Vaishnavakhanda 22
Vaiṣṇavakhaṇḍa 22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 22.211 — 1 part
22.1
cha || || lomaśa uvāca || || karmaṇā pari
bhūto hi maheṃdro gurumabravīt || vinā yatnena saṃkṣeśāttartuṃ karma kimucyatām
22.2
bṛhaspatiruvācedaṃ tyaktvā caivāmarāvatīm || yāsyāmo'nyatra sarve
ve sakuṭuṃbā jigīṣavaḥ
22.3
tathā cakruḥ surāḥ sarve hitvā caivāmarāvatīm || barhiṇo rūpamāsthāya gataḥ sadyaḥ puraṃdaraḥ
22.4
kāko bhūtvā yamaḥ
sākṣātkṛkalāso dhanādhipaḥ || agniḥ kapotako bhūtvā meko bhūtvā maheśvaraḥ
22.5
nairṛtastatkṣaṇādeva kapoto'bhūttato gataḥ || pāśī
karpiṃjalo bhūtvā vāyuḥ pārāvato'bhavat
22.6
evaṃ nānātanubhṛto hitvā te tridivaṃ gatāḥ || kaśyapasyāśramaṃ puṇyaṃ saṃprāptā
ste bhayāturāḥ
22.7
aditiṃ mātaraṃ sarve śaśaṃsurdaityaceṣṭitam
22.8
apriyaṃ tadupākarṇya hyaditiḥ putralālasā || uvāca kaśyapaṃ sā tu surāṇāṃ
vyasanaṃ mahat || maharṣe śrūyatāṃ vākyaṃ śrutvā tatkartumarhasi
22.9
daityaiḥ parājitā devā hitvā caivāmarāvatīm || tvadīyamāśramaṃ prāptāstatrākṣasva
prajāpate
22.10
tasyāstadvacanaṃ śrutvā kaśyapo vākyamabravīt || tapasā mahatā tanvi jānīhi tvaṃ ca bhāmini || ajayā hyasurāḥ sādhvi bhṛguṇā
hyanumoditāḥ
22.11
teṣāṃ jayo hi tapasā ugreṇā'dyena bhāmini || kuru śīghratareṇaiva surāṇāṃ kāryasiddhaye
22.12
vratametanmahābhāge kathayā
syarthasiddhaye || tatkuruṣva prayatnena yathoktavidhinā śubhe
22.13
māsi bhādrapade devi daśamyāṃ niyatā śuciḥ || ekabhaktaṃ prakurvīta viṣṇoḥ prītyartha
meva ca
22.14
prārthanīyo hariḥ sākṣātsarvakāmavareśvaraḥ || maṃtreṇānena subhage tadvakkairvaravarṇini
22.15
tava bhaktosmyahaṃ nātha daśamyādidina
yam || vrataṃ carāmyahaṃ viṣṇo anujñāṃ dātumarhasi
22.16
anenaiva ca maṃtreṇa prārthanīyo jagatpatiḥ || ekabhaktaṃ prakurvīta tacca bhaktaṃ ca kevalam
22.17
raṃbhāpatre ca bhoktavyaṃ varjitaṃ lavaṇena hi || ekādaśyāṃ copavāsaṃ prakurvīta prayatnataḥ
22.18
rātrau jāṃgaraṇaṃ kuryātprayatnena sumadhyame
dvādaśyāṃ nipuṇatvena pāraṇā tu vidhānataḥ || kartavyā jñātibhiḥ sārddhaṃ bhojayitvā dvijottamān
22.19
evaṃ dvādaśamāsāṃstu kuryādvratamataṃdritaḥ
māsi bhādrapade prāpte ekādaśyāṃ prayatnataḥ || viṣṇumabhyarcya yatnena kalaśopari saṃsthitam
22.20
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi yathāśaktyā prakalpayet
śravaṇena tu saṃyuktāṃ dvādaśīṃ pāpanāśinīm || vratī upavasedyatnātsarvadoṣapraśāntaye
22.21
evaṃ hi kaśyapenoktaṃ śrutvā'ditirathācarat || vrataṃ
sāṃvatsaraṃ yāvanniyamena samanvitā
22.22
varṣāṃtena vratenaiva parituṣṭo janārdanaḥ || prādurbabhūva dvādaśyāṃ śravaṇena tadā dvijāḥ
22.23
baddharūpadharaḥ
śrīśo dvibhujaḥ kamalekṣaṇaḥ || atasīpuṣpasaṃkāśo vanamālāvibhūṣitaḥ
22.24
taṃ dṛṣṭvā vismayāviṣṭā pūjāmadhye'ditistadā || kaśyapena samāyuktā
sā'stautpītkamalekṣaṇā
22.25
aditiruvāca || namonamaḥ kāraṇakāraṇāya te viśvātmane viśvasṛje cidātmane || vareṇyarūpāya parāvarātmane
hṛkuṃṭhabodhāya namonamaste
22.26
iti smṛtastadādityā devānāṃ patiracyutaḥ || prahasya bhagavānāha aditiṃ devamātaram
22.27
śrībhagavānuvāca
tapasā parameṇaiva prasannohaṃ tavānaghe || amunā vapuṣā caiva devānāṃ kāryasiddhaye
22.28
śrutvā bhagavato vākyamaditistamuvāca
ha || bhagavanparājitā devā asurairbalavattaraiḥ || tānrakṣa śaraṇāpannānsurānsarvāñjanārdana
22.29
niśamya vākyaṃ kila tacca tasyā viṣṇurvikuṃ
ṭhādhipatiḥ sa ekaḥ || jñātvā ca sarvaṃ suraceṣṭitaṃ tadā baleśva sarvaṃ ca cikīrṣitaṃ ca
22.30
kiṃ kāryamadyaiva mayā hi kāryaṃ yenaiva devā jayamāpnu
vaṃti || parājayaṃ daityavarāśca sarve viṣṇuḥ parātmaiva viciṃtya sarvam
22.31
gadāsuvāca bhagavāngacchasvādya vadhaṃ prati || vairocaniṃ mahābhāge ghāta
yasva tvarānvitā
22.32
gadovāca hṛṣīkeśaṃ prahasantīva bhāminī || mayā hyaśakyo vadhituṃ brahmaṇyo hi balirmahān
22.33
cakraṃ prati tadā
viṣṇuruvāca parisāṃtvayan || tvaṃ gaccha balinaṃ haṃtuṃ śīghrameva sudarśana
22.34
tadovāca tvareṇaiva cakrapāṇiṃ sudarśanam ||na śakyate mayā haṃtuṃ
balinaṃ taṃ mahāprabho
22.35
brahmaṇyo'si yathā viṣṇo tathāsau daityapuṃgavaḥ || dhanuṣā ca tathaivoktaḥ śārṅgapāṇiśca vismitaḥ || ciṃtayāmāsa bahudhā
visṛṣṭaśya suciraṃ bahu
22.36
aṃtriruvāca || || tadā te hyasurāḥ sarve kimakurvaṃstaḍucyatām
22.37
lomaśa uvāca || || tadā te
hyasurāḥ sarve baliprabhṛtayo divi || rurudhurnagarīṃ ramyāṃ yoddhukāmāḥ puraṃdaram
22.38
na viṃdurhyasurāḥ sarve gatāndevāṃstriviṣṭapāt || nānārūpadharāṃ
statsamātkaśyapasyāśramaṃ prati
22.39
prākāramāruhya tadā hi saṃbhramāddaityāḥ sureśaṃ prati haṃtukāmāḥ || yāvatpraviṣṭā hyamarāvatīṃ tāṃ śūnyāmapaśyanpa
rituṣṭamānasāḥ
22.40
iṃdrāsane ca śukreṇa hyabhiṣikto balistadā || sahābhiṣekavidhinā hyasuraiḥ parivāritaḥ
22.41
tathaivādhiṣṭhito rājye
balirvairocano mahān || śuśubhe parayā bhūtyā maheṃdrādhikṛtastadā
22.42
nāgaiścāsurasaṃghaiśca sevyamāno maheṃdravat || suradrumo jitastena kāmadhe
nurmaṇistathā
22.43
dānairdātā ca sarveṣāṃ ye'nye dānitvamāgatāḥ || sarveṣāmeva bhūtānāṃ dānairdātā balirmahān
22.44
yānyānkāmayate kāmāṃ
stānsarvānvitaratyasau || sarvebhyo'pi sa cārthibhyo dānavānāmadhīśvaraḥ
22.45
śaunaka uvāca || || deveṃdro hi mahābhāga na dadāti
kadācana || kathaṃ balirasau dātā kathayasva yathātatham
22.46
lomaśa uvāca || || yatnato yena yatkiṃcitkriyate sukṛtaṃ naraiḥ
śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi jñātavyaṃ hi vipaścitā
22.47
śakro hi yājñiko viprā aśvamedhaśatena vai || prāptarājyo'marāvatyāṃ kevalaṃ bhogalolupaḥ
22.48
arthitaṃ tatphalaṃ viddhi punaḥ kārpaṇyamāviśat || punarmaraṇamāviśya kṣīṇapuṇyo bhaviṣyati
22.49
ya iṃdra kṛmireva syātkṛmirīṃdro
hi jāyate || tasmāddānātparataraṃ nānyadastīha mocanam
22.50
dānāddhi prāpyate jñānaṃ jñānānmokṣo na saṃśayaḥ || mokṣātparatarā bhaktiḥ śūlapāṇau
hi vai dvijāḥ
22.51
dadāti sarvaṃ sarveśaḥ prasannātmā sadāśivaḥ || kiṃcidalpena toyena parituṣyati śaṃkaraḥ
22.52
atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ
purātanam || virocanasutenedaṃ kṛtamasti na saṃśayaḥ
22.53
kitavo hi mahāpāpo devabrāhmaṇaniṃdakaḥ || nikṛtyā parayopetaḥ paradārarato mahān
22.54
ekadā tu mahāpāpātkaitavācca jitaṃ dhanam || gaṇikārthe ca puṣpāṇi tāṃbūlaṃ caṃdanaṃ tathā
22.55
kaupīnamātraṃ tasyaiva kitavasya prahaśyate
karābhyāṃ svastikaṃ kṛtvā gaṃdhamālyādikaṃ ca yat
22.56
gaṇikārthamupādāya dhāvamāno gṛhaṃ prati || tadā praskhalito bhūmau nipapāta ca
tatkṣaṇāt
22.57
patanānmūrchayā yuktaḥ kṣaṇamātraṃ tadā'bhavat || tato mūrchāgatasyāsya pāpino'niṣṭakāriṇaḥ
22.58
buddhiḥ sadyaḥ samutpannā
karmaṇā prāktanena hi || nirvedaṃ paramāpannaḥ kitavo duḥkhasaṃyutaḥ
22.59
bhūmyāṃ nipatitaṃ yacca gaṃdhapuṣpādikaṃ mahat || samarpitaṃ śivāyeti kitave
nāpyabuddhinā
22.60
tenaiva sukṛtenaiva yāmyainīṃto yamālayam || taṃ pāpīti yamo'vocatsarvalokabhayāvahaḥ
22.61
pacanīyosi me maṃda narakeṣu
mahatsu ca || ityukto dharmarājena kitavo vākyamabravīt
22.62
pāpācāro hi bhagavankaścinnaiva mayā kṛtaḥ || vismṛśyatāṃ me sukṛtaṃ yāthātathyena
bho yama
22.63
citraguptena cākhyātaṃ dattamasti tvayā punaḥ || patitaṃ caiva dehāṃte śivāya paramātmane
22.64
tena karmavipākena ghaṭikātrayameva
ca || śacīpateḥ padaṃ viddhi prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ
22.69
āgatastatkṣaṇādevaḥ suraiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ || airāvataṃ samārūḍho nīto'sau
śakramaṃdiram || śakraḥ prabodhitastena guruṇā bhāvitātmanā
22.66
ghaṭikātritayaṃ yāvattāvatkālaṃ puraṃdara || nijāsane'pi saṃsthāpyaḥ
kitavo'pi mamājñayā
22.67
gurorvacanamākarṇya kṛtvā śirasi tatkṣaṇāt || gato'nyatraiva śakro'sau kitavo hi praveśitaḥ
bhavanaṃ devarājasya nānāścaryasamanvitam
22.68
śakrāsane'bhiṣikto'sau rājyaṃ prātaḥ śatakratoḥ || śaṃbhorgaṃdhapradānācca puṣpatāmbūlasaṃyutam
22.69-2
kiṃ punaḥ śraddhayā yuktāḥ śivāya paramātmane || arpayaṃti sadā bhaktyā gaṃdhapuṣpādikaṃ mahat
22.70
śivasāyujyamāyātāḥ śivasenāsamanvitāḥ
prāpnuvaṃti mahāmodaṃ śakro hyeṣāṃ ca kiṃkaraḥ
22.71
śivapūjāratānāṃ ca yatsukhaṃ śāṃtacetasām || brahmaśakrādikānāṃ ca tatsukhaṃ durlabhaṃ mahat
22.72
varākāste na jānaṃti mūḍhā viṣayalolupāḥ || vaṃdanīyo mahādevo hyarcanīyaḥ sadāśivaḥ
22.73
pūjanīyo mahādevaḥ prāṇibhistattvavedibhiḥ
tasmādiṃdratvamagamatkitavo ghaṭikātrayam
22.74
purodhasābhiṣikto'sau puraṃdarapade sthitaḥ || tadānīṃ nāradenoktaḥ kitavo'sau mahāyaśāḥ
22.75
indrāṇīmānayasveti yathā rājyaṃ suśobhitam || tataḥ prahasya covāca kitavaḥ śivavallabhaḥ
22.76
indrāṇyā nāsti me kāryaṃ na vācyaṃ te mahāmate || evamuktvātha kitavaḥ pradātumupacakrame
22.77
airāvatamagastyāya pradadau śivavallabhaḥ || viśvāmitrāya kitavo dadau hayamudāradhīḥ
22.78
uccaiḥśravasaṃjñaṃ ca kāmadhenuṃ mahāyaśāḥ || dadau vaśiṣṭhāya tadā ciṃtāmaṇiṃ mahāprabham
22.79
gālavāya mahātejāstadā kalpataruṃ ca saḥ || kauṃḍinyāya mahābhāgaḥ kitavo'pi gṛhaṃ tadā
22.80
evamādīnyanekāni ratnāni vividhāni ca || dadāvṛṣibhyo muditaḥ śivaprītyarthameva ca
22.81
ghaṭikātritayaṃ yāvattāvatkālaṃ dadau prabhuḥ || ghaṭikātritayādūdhva pūrvasvāmī samāgataḥ
22.82
puraṃdaro'marāvatyāmupaviśya nijāsane || ṛṣibhiḥ
saṃstutaścaiva śacyā saha tadā'bhavat
22.83
śacīṃ uvāca durmedhāḥ kitavenāsi bhāmini || muktā hyasyaiva kathaya yathātathyena śobhane
22.84
tadā
prahasya covāca puraṃdaramakalmaṣā || ātmaupamyena sarvatra paśyasi tvaṃ puraṃdara
22.85
asau mahātmā kitavasvarūpī śivaprasādatparamārthavijñaḥ || ve
rājyayukto hi mahānubhāvo yenāpi sarvaṃ paramaṃ prapannam
22.86
rājyādikaṃ mohamayaṃ ca pāśaṃ tyaktvā parebhyo vijayī sa jātaḥ
22.87
vaco
niśamya deveśa indrāṇyāḥ sa puraṃdaraḥ || vrīḍāyukto'bhavaccūrṇīmiṃdrāsanagatastadā
22.88
bṛhaspatiruvācedaṃ vākyaṃ vākyavidāṃ varaḥ || airāvato na
dṛśyeta tathaivoccaiḥśravā hayaḥ
22.89
pārijātādayaḥ sarve padārthāḥ kena vā hatāḥ || tato gururuvācedaṃ kitavena kṛtaṃ mahat
22.90
ṛṣibhyo datta
madhyaiva yāvatsattā hi tasya vai || svasattāyāṃ mahatyāṃ ca svasattā ye bhavaṃti ca
22.91
apramattāśca ye nityaṃ śivadhyānaparāyaṇāḥ || te priyāḥ śaṃka
rasyaiva hitvā karmaphalāni vai || kevalaṃ jñānamāśritya te yāṃti paramaṃ padam
22.92
etacchrutvā vacanaṃ tasya ceṃdro bṛhaspatervākyamidaṃ babhāṣe
prāyo yamo vakṣyati sarvametatsamṛddhaye hyātmanaścaiva śakraḥ
22.93
tatheti matvā guruṇā sahaiva rājā surāṇāṃ sahasā jagāma || svakāryakāmo
hi tathā puraṃdaro yayau purīṃ saṃyaminīṃ tadānīm
22.94
yamena pūjyamāno hi śakro vākyamuvāca ha || tvayā dattaṃ mama padaṃ kitavāya
durātmane
22.95
anenaitatkṛtaṃ karma jugupsitaṃ mahattaram || madīyāni ca ratnāni yāni sarvāṇyanena vai || ebhya ebhyaḥ
pradattāni dharmma jānīhi tattvataḥ
22.96
tvaṃ dharmanāmāsi kathaṃ kitavāya pradattavān || mama rājyavināśāya kṛtamasti tvayā'
dhunā
22.97
ānayasva mahābhāga gajādīni ca satvaram || anyāni caiva ratnāni dattāni ca yatastataḥ
22.98
niśamya
vākyaṃ śakrasya yamo vacanamabravīt || kitavaṃ ca ruṣāviṣṭaḥ kiṃ tvayā pāpinā kṛtam
22.99
bhogārthaṃ caiva yaddattaṃ śakrarājyaṃ tvayā'dhunā || pradattaṃ ca
dvijātibhyo hyanyathā vai kṛtaṃ mahat
22.100
akāryaṃ vai tvayā mūḍha paradravyāpahāraṇam || tena pāpena mahatā nirayaṃ pratigacchasi
22.101
yamasya
vacanaṃ śrutvā kitavo vākyamabravīt || ahaṃ nirayagāmī ca nātra kāryā vicāraṇā
22.102
yāvatsvatā mama vibho jātā śakrāsane tathā || tāva
ddattaṃ hi yatkiṃcidvijebhyo hi yathātatham
22.103
yama uvāca || || dānaṃ praśastaṃ bhūmyāṃ ca dṛśyate karmaṇaḥ phalam || svarge dānaṃ na dātavyaṃ
kenacitkasyacitkacit || tasmāddaṃḍo'si re mūḍha aśāstrīyaṃ kṛtaṃ tvayā
22.104
gururātmavatāṃ śāstā rājā śāstā durātmanām || sarveṣāṃ
pāpaśīlānāṃ śāstā'haṃ nātra saṃśayaḥ
22.105
evaṃ nirbhartsayitvā taṃ kitavaṃ dharmarāṭsvayam || uvāca citraguptaṃ ca narake pacyatāmayam || tadā
prahasya covāca citragupto yamaṃ prati
22.106
kathaṃ nirayagāmitvaṃ kitavasya bhaviṣyati || yena datto hyagastyāya gaja airāvato mahān
22.107
tathāśvo hyiṃdhasaṃbhūto gālavāya mahātmane || viśvāmitrāya bhadraṃ te ciṃtāmaṇirmahāprabhaḥ
22.108
evamādīni ratnāni dattāni kitavena hi
tena karmavipākena pūjanīyo jagattraye
22.109
śivamuddiśya yadattaṃ svarge martye ca yairnaraiḥ || tatsarvaṃ tvakṣayaṃ vidyānniśchidraṃ karma cocyate || tasmā
nnarakagāmitvaṃ kitavasya na vidyate
22.110
yāniyāni ca pāpāni kitavasya mahātmanaḥ || bhasmībhūtāni sarvāṇi jātāni smaraṇācca
vai
22.111
śaṃbhoḥ prasādātsarvāṇi sukṛtāni ca tatkṣaṇāt || taddṛścitraguptasya niśamya pretarāṭ svayam
22.112
prahasyāvāṅmukho bhūtvā ida
māha śatakratum || tvaṃ hi rājā sureṃdrāṇāṃ sthaviro rājyalaṃpaṭaḥ
22.113
aśvamedhaśatenaiva ekaṃ janmārjitaṃ kṛtam || tvayā nāstyatra saṃdeho
hyarjitaṃ tena vai mahat
22.114
prārthayitvā hyagastyādīnmunīnsarvānviśeṣataḥ || arthena praṇipātena tvayā labhyāni tāni ca || gajādikāni
ratnāni yena tvaṃ ca sukhī tvaran
22.115
tatheti matvā vacanaṃ puraṃdaro gataḥ purīṃ svāmivivekahṛṣṭiḥ || abhyarthayāmāsa vinamrakaṃdharaścarpīstato labdha
vānpārijātam
22.116
anenaiva prakāreṇa labdharājyaḥ puraṃdaraḥ || jātastadāmaśvatyāṃ rājā saha mahātmabhiḥ
22.117
kitavasya punarjanma dattaṃ
vaivasvatena hi || kiṃcitkarmavipākena virocanasuto'bhavat
22.118
surucirjananī tasya kitavasyābhavattadā || virocanasya mahiṣī duhitā
vṛṣaparvaṇaḥ || tasthau jaṭharamāsthāya tasyāḥ so'pi mahātmanaḥ
22.119
tadāprabhṛti tasyaiva prahlādasyātmajātsa vai || suruceśca tathāpyāsīdvemaṃ
dāne mahāmatiḥ
22.120
tenaiva jaṭharasthena kṛtā matiruttamā || kitavena kṛtā viprā durlabhā yā manīṣiṇām
22.121
ekadā vai tadā śakro
yayyau vairocanaṃ prati || haṃtukāmo hi daityeṃdraṃ vipro bhūtvā'stha yācakaḥ
22.122
virocanagṛhaṃ prāpta iṃdro vākyamuvāca ha || sthaviro brāhmaṇo bhūtvā
dehīti mama suvrata || manasvī tvaṃ ca daityeṃdra dātā ca bhuvanatraye
22.123
tava viprā mahābhāga caritaṃ paramādbhutam || varṇayanti samā
jeṣu sthitvā kīrtiṃ ca nirmalām || yācako'haṃ ca daityeṃdra dātumarhasi suvrata
22.124
tasya tadvacanaṃ śrutvā daityeṃdro vākyamabravīt || kiṃ dātavyaṃ
tava vibho vada śīghraṃ mamādhunā
22.125
iṃdro hi viprarūpeṇa virocanamuvāca ha || yācayāmi ca daityeṃdra yadahaṃ paribhāvitaḥ
22.126
ātma
prītyā ca dātavyaṃ mama nāstyatra saṃśayaḥ || uvāca prahasanvākyaṃ prahlādasyātmajo'suraḥ
22.127
dadāmyātmaśiro vipra yadi kāmayase'dhunā
idaṃ rājyamanāyāsamiyaṃ śrīrnānyagāminī || ahaṃ samarpayiṣyāmi tava nāstyatra saṃśayaḥ
22.128
ityuktastena daityena visṛśya ca tadā hariḥ
uvāca dehi me svīyaṃ śiro mukuṭasevitam
22.129
evamukte tu vacane śakreṇa dvijarūpiṇā || tvaranmaheṃdrāya tadā śira utkṛtya vai mudā
svakareṇa dadau tasmai prahlādasyātmajo'suraḥ
22.130
prahlādena purā yastu kṛto dharmaḥ suduṣkaraḥ || kevalaṃ bhaktimāśritya viṣṇosta
tparacetasā
22.131
dānātparataraṃ cānyatkicidrastu na vidyate || taddānaṃ ca mahāpuṇyamārtebhyo yatpradīyate
22.132
svaśaktyā yacca kiṃcicca
tadānantyāya kalpate || dānātparataraṃ nānyatriṣu lokeṣu vidyate
22.133
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ ca prakīrtitam || tathā kṛtamanenaiva dānaṃ
sāttvikalakṣaṇam
22.134
śira utkṛtya ceṃdrāya pradattaṃ viprarūpiṇe || kirīṭaḥ patitastatra maṇayo hi mahāprabhāḥ
22.135
ekapadyena patitāste
jātā maṃḍalāya vai || daityānāṃ ca nareṃdrāṇāṃ pannagānāṃ tathaiva ca
22.136
virocanasya taddānaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || gāyaṃtyadyāpi kavayo
daityeṃdrasya mahātmanaḥ
22.137
virocanasya putro'bhūtkitavo'sau mahāprabhaḥ || mṛte pitari jāto'sau mātā tasya pativratā
22.138
kalevaraṃ ca
tatyāja patilokaṃ gatā tataḥ || bhārgaveṇābhiṣikto'sau janakasya nijāsane
22.139
nāmnā baliriti khyāto babhūva ca mahāyaśāḥ || tena sarve
suragaṇāśvāsitāḥ sumahābalāḥ
22.140
gatāste kathitāḥ pūrvaṃ kaśyapasyāśramaṃ śubham || tadā balirabhūdindro devapuryāṃ mahāyaśāḥ
22.141
svayaṃ
tatāpa tapasā sūryo bhūtvā tadāsuraḥ || īśo bhūtvā svayaṃ cāste aiśānyāṃ diśi pālayan
22.142
tathā ca nairṝto bhūtvā tathā tvaṃbupatiḥ svayam
dhanādhyakṣa udīcyāṃ vai svayamāste balistadā || evamāste baliḥ sākṣātsvayameva trilokasuk
22.143
śivārcanaratenaiva kitavena balirdvijāḥ
pūrvābhyāsena tenaiva mahādānarato'bhavat
22.144
ekadā tu sabhāmadhye āsthito bhṛguṇā saha || daityeṃdraiḥ saṃvṛtaḥ śrīmāñchaṃḍāmarkau vaco'bravīt
22.145
āvāsaḥ kriyatāmatra asurairmama sannidhau || hitvā pātālamadyaiva mā vilaṃbitumarhatha
22.146
bhārgavastadupaśrutya prahasyedamuvāca ha
yajñeśca vividheścaiva svargaloke mahīyate
22.147
yāiñcakeśca mahārāja nānyathā svargameva hi || bhoktuṃ hi pāryate rājannānyathā mama bhāṣitam
22.148
gurorvacanamājñāya daityeṃdro vākyamabravīt || mayā kṛtaṃ ca yatkarma tena sarve mahāsurāḥ || svarge vasaṃtu suciraṃ nātra kāryā vicāraṇā
22.149
prahasyo
vāca bhagavānbhārgavāṇāṃ mahātapāḥ || balinaṃ bāliśaṃ matvā śukro buddhimatāṃ varaḥ
22.150
yattvayoktaṃ ca vacanaṃ bale mama na rocate || ihaiva tvaṃ samā
gatya vastuṃ cecchasi suvrata
22.151
aśvamedhaśatenaiva yaja tvaṃ jātavedasam || karmabhūmiṃ gato bhūtvā mā vilaṃbitumarhasi
22.152
tatheti matvā
sa balirmahātmā hitvā tadānīṃ tridivaṃ manasvī || daityaiḥ sameto guruṇā ca saṃgato yayau bhuvaṃ sonucaraiḥ sametaḥ
22.153
tannarmadāyā gurukulyasaṃjñakaṃ
tīre mahātīrthamudāraśobham || gatvā tadā daityapatirmahātmā jitvā samagraṃ vasudhātalaṃ ca
22.154
tato'śvamedhairbahubhirvicakṣaṇo guruprayuktaḥ sa mahāyaśā
baliḥ || īje ca dīkṣāṃ paramāmupeto vairocaniṃ satyavatāṃ variṣṭaḥ
22.169
kṛtvā brāhmaṇamācāryamṛtvijaḥ ṣoḍaśā'bhavan || suparīkṣitena tenaiva bhārgaveṇa
mahātmanā
22.166
yajñānāmūnamekena śataṃ dīkṣāpareṇa hi || balinā cāśvamedhānāṃ pūrṇaṃ kartuṃ samādadhe
22.167
yāvadyajñaśataṃ pūrṇaṃ tasya rājño bhavi
ṣyati || purā proktaṃ mayā cātra hyadityā vratamuttamam
22.168
vratena tena saṃtuṣṭo bhagavānharirīśvaraḥ || baṭurūpeṇa mahatā putrabhūto babhūva ha
22.169-2
adityāḥ kaśyapenaiva upanītastadā prabhuḥ || upanīte'tha saṃprāpto brahmā lokapitāmahaḥ
22.160
dattaṃ yajñopavītaṃ ca brahmaṇā parameṣṭhinā || daṃḍakāṣṭhaṃ
pradattaṃ hi somena ca mahātmanā
22.161
mekhalā ca samānītā ajinaṃ ca mahādbhutam || tathā ca pāduke caiva mahyā datte mahātmanaḥ
22.162
tatra bhikṣā samānītā bhavānyā cārthasiddhye || evaṃ bhagavate dattaṃ viṣṇave baṭurūpiṇe
22.163
abhivaṃdya tathā śrīśo vāmano hyaditi tathā || kaśyapaṃ
ca mahātejā yajñavāṭaṃ jagāma ca || yājñikasya balerāha cchalanārthaṃ svayaṃ prabhuḥ
22.164
tadā maheśaḥ sa jagāma svargaṃ prakaṃpayangāṃ prapadā bhareṇa
sa vāmano baṭurūpī ca sākṣādviṣṇuḥ parātmā surakāryahetoḥ
22.169-3
gīrbhiryathārthābhiṣṭuto janairmunīśvarairdevagaṇairmahātmā || tvareṇa gacchansa ca
yajñavāṭaṃ prātastadānīṃ jagadekabaṃdhuḥ
22.166-2
udvāpayansāma yato hi sākṣāccakāra devo baṭurūpaveṣaḥ || udgīyamāno bhagavānsa īśvaro vedāṃta
vedyo harirīśvaraḥ prabhuḥ
22.167-2
dadarśa taṃ mahāyajñamaśvamedhaṃ balestadā || dvāri sthito mahātejā vāmano baṭurūpadhṛk
22.168-2
brahmarūpeṇa
mahatā vyātamāsīdvigaṃtaram || pavamānasya ca baṭorvāmanasya mahātmanaḥ
22.169-4
tacchrutvā ca baliḥ prāha śaṃḍāmarkau ca buddhimān || brāhmaṇāḥ
katisaṃkhyāśca āgatāḥ saṃti īkṣyatām
22.170
tatheti matvā tvaritāvutthitau tau tadā dvijāḥ || śaṃḍāmarkau samāgamya maṃḍapadvāri saṃsthitau
22.171
dṛṣśāte mahātmānaṃ śrīhariṃ baṭurūpiṇam || tvaritau punarāyātau baleḥ śaṃsayituṃ tadā
22.172
brahmacārī samāyāta eka eva na
cāparaḥ || paṭhanādau mahārāja cāgatastava sannidhau || kimarthaṃ tanna jānīmo jānīhi tvaṃ mahāmate
22.173
evamukte tu vacane tābhyāṃ sa ca
mahāmanāḥ || utthitastatkṣaṇādeva darśanārthe baṭuṃ prati
22.174
sa dadarśa mahātejā virocanasuto mahān || daṃḍavatpatito bhūmau nanāma śirasā
baṭum
22.175
ānayitvā baṭuṃ sadyaḥ saṃniveśya nijāsane || arghyapādyena mahatābhyarcayāmāsa taṃ baṭum
22.176
vinamrakaṃdharo bhūtvā
uvāca ślakṣṇayā girā || kutaḥ kasmācca kasyāsi tacchīghraṃ kathyatāṃ prabho
22.177
tacchrutvā vacanaṃ tasya virocanasutasya vai || manasā
hṛṣitaścāsau vāmano vaktumārabhat
22.178
bhagavānuvāca || || tvaṃ hi rājā trilokeśo nānyo bhavitumarhasi || svakulaṃ nyūnatāṃ gacche
dyo vai kāpuruṣaḥ smṛtaḥ
22.179
samaṃ vā cādhiko vāpi yo gacchetpuruṣaḥ smṛtaḥ || tvayā kṛtaṃ ca yatkarma na kṛtaṃ pūrvajaistava
22.180
daityānāṃ
ca variṣṭhā ye hiraṇyakaśipādayaḥ || kṛtaṃ mahattapo yena divyaṃ varṣasahasrakam
22.181
śarīraṃ bhakṣitaṃ yasya juṣāṇasya tapo mahat || pipīlikā
bhirbahubhirdaṃśaiścaiva samāvṛtam
22.182
abhavattasya tajjñātvā surendro hyagamatpurā || nagaraṃ tasya ca tadā sainyena mahatā vṛtaḥ
22.183
tatsannidhau hatāḥ
sarve asurā daityaśatruṇā || viṃdhyā tu mahiṣī tasya nīyamānā nivāritā
22.184
nāradena purā rājankiṃcitkāryaṃ cikīrṣuṇā || śaṃbhoḥ prasādāda
khilaṃ manasā yatsamīkṣitam || daityeṃdreṇa ca tatsarvaṃ tapasaiva vaśīkṛtam
22.185
tasyāḥ putro mahātejā yena nīto'bhavatsabhām || tasya putro mahābhāga
pitā te pitṛvatsalaḥ || nāmnā virocano vidvāniṃdro yena mahātmanā
22.186
dānena toṣito rājansvenaiva śirasā tadā || tasyātmajo'si bho rāja
nkṛtaṃ te paramaṃ yaśaḥ
22.187
yaśodīpena mahatā dagdhāḥ śalabhavatsurāḥ || iṃdro'pi nirjito yena tvayā nāstyatra saṃśayaḥ
22.188
śrutamasti mayā
sarvaṃ caritaṃ tava suvrata || alpako'hamihāyāto brahmacaryavrate sthitaḥ
22.189
uṭajārthaṃ ca me dehi bhūmiṃ bhūmibhṛtāṃvara || baṭostasyaiva tadvākyaṃ śrutvā
balirabhāṣata
22.190
he baṭo paṃḍito bhūtvā yaduktaṃ vacanaṃ purā || śiśutvāttanna jānāsi śrutvā manye yathārthataḥ
22.191
vada śīghraṃ mahābhāga
kiyanmātrāṃ mahīṃ tava || dāsyāmi tvaritenaiva manasā tadviśṛśyatām
22.192
tadāha vāmano vākyaṃ smayanmadhurayā girā || asaṃtoṣaparā ye ca viprā
naṣṭā na saṃśayaḥ
22.193
saṃtuṣṭā ye hi viprāste nānye veṣadharā hyamī || svadharmaniratā rājanrirdebhā niravagrahāḥ
22.194
nirmatsarā jitakrodhā
vadānyā hi mahāmate || viprāste hi mahābhāga tairiyaṃ dhāryate mahī
22.195
manasvī tvaṃ bahutvācca dātāsi bhuvanatraye || tathāpi me pradātavyā
mahī tripadasaṃmitā
22.196
bahutve nāsti me kāryaṃ mahyā vai surasūdana || praveśamātramuṭajaṃ tathā mama bhaviṣyati
22.197
tripadaṃ pūryate'smākaṃ
vastuṃ nāstyatra saṃśayaḥ || dehi me kramato rājanyāvadbhūmibhaviṣyati || tāvatsaṃkhyā pradātavyā yadi dātāsi bho bale
22.198
prahasya tamuvācedaṃ
balirvairocanātmajaḥ || dāsyāmi te mahīṃ kṛttvā saśailavanakānanām
22.199
madīyāṃ vai mahābhāga mayā dattāṃ gṛhāṇa vai || yācako'si baṭo
paśya dānaṃ daityātprayācase
22.200
yācako hyalpako vāstu dātā sarvaṃ vimṛśya vai || tathā vilokya cātmānaṃ hyarthibhyaśca dadāti vai
First 200 of 213 passages. Read on
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit