṇā vācā kṛcchrādvārtā prasidhyati || lobhoḍa
dhṛtiḥ śivaṃ tyaktvā dharmāṇāṃ saṃkarastathā
42.197
varṇāśramaparidhvaṃsāḥ pravartaṃte ca dvāpare || tadā vyāsaiścaturdhā ca vyasyate dvāparāttataḥ
42.198
eko vedaścatuṣpādaiḥ kriyate dvijahetave || itihāsapurāṇāni bhidyaṃte lokagauravāt
42.199
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ
bhāgavataṃ tathā || tathānyannāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyaṃ ca saptamam
42.200
āgneyamaṣṭamaṃ proktaṃ bhaviṣyaṃ navamaṃ smṛtam || daśamaṃ brahmavaivarta
laiṃgamekādaśaṃ tathā
First 200 of 278 passages. Read on
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit