Vaishnavakhanda 79
Vaiṣṇavakhaṇḍa 79
- Language
- Sanskrit
Contents
- 79.64 — 1 part
79.1
cha || || nārada uvāca || || bhūmeryojanalakṣe ca kauravya ravimaṃḍalam || yojanānāṃ saha
srāṇi bhāskarasya ratho nava
79.2
īṣādaṃḍastathaivāsya dviguṇaḥ parikīrtitaḥ || sārdhakoṭistathā sapta niyutāni vivasvataḥ
79.3
yojanānāṃ
tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam || trinābhi tacca paṃcāraṃ ṣaṇnemi parikīrtitam
79.4
catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo'kṣo'pi vistṛtaḥ || paṃca cā
nyāni sārddhāni syandanasya tu pāṃḍava
79.5
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tadyugārddhayoḥ || hasvo'kṣastadyugārddhaṃ ca dhruvādhāraṃ rathasya vai
79.6
dvitīyo'kṣastathā savye cakraṃ tanmānase sthitam || hayāśca sapta cchaṃdāṃsi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
79.7
gāyatrī ca bṛhatyuṣṇigjagatī triṣṭuveva ca
anuṣṭuppaṃktirityuktāśchaṃdāṃsi harayo raveḥ
79.8
naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ || udayāstamanākhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ
79.9
śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam || vikīrṇoṃ'to vikarṇasthatrikoṇārdhapure tathā
79.10
ayanasyottarasyādau makaraṃ yāti bhāskaraḥ
tataḥ kumbhaṃ ca mīnaṃ ca rāśe rāśyaṃtaraṃ tathā
79.11
triṣveteṣvatha śukteṣu tato vaiṣuvatīṃ gatim || prayāti savitā kurvannahorātraṃ ca tatsamam
79.12
tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam || tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmupāgataḥ
79.13
rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃ
nam || kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate
79.14
dakṣiṇāyakramaṃ sūryastathā śīghraṃ nivartate || ativegitayā kālaṃ vāyumārgabalāccaran
79.15
tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati || kulālacakramadhyastho yathā maṃdaṃ prasarpati
79.16
tathodagayane sūryaḥ sarpate maṃdavikramaḥ || tasmā
ddīrgheṇa kālena bhūmimalpaṃ nigacchati
79.17
saṃdhyākāle ca maṃdehāḥ sūryamicchaṃti khāditum || prajāpatikṛtaḥ śāpasteṣāṃ phālguna rakṣasām
79.18
akṣayatvaṃ śarīrāṇāṃ maraṇaṃ ca dinedine || tataḥ sūryasya tairyuddhaṃ bhavatyatyaṃtadāruṇam
79.19
tato gāyatritripūtaṃ yadvijāstoyaṃ kṣipaṃti ca
tena dahyaṃti te pāpāḥ saṃdhyopāsanataḥ sadā
79.20
ye saṃdhyāṃ nāpyupāsaṃte kṛtaghnā yāṃti rauravam || pratimāsaṃ pṛthaksūrya ṛṣigandharvarākṣasaiḥ
79.21
apsarogrāmaṇīsarpairatho yāti ca saptabhiḥ || dhātāryamā mitravaruṇau vivasvānindra eva ca
79.22
pūṣā ca savitā so'tha bhagastvaṣṭā ca
kīrtitaḥ || viṣṇuścaitrādimāseṣu ādityā dvādaśa smṛtāḥ
79.23
tato divākarasthānānmaṃḍalaṃ śaśinaḥ sthitam || lakṣamātreṇa tasyāpi tricakro
ratha ucyate
79.24
kuṃdābhā daśa caivāśvā vāmadakṣiṇato yutāḥ || pūrṇe śatasahasre ca yojanānāṃ niśākarāt
79.25
nakṣatramaṃḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭā
tprakāśate || caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ
79.26
viṃśatiśca tathā koṭyo nakṣatrāṇāṃ prakīrtitāḥ || dve lakṣe cottare tasmāddho nakṣatra
maṃḍalāt
79.27
vāyvagnidryasaṃbhūto rathaścaṃdrasutasya ca || piśaṃgaisturagairyuktaḥ soṣṭābhirvāyuvegibhiḥ
79.28
dvilakṣaścottare tasmāddhaścāpyu
śanā smṛtaḥ || śukrasyāpi rathoṣṭābhiryukto'bhūtsaṃbhavairhayaiḥ
79.29
lakṣadvayena bhaumasya smṛto devapurohitaḥ || aṣṭābhiḥ pāṃḍurairaśvairyukto'sya kāṃcano
rathaḥ
79.30
saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samupasthitaḥ || ākāśasaṃbhavairaśvairaṣṭābhiḥ śabalo rathaḥ
79.31
svarbhānosturagāścāṣṭau bhṛṃgābhā dhūsarā
ratham || vahaṃti ca sakṛdyuktā ādityādhaḥ sthitāstathā
79.32
saurerlakṣaṃ smṛtaṃ cordhvaṃ tataḥ saptarṣimaṃḍalam || ṛṣibhyaścāpi lakṣeṇa dhruvaścordhvaṃ
vyavasthitaḥ
79.33
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya vai dhruvaḥ || dhruvo'pi śiśumārasya pucchādhāre vyavasthitaḥ
79.34
yamāhurvāsudevasya
rūpamātmānamavyayam || vāyupāśairdhruve baddhaṃ sarvametacca phālguna
79.35
navayojanasāhasraṃ maṃḍalaṃ savituḥ smṛtam || dviguṇaṃ sūryavistārānmaṃḍalaṃ
śaśinaḥ smṛtam
79.36
tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati || uddhatya pṛthivīcchāyāṃ nirmalāṃ maṃḍalākṛtiḥ
79.37
candrasya ṣoḍaśo
bhāgo bhārgavaśca vidhīyate || bhārgavānpādahīnastu vijñeyo'tha bṛhaspatiḥ
79.38
bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī budhastathā || śatāni paṃca catvāri
trīṇi dve caikayojanam
79.39
yojanārdhapramāṇāni yāni hrasvaṃ na vidyate || bhūmilokaśca bhūloṃkaḥ pādagamyaḥ prakīrtitaḥ
79.40
bhūmisūryā
taraṃ tacca bhuvalokaḥ prakīrtitaḥ || dhruvasūryāṃtaraṃ tacca niyutāni caturdaśa
79.41
svalokaḥ so'pi gadito lokasaṃsthānaciṃtakaiḥ || dhruvādūrdhvaṃ tathā
koṭirmaharlokaḥ prakīrtitaḥ
79.42
dve koṭyau ca jano yatra nivasaṃti catuḥsanāḥ || caturbhiścāpi koṭībhistapolokastataḥ smṛtaḥ
79.43
vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ || ṣaḍguṇena tapolokātsatyaloko virājate
79.44
apunarmarakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ || aṣṭā
daśa tathā koṭyo lakṣāṇyaśītipaṃca ca
79.45
śubhaṃ nirupamaṃ sthānaṃ tadūrdhvaṃ saṃprakāśate || bhūrbhuvaḥsvariti proktaṃ trailokyaṃ kṛtakaṃ tvidam
79.46
janastapastathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam || kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ
79.47
śūnyo bhavati kalpāṃte yotyaṃtaṃ na vinaśyati
ete sapta samākhyātā lokāḥ puṇyairupārjitāḥ
79.48
yajñairdānairjapairhomaistīrthairvratasamuccayaiḥ || vedādiproktairanyaiśca sādhyām̐llokānimānviduḥ
79.49
tataścāṃḍasya śiraso dhārā nīramayī śivā || sarvalokānsamāplāvya gaṃgā merāvupāgatā
79.50
tato mahītalaṃ sarvaṃ pātālaṃ praviveśa sā || aṃḍa
mūrdhni sthitā devī satataṃ dvāravāsinī
79.51
devīnāṃ koṭikoṭībhiḥ saṃvṛtā piṃgalena ca || tatra sthitā sadā rakṣāṃ kurute'ṇḍasya sā śubhā
79.52
nihaṃti duṣṭasaṃghātānmahābalaparākramā || vāyuskaṃdhāni saptāpi śṛṇu yadvatsthitānyapi
79.53
pṛthivīṃ samabhikramya saṃsthito meghamaṃḍale || pravaho nāma yo
meghānpravahatyatiśaktimān
79.54
dhūmajāścoṣmajā meghāḥ sāmudrairyana pūritāḥ || toyairbhavaṃti nīlāṃgā varṣiṣṭhāścaiva bhārata
79.55
dvitīyaścāvaho
nāma nibaddhaḥ sūryamaṃḍale || tena baddhaṃ dhruveṇedaṃ bhrāmyate sūryamaṃḍalam
79.56
tṛtīyaścodvaho nāma caṃdraskaṃdhe pratiṣṭhitaḥ || baddhaṃ dhruveṇa yenedaṃ bhrāmyate
caṃdramaṃḍalam
79.57
caturthaḥ saṃvaho nāma sthito nakṣatramaṃḍale || vātaraśmibhirāvaddhaṃ dhruveṇa saha bhrāmyate
79.58
graheṣu paṃcamaḥ so'pi vivaho
nāma mārutaḥ || grahacakramidaṃ yena bhrāmyate dhruvasaṃdhitam
79.59
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sthitaḥ saptarṣimaṃḍale || bhramaṃti dhruvasaṃbaddhā yena saptarṣayo divi
79.60
saptamaśca dhruve baddho vāyurnāmnā parāvahaḥ || yena saṃsthāpitaṃ cauvyaṃ cakraṃ cānyāni bhārata
79.61
yaṃ samāsādya vegena diśāmaṃtaṃ prapedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ
79.62
evaṃmete diteḥ putrāḥ saptasapta vyavasthitāḥ || anāramaṃtaḥ saṃvāṃti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ
79.63
dhruvādaūrdhvamasūyaṃ cāpyanakṣatramatārakam || svatejasā svaśaktyā cādhiṣṭhitāste hi nityadā
79.64
ityūrdhvaṃ te samākhyātaṃ pātālānyatha me śṛṇu
79.64.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne lokavyavasthiti varṇananāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (12)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit