Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 78

Vaiṣṇavakhaṇḍa 78

Language
Sanskrit

Contents

78.1

cha || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
varbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā

78.2

kumārīketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam

78.3

yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam

78.4

dhanaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścaryaṃ śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcāritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram

78.5

kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama

78.6

nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau || am̐jau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam

78.7

tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata

78.8

mahattattvādikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tantrunibhiḥ
proktaṃ sattvarājasatāmasam

78.9

tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ

78.10

sāttvikā
ṅmāpyahaṃkārādiddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ

78.11

caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai
puṃsā tāni hṛdyāni bhārata

78.12

budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate

78.13

ātmāsya
kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ

78.14

nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam
ekaikaṃ saptadhābhya tatastena prakalpitam

78.15

pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām

78.16

lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam

78.17

śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tā
vatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam

78.18

surātoyena daityānāṃ mohakāryarṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

78.19

kuśadvīpaṃ
dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃvṛtam

78.20

tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca
dviguṇaṃ tāvataiva ca

78.21

ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

78.22

svādutoyena ramyeṇa samu
dreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam

78.23

paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ
śatāni ca

78.24

apāṃ vṛddhikṣayo hṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdaśakoṭeśca kurūdvaha

78.25

devānāṃ krīḍanasthānaṃ lo
kālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ

78.26

am̐sya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo
lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ

78.27

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram

78.28

koṭiyojanavistā
raḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmaṇo''ḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ

78.29

paṃcāśatkoṭyo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbudvīpasya madhye tu
merunāmāsti parvataḥ

78.30

sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ

78.31

ucchrayaścaturā
śītirdvitriṃśanmūrdhiṃ vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ

78.32

madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ yryaṃbakasya ca || nairṛtye vāyu
devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ

78.33

ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ

78.34

pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare

78.35

kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ

78.36

ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhasu

78.37

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaibhrājaṃ
paścime jñeyamudakicatrarathaṃ vanam

78.38

sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ

78.39

pratyakchīto
daknāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ

78.40

yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśā
statra vai kesarācalāḥ

78.42

merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisahasrakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān

78.43

mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ

78.44

gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāgajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam

78.45

āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoḍha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayābubhau

78.46

dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ

78.47

priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samāśritāḥ

78.48

sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ

78.49

tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣeśvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ

78.50

yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturdaśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ

78.51

aṃtare hemabhūmiśca milāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate

78.52

gaṃdhavatsāgarāṃtasya ketumālamiti smṛtam

78.53

śṛṃgavañjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam

78.54

sunīlaśvetayo
rmadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā

78.55

himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam

78.56

nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau

78.57

nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate

78.58

atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana

78.59

śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam

78.60

tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā medhātithiriti

78.61

tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi

78.62

śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno voyyātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti

78.63

aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo vibhajyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yaddaśe jagat

78.64

iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ
tataḥ smṛtam

78.65

taddvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyaromā tatputravasuvasudānadṛḍharukavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidābhiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

78.66

parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedāṃsi havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ
yajñenaiṃ puruṣaṃ yajaḥ

78.67

iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpakam

78.68

tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭhināmā tatputrāmadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmarutāśvalohitārṇavavanaspatiitisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

78.69

varṇāśca guruṛṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ

78.70

āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

78.71

āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥ svaśca || taiḥ punaramīvaghnāḥ
saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ

78.72

iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate

78.73

tasyādhipatiḥ
praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhipāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi

78.74

varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdharaiṣaṃdharasaṃjñā
bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti

78.75

svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu

78.76

iti japaḥ gome
danāmā pukṣosti surasyo yasya cchāyayā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādgomedaṃ dvīpamucyate

78.77

tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra
śāṃtyaśāṃtābhṛtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

78.78

varṇāśca haṃsapataṃgordhvacanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte

78.79

praśnasya viṣṇurūpaṃ
yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi

78.80

iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā
bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram

78.81

tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau

78.82

tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam

78.83

tayoraṃta
rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti

78.84

tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃti

78.85

yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayann || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ

78.86

iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
janena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam

78.87

japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim

78.87.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikāravyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)