Vaishnavakhanda 78
Vaiṣṇavakhaṇḍa 78
- Language
- Sanskrit
Contents
- 78.87 — 1 part
78.1
cha || || śrīnārada uvāca || || barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna || yathā
varbarikā jātā śataśṛṃgā nṛpātmajā
78.2
kumārīketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate || idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam
78.3
yayā
kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā || idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam
78.4
dhanaṃjaya uvāca || || mahadetanmamāścaryaṃ śro
tavyaṃ paramaṃ mune || kumārīcāritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram
78.5
kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam || kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeyaṃ sadā
mama
78.6
nārada uvāca || || avyakte'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau || am̐jau samāgatāvekau kevalaṃ śṛṇumo vayam
78.7
tataḥ
svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam || īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata
78.8
mahattattvādikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata || tridhā tantrunibhiḥ
proktaṃ sattvarājasatāmasam
78.9
tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vidurbudhāḥ || tanmātrebhyaśca bhūtāni viśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ
78.10
sāttvikā
ṅmāpyahaṃkārādiddhi karmeṃdriyāṇi ca || ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ
78.11
caturviṃśatitattvāni jātānīti purā viduḥ || sadāśivena vai
puṃsā tāni hṛdyāni bhārata
78.12
budbudākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham || śatakoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate
78.13
ātmāsya
kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam || ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ
78.14
nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam
ekaikaṃ saptadhābhya tatastena prakalpitam
78.15
pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca || sapta dvīpāni vakṣyāmi śṛṇu teṣāṃ prakalpanām
78.16
lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate || sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam
78.17
śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param || tā
vatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam
78.18
surātoyena daityānāṃ mohakāryarṇavena hi || puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
78.19
kuśadvīpaṃ
dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam || dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃvṛtam
78.20
tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā || tataḥ śālmalidvīpaṃ ca
dviguṇaṃ tāvataiva ca
78.21
ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parīvṛtam || gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam
78.22
svādutoyena ramyeṇa samu
dreṇa samaṃtataḥ || evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam
78.23
paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ || daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ
śatāni ca
78.24
apāṃ vṛddhikṣayo hṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || tato hemamayī bhūmirdaśakoṭeśca kurūdvaha
78.25
devānāṃ krīḍanasthānaṃ lo
kālokastataḥ param || parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ
78.26
am̐sya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam || paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo
lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ
78.27
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna || saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram
78.28
koṭiyojanavistā
raḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ || brahmaṇo''ḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ
78.29
paṃcāśatkoṭyo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ || jaṃbudvīpasya madhye tu
merunāmāsti parvataḥ
78.30
sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ || ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ
78.31
ucchrayaścaturā
śītirdvitriṃśanmūrdhiṃ vistṛtaḥ || tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ
78.32
madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ yryaṃbakasya ca || nairṛtye vāyu
devasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ
78.33
ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca || merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ
78.34
pūrveṇa maṃdaro nāma
dakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ || vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare
78.35
kadaṃbo maṃdare jñeyo jaṃburvai gaṃdhamādane || aśvattho vipule caiva supārśve ca vaṭo
mataḥ
78.36
ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ || eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhasu
78.37
pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gaṃdhamādanam || vaibhrājaṃ
paścime jñeyamudakicatrarathaṃ vanam
78.38
sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me || prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ
78.39
pratyakchīto
daknāma uttare ca mahāhradaḥ || viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ
78.40
yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍitaḥ smṛtam|| anye ca saṃti bahuśā
statra vai kesarācalāḥ
78.42
merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ || niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ||41||lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisahasrakam || trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śṛṃgavān
78.43
mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā || ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃ
tataḥ
78.44
gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāgajapramāṇataḥ || phalāni jaṃbvāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam
78.45
āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ
prajāpatiḥ || āsītstrī śatarūpā tāmuduvoḍha prajāpatiḥ || priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayābubhau
78.46
dhruvaścottānapādasya putraḥ parama
dhārmikaḥ || bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ
78.47
priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ || trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samāśritāḥ
78.48
sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ || jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ
78.49
tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣeśvarāḥ smṛtāḥ || teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ
78.50
yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ || meroścaturdaśaṃ khaṃḍaṃ
gaṃdhamālyavatordvayoḥ
78.51
aṃtare hemabhūmiśca milāvṛtamihocyate || mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate
78.52
gaṃdhavatsāgarāṃtasya ketumālamiti smṛtam
78.53
śṛṃgavañjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam || śṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam
78.54
sunīlaśvetayo
rmadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam || niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā
78.55
himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam || himādrijaladherantarnābhi
khaṇḍamiti smṛtam
78.56
nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanuṣākṛtī || himavāṃśca giriśṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau
78.57
nābheḥ putraśca ṛṣabha
ṛṣabhādbharato'bhavat || tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate
78.58
atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam || anyatra bhogabhūmiśca
sarvatra kurunaṃdana
78.59
śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ || tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam
78.60
tasya ca priya
vrata evādhipatirnāmnā medhātithiriti
78.61
tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi
78.62
śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno voyyātmakaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti
78.63
aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo vibhajyātmaketubhiḥ
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yaddaśe jagat
78.64
iti japaḥ || kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ || taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ
tataḥ smṛtam
78.65
taddvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyaromā tatputravasuvasudānadṛḍharukavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
varṇāśca kuliśakovidābhiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
78.66
parasya brahmaṇaḥ sākṣājjātavedāṃsi havyavāṭ || devānāṃ puruṣāṃgānāṃ
yajñenaiṃ puruṣaṃ yajaḥ
78.67
iti stutiḥ || krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyutaḥ || yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpakam
78.68
tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭhināmā tatputrāmadhuruhameghapṛṣṭhasvadhāmarutāśvalohitārṇavavanaspatiitisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
78.69
varṇāśca guruṛṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ
78.70
āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti
78.71
āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhuvaḥ svaśca || taiḥ punaramīvaghnāḥ
saṃspṛśetātmanā bhuvaḥ
78.72
iti japaḥ || śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvīpamucyate
78.73
tasyādhipatiḥ
praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhipāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi
78.74
varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdharaiṣaṃdharasaṃjñā
bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti
78.75
svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ || adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu
78.76
iti japaḥ gome
danāmā pukṣosti surasyo yasya cchāyayā || medovṛddhiṃ gataṃ laulyādgomedaṃ dvīpamucyate
78.77
tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputraśivasuramyasubhadra
śāṃtyaśāṃtābhṛtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi
78.78
varṇāśca haṃsapataṃgordhvacanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte
78.79
praśnasya viṣṇurūpaṃ
yattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca || mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi
78.80
iti japaḥ || svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam || puṣkaraṃ jvaladā
bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram
78.81
tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau
78.82
tannāmacihnitaṃ khaṃḍadvayam
78.83
tayoraṃta
rālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti
78.84
tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃti
78.85
yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayann || bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ
78.86
iti japaḥ || || naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpā
janena ca || ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam
78.87
japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva || atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya
saṃsthitim
78.87.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikāravyāne bhūsaṃ sthitivarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kiraṇatantra — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit